v. 1—52 Primogenitum protoplastum. Protos graece primus, plastus formatus, inde protoplastus primus formatus. De sede de paradyso. Paradysus interpretatur hortus deliciarum, Adam terrenus homo uel terra rubra. Illecebris uoluptatibus. Illecebrae dicuntur ab illiciendo decipiendo. Heu. Dolet poeta de culpa mulieris. Noxia culpabilis. Interrogationem facit ad mulierem.s o coniunx, fuistine magis noxia an perfidus ille draco? Modo ipse sibi respondet: Perfidus ille draco fraudulentus, sed tu quoque non cares culpa, quia consensisti. Est autem hoc loco syllogismus integer, constans ex propositione, assumptione, conclusione. Perfidus dicitur quasi prodens fidem, perdit enim diabolus fidem, quando dixit: eritis sicut dii. Non enim quod promisit inpleuit, quia non solum dii facti non sunt, sed etiam mortales fuerunt. Demon dictus quasi daimon ualde. Eua mater interpretatur. Nongentos. Adam uixit nongentis XXX annis, Matusalam DCCCLXXX. Nepos primi terrigenae posteri Adae. Fauces dicuntur a graeco fage comedere. Difficilis tardus, quia non semper uindicat. Veniale dignum uenia. Duas naturas rationabiles condidit deus: angelum et hominem, quorum unus nullo suadente nec fragilitate corporis circumdatus peccauit, ideo inrecurabiliter periit; homo uero, quia fragilis erat corpore et diabolo suadente peccauit, ideo ueniam meruit. Tensos grauidos et oneratos. De limine de principio, de ingressu. Caro factum, est autem synecdoche a parte totum. Homo enim carne et anima constat. Clausa uirginem relinquens. Prae natis prae filiis, hoc de psalmo sumpsit, ubi legitur: Speciosus forma prae 30 Psalm. 44, 3 7 terram rubram A 18 sillogism\' A 18 valte A 20 fage] cf. p. 327, 22 21 comedere A 22 rationabilis (e a m. 2) A 24 inrecnbabiliter A filiis, cuius in labiis pulchris diffusa est gratia, quia etiam secundum humanitatem pulchrior fuit ceteris. Obsitus cir- v. 58—105 cumdatus. Salue. Salutat poeta matrem Christi. Tenet regit. Giro circulo, sicut circulus uel corona nec initium neque finem habere uidetur, ita imperium Christi. Femina. Femina et mulier non sunt nomina corruptionis, sed sexus et naturae, nam uirgo et femina et mulier potest appellari. Pastoribus. Pastores erant in deserto ultra Bethleem iuxta turrim gregum, qui uocatur Adernam. Si aliquem timorem haberent, illam ascendebant. Ibi erat planities apta atque utilis pecoribus. Eous. Mobile est eous, eoa, eoum. Eous fixum pars caeli. Tyrannus. Tyrannus graece, latine rex. Tyrannus apud nos dicitur inuasor alienae possessionis, unde et Herodem appellat tyrannum. Alienigena enim fuit, patre Idumeo matre Arabica, nutritus ab Hyrcano pontifice Iudeorum, quo mortuo inuasit regnum. Nubila tristitiam mentis. Alens nutriens; facie laetus erat, sed mente tristis. Tractat meditatur. Neglegis non intellegis, quia ille legerat in lege Iudeorum, quod Christus de Iuda deberet nasci. Numina potestas uel uoluntas, quia uoluntas pro effectu operis accipitur. Patrandum perficiendum. Alacres laeti, festini. Thesauris. Thesauros uocat thecas uel pixides, ubi munera erant. Solutis aptis. Per aurum futurum regem, per thus deum, per myrrham mortalem crediderunt, quia myrrha conduntur corpora mortuorum. Tres magi significant genus humanum a tribus filiis Noe disseminatum per tres mundi partes Asiam, Africam et Europam, quia uenit ad Christum cum tribus naturalibus disciplinis: Physica, Ethica, Logica. Cur tria et non ampliora ? Propter numerum sanctae Trinitatis uel propter III tempora, quae deus semper cernit. Postquam uenimus ad Christum non repetamus iniquum non reuertamur ad diabolum, sicut magi non sunt reuersi ad Herodem. Herodes interpretatur pelliceus uel pellis gloria et significat diabolum, qui primos parentes exutos stola in mortalitatis induit pelliceis uestibus. Postquam enim per baptismum uenimus ad Christum, non debemus reuerti ad diabolum, cui 13 aligenigena A 14 yrcano A 23 mirra A 26 ctrib; 4 T. 108-156 abrenuntiauimus in baptismo. Aperit manifestat, illam scilicet iram, quam latebat. Sicut superius dixit \'nubila mentis habens\'. Facinus scelus, quod uoluit facere, non potuit perficere. Christus enim ad Aegyptum fugerat. Facinus ton meson est, in bono enim et in malo ponitur. Inmerito iniuste. Vixdum sicut agedum: adiectio syllabica est dum. Vagitus primas uoces infantium, inde uagiticanus deus dicitur, qui praeest infantibus. Innumerum nefas multiplex peccatum. Orbata priuata filio. Lanio crudelis. Increpatio ad Herodem. Lanio dicitur lupus a lana, quia interfecit oues, nam laniare est interficere. Alieno in corpore in corporibus sanctorum, sicut Paulo ipse dicit: Saule, quid me persequeris? Non dixit meos sanctos, in hoc manifestum est, quod deus in sanctis martyribus patitur. Emeritus perfectus; merere per e breuem dicimus; milites dicuntur qui expleto quinquagesimo anno cessabant a militia et dabatur eis aliqua dignitas, inde emeritus dicitur totus perfectus. Nec mora sine mora. Postquam Christus duodenis erat, inuentus est in templo docens. Si aliquis dicat interrogando quare dixerit Cnec mora\', cum magnum spatium sit inter XII et XXX annos, quantum ad hominem pertinet, respondet per parenthesin interpositam dictionem cum interrogatione. Fluens nascens. Alludit poeta. Non est mirum, inquit, super se prophetat sine sermone, quia patrem habet mutum. Spiramina. Spiras dicimus reuolutiones funium in nauibus, hinc spiramina quaedam dicit uocari reuolutiones VIII. mensium. Verum quia hoc exemplo caret, melius dicimus taciturna spiramina, noui mensis emissiones et reciprocationes spiritus prophetae sine uoce usque ad natiuitatem Iohannis. Tollere cum dicit exponit, quod dicit ueniens peccatum tollere mundi. Mihi omnibus, se enim pro omnibus posuit. Decutit expellit. Non obfuscata non denigrata, non obscurata. Sicut enim lux, cum in tenebras uenit, nihil obscuritatis accipit, sed potius ipsas tenebras decutit, ita Christus quamquam carnem suscepit, nullam tamen maculam carnis peccati in se ipsum accipit. Attactu 7 cf. Aug. de c. dei I 155 12 cf. Act. 9, 14 --2 fort. quae 8 piuata (r a m. 2) A 10 alona A 24 spirasmina (mina in ras.) A 32 decutit] addidi cf. Carm. v. 154 33 Ataetu (c a m. 2) A suo baptismate. Caro aliquando pro peccato accipitur, et Christus peccatum gessisse dicitur, cum similitudinem carnis peccati suscepit. Torrentum currentum et est adiectiuum nomen et fixum. v. 167—195 Limphas Graeci dicunt nimphas, nos limphas, nam eiusdem nominis nota est apud Graecos N., cuius est L- apud nos quinquaginta. Reflues retro fluentes: poeticum est. Factum\' est autem, -quando filii Israel transierunt Iordanem pergentes ad terram repromissionis. Tunc primi transierunt sacerdotes et statim, ut aqua tegit pedes eorum, pars Iordanis, quae deorsum erat, fugit cecidit in mare mortuum; illa uero, quae sursum erat, stetit in una mole. Hoc detulit poeta ad baptismum domini. Harenas: harenae dicuntur ab ariditate, quando sine aspiratione scribuntur, quando uero cum aspiratione dicuntur eo quod hereant fabricis. Honore honorabitur. Illa columba..... Mansuetum misericordem. Mansuetus dicitur quasi manu suetus pius. Mitem: mitis dicitur quasi mutus, qui prae nimia. humilitate sermone carere putatur. Deus in mansuetis habitat, sicut ipse dicit: Super quem requiescet spiritus mens, nisi super humilem et quietum et trementem uerba mea. Per uolucrem. Volucres dicuntur a crebro uolatu; ideo in columba Spiritus apparuit, ut ostenderet Christum simplicem, et eorum corda replere per simplicitatem et innocentiam diligunt. Probatur Pater in uoce, Spiritus sanctus in specie columbae, Filius in persona hominis, qui baptizabatur. Pater est ibi, Natus est ibi, Spiritus sanctus est ibi, ibi Trinitatem hic demonstrat. De caute de duro lapide. Cautes et cotes idem sunt. Vipereis serpentinis, ueneniferis; uipera dicitur eo quod ui pariat, caret enim uulua, sed ore concipere fertur. Potestas s. angelica et archangelica. Nec mirum si diabolus, qui spiritus est, potuit omnia regna mundi Christo ostendere, cam beatus Benedictus in corpore adhuc positus potuit aspicere totum mundum, non quia mundus breuiatus sit, sed mens eius per contemplationis est gratiam dilatata. Ideo diabolus post baptismum dominum temptauit, ut ostenderet nos tunc acrius temptari, cum se deserere et seruitio dei uiderit diligentius insistere. 14 sequitur ros. 5 versuum in A 34 & aqr uitio (ser a m. 2) A r. 204—249 Delapsus dimissus uel descendens. Labere mitte te deorsum. Imperatiuus est a uerbo labor. Fastigia summitate, pinnae sunt cacumina sublimiores partes domus. Hic autem pro tabulatis posuit templi. Templum domini tricameratum erat trium tabulatorum: a terra usque ad primum XXX cubiti erant, a primo usque ad secundum alii XXX, a secundo usque ad tertium LX, ecce CXX. Curuauit formauit, curuauit quia in modum camerae sunt caeli. Vectus deportatus sua ipsius uirtute, sicut de Spiritu sancto passiue legimus \'Spiritus domini ferebatur super aquas\'. A quo enim ferretur nisi sua potentia? Cuspide lancea, iaculatione. Gladium dixit uerbum dei, unde apostolus et gladium spiritus, quod est uerbum dei, quo tunc deus aliquem percutit, cum de peccatore efficit iustum. Praecipites cadentes. Confringens sapientia. Sapientia neutraliter dixit. Confringit deus fortes, cum eos a timore superbiae deicit et ad ueram humilitatem ducit. Perdit sapientes, cum uanam sapientiam illorum destruit et ad ueram, quae Christus est, perducit. Non elegit deus rhetores et sapientes et imperatores, sed pauperes et humiles et piscatores. Tractare sectari. Germanum, quia fratres sumus; germanus proprie dicitur, quasi de uno germine patris manans. Vetusti doli antiquae fraudis. Vetus dolum originale peccatum. Dolum ideo, quia fraude diaboli inmissum est; ergo debemus delere inuidiam de cordibus nostris, quae uere diaboli nota est. Degener dicitur qui non respondet nobilitati parentum qui suis factis se ignobilem exhibet, tunc a deo degeneramus, cum nos inuicem odimus. Sicut benedicier idem, magna subauditio est, sic iubet se sanctificari a nobis, a quo sanctificamur omnes, sicut iubet idem benedici a nobis, a quo benedicimur omnes. Iam iamque aduerbium est optantis cito, dominus semper et ubique regnat, petimus, ut nos ad se ipsum colligens regnet in nobis. Non succedunt non adueniunt. Per aeuum. Aenum pro perpetuitate ponitur, et uenit a graeco quod est eon tempus, nihil aliud est nisi cursus et uicissitudo rerum cum diei nox et nocti succedunt dies. Corona 1 demisus A 2 orsum (de a m. 3) A 11 gladias A 14 rethores A propter aeternam retributionem ponitur, quia sicut corona non habet initium neque finem, ita illud praemium initio et fine carebit. Nusquam, in nullo loco, usquam econtrario in aliquo loco, sicut T. 257—375 nunquam in nullo tempore, unquam in aliquo. Vtque polo. Per polum animam intellege, per humum corpus humanum. Ydrus, ydrus est serpens aquaticus. Vendicet usurpet et propriefaciat. Artus membra, artus dicitur ab artando stringendo, eo quod stringit corpus. Panem nostrum. Non iste panis, sed spiritalis intellegitur, qui est Filius dei, qui substantialis dicitur, quia omnem substantiam uel essentiam supergraditur, et licet dialectici in deum categoriam quae est usia cadere dicant, deus tamen ultra usiam est, et ideo secundum humanam intellegentiam nihil est, quia omnem exuperat intellectum, ut ait apostolus \'pax dei, quae exuperat omnem sensum\'. Annonam salarium, idem est et praebenda. Annona dicitur eo quod singulis renouetur. Diurno, a die diurnus unius diei, a diu diuturnus longi temporis. Corpore illo spiritali mysterio. Verbumque cibusque: uerbum, quia deus est ante saecula, a deo patre genitum, cibus. quia cum esset deus homo factus est, ut esset cibus hominum, qui erat cibus angelorum. Cautio confirmatio; cauo, cauis firmo, facit praeteritum caui, inde cautio dicitur firmatio, unde in euangelio accipe cautionem\' firmationem uel scripturam. Tortoribus demonibus. Per decies millena talenta intelleguntur maiora peccata sicut est fornicatio, adulterium, homicidium, per C. denarios minora uelut ira, odium et cetera. Si ergo nos dimiserimus fratribus nostris minora, dimittet nobis deus maiora, si non, nectemur grauius iam soluti a peccatis. Hic tangit euangelium, ubi legitur homo quidam posuit rationem cum seruis suis\'. Donec finitum pro infinito posuit, quia illi qui in inferno damnandi sunt, nunquam ueniam merebuntur, non sicut Origenes dicit, post mille annos soluetur satanas cum suis, sed magis sententia domini cauta erit, qua dicit \'ibunt impii in suppli. cium aeternum*. Ergo donec pro semper posuit, sicut in psalmo 13 Panl. ad Phil. 4, 7 22 Luc. 16, 6 28 cf. Matth. 25, 19 32 cf. Matth. 25, 46 33 Psal. 122, 2 2 nU (a eras.) A 7 artus — corpus add A1 15 brebenda A x. 22 legitur \'ita oculi nostri ad dominum deum nostrum, donec misere- T. 278—300 atur nostri semper. Breuem minimum. Amen. Haec , particula signum et quoddam sigillum est dominicae orationis, quo confirmantur omnia, quae supra dicta sunt. Malum diabolum. Bonum Christum, deum adimus non gressu corporis sed intentione mentis, deo enim non loco sed mente approximamus aut elongamus. Ducit dirigit. Versus et hemistichium Virgilii est unus et dimidius uersus. Et bona libertas, quia possunt euadere effugere. Per pascua per mansiones caelestis Hierusalem, pascua est dulcedo diuinae uisionis.