Vt spiritu nostro opera carnis mortificemus, spiritu dei agimur, qui dat continentiam, qua frenemus, domemus, 15 Bom. 3, 8 1 non] om. P\' non proPter (prop add. m. 2) A fiunt (propter om.) P\' 2 merito dimittantnr (corr. m. 1) M m. dimittitur P1 4 nocentia-animo] om. v 5 ac (h ras.) P si] ee P1 opera APV (cf. Cyprian. p. 531,4): opere GtJ misericordia P1 6 subsequenti v 7 misericordiae A et] om. Aiv; ut P1 8 uidere P1 uerum] utrumque v 9 debui- (sse ras.) P 13 et aliud - bene faciamui AGPv: om. MV 14 dicimus (mus a m. 2 in ras. V) MVi dicitur AOPv faciamus (cia a m. 2 in ras.) V 15 exaurienda P 18 cap. CLXXXIII. (I ras.) V CLXXXIIII A CCII Gv; om. P 19 continentia] c. inter cetera et ad locum A diaersus APl 20 nitunt P1 ex quibus MV: quae AGPv 22 nostra v 23 domemus] donemns Pv\' uincamus] uincamus omnem v uincamus concupiscentiam. in hoc tam magno proelio, in quo uiuit homo sub gratia et, cum bene pugnat, adiutus exsultat in domino cum tremore, non desunt tamen etiam strenuis bellatoribus et operum carnis quamuis inuictis mortificatoribus aliqua uulnera peccatorum, propter quae sananda cotidie ueraciter dicant: dimitte nobis debita nostra, contra eadem uitia et contra diabolum, principem regemque uitiorum, multo uigilantius et acrius ipsa oratione certantes, ne ualeant aliquid mortiferae suggestiones eius, quibus instigat insuper peccatorem ad sua excusanda potius quam accusanda peccata, ac sic illa uulnera non modo non sanentur uerum etiam, etsi mortifera non erant, grauiter et letaliter infigantur. et hic ergo cautiore opus est continentia, qua cohibeatur superbus hominis appetitus, quo placet sibi et non uult culpabilis inueniri dedignaturque, cum peccat, conuinci quid ipse peccauerit, non salubri humilitate suscipiens accusationem sui, sed excusationem potius ruinosa elatione conquirens. ad hanc superbiam cohercendam continentiam petiuit a domino ille cuius superius uerba iam posui et sicut potui commendaui. namque cum dixisset: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea; ne declines cor meum in uerba maligna, unde hoc diceret euidentius explicans: ad excusandas, inquit, excusationes in peccatis. quid enim malignius his? uerbis, quibus malus malum se negat etiam de opere malo conuictus, quod negare non ualeat? et quoniam factum non potest tegere nec bene factum non potest dicere et a 6 Matth. 6, 12 19 Ps. 140, 3 sq. 2 homo] om. Plv 3 strenuis] extrenais A 5 ssnanda (da tae do corr.) P 9 suggeatioms P insticat A peccatorum v 10 sua (a ex i corr.) P sic] sicut A 11 non modo non dPn: non modo V etsi] et A mortiferam V 12 cautiori v opus (u ex e corr.) P 13 superbi Av quo P1: quod PlVv, om. A 15 quid V: quod APv 17 coercendam Pv 18 superius A 20 custodia V 22 diceret] dicer P* dicerit A 23 inquid APl ezcusationis A 24 se] si V 25 malo (o ex um corr.) A 26 bene] be A non potest A\'PV (cr. Oyprian. p. 648, 16): potest v non potest-factum] add. A1 in mg. se factum uidet patere, quaerit in aliud referre quod fecit, tamquam inde possit auferre quod meruit; nolens esse se reum addit potius ad reatum et sua excusando, non accusando peccata ignorat non se poenam remouere, sed ueniam. aput homines enim iudices. quoniam falli possunt, quacumque uelut purgare fallacia quod perperam factum est prodesse aliquid uidetur ad tempus; apud deum autem, qui falli non potest, non est adhibenda falsa defensio, sed uerax confessio peccatorum. et alii quidem, qui sua consueuerunt excusare peccata, fato se ad peccandum queruntur impelli, tamquam hoc decreuerint sidera et caelum prius talia decernendo peccauerit, ut homo postea talia committendo peccaret. alii fortunae malunt imputare quod peccant, qui omnia fortuitis casibus agitari putant, nec tamen hoc se fortuita temeritate, sed perspecta ratione sapere atque asseuerare contendunt. qualis ergo dementia est disputationes suas rationi tribuere et actiones suas casibus subiugare? alii totum, quod male faciunt, in diabolum referunt nec uolunt cum illo habere uel partem, cum illum sibi occultis suggestionibus suasisse suspicari possint, se autem illis suggestionibus, undecumque fuerint, consensisse dubitare non possint. sunt etiam qui excusationem suam extendunt in accusationem dei, diuino iudicio miseri, suo autem furore blasphemi. etenim aduersus eum contrario principio inducunt mali substantiam rebellantem, cui non potuissent resistere, nisi substantiae naturaeque suae partem eidem rebellanti contaminandam corrumpendamque miscuisset, et tunc se 1 patere (a in e mut. m. 2) P aliud (n ex o corr.) P quod fecit - auferre] om. v 3 excusando (o ex a corr.) P accasanda Pl 6 pargare] pugnare P pugna v fallaciam (m del. m. 1) V fellacia A quod) quo P perpera Vv 8 non est] om. A I falsa V: fallax APr 9 alii] ali P1 consuerunt APl 10 Ca.to (c ras.) P quaeruntur V querunt P decreuerunt P1 11 discernendo Plv ut] et P1 v 12 furtune P 13 agitare x * P1 putant agitari v 14 hoc se] om. v 15 adseuerare A Pr 16 acciones (e ex i corr.) A 19 suspicare P1 possint (i M: n corr.) P 22 miseri] misere. P\' 24 potuisset APv 25 partim A 26 micuis (s et set add. m. 2) P peccare dicunt, quando natura mali praeualet naturae dei. haec Manichaeorum est immundissima insania, quorum machinamenta diabolica facillime ueritas indubitata subuertit, quae dei naturam incontaminabilem atque incorruptibilem confitetur. quid autem flagitiosae contaminationis et corruptionis de istis merito non creditur, a quibus deus, qui summe atque incomparabiliter bonus est, contaminabilis et corruptibilis creditur ?

Sunt et hi qui eo modo in excusatione peccatorum suorum accusant deum, ut dicant ei placere peccata. nam si displicerent, inquiunt, nullo modo ea fieri omnipotentissima utique potestate permitteret. quasi uero peccata deus impunita esse permiserit etiam in eis quos a supplicio sempiterno remissione liberat peccatorum. nullus quippe debitae grauioris poenae accipit ueniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam debebat soluerit poenam; atque ita impertitur largitas misericordiae, ut non relinquatur etiam iustitia disciplinae. nam et peccatum, quod multum uidetur, habet pedisequam poenam suam, ut nemo de admisso nisi aut amaritudine doleat aut caecitate non doleat. sicut ergo tu dicis: "cur permittit ista,. si displicent" ? ita ego dico: "cur punit ista, si placent"? ac per hoc, sicut ego confiteor quod omnino ista non fierent, nisi ab omnipotente permitterentur, ita tu confitere facienda non esse quae a iusto puniuntur, ut non faciendo quae punit mereamur ab eo discere, cur permittit esse quae puniat. perfectorum est enim, sicut scriptum est, solidus cibus; in quo hi 25 Hebr. 5, 14 2 manicheorum AP 3 quae] qui A 5 contaminationes Pl corruptionea P1 6 a quibus-creditur AGPv: om. MY 7 **contaminabilis (in ras.) P 9 in] om. P excusatione P* 12 permitterit P1 imponita A 13 snplicio P sempeterno (e aJtera ex i corr.) A 16 debebat] debeat Pv solueret p. 18 pedeaequa (equã a m. 2 in ras.) P 19 ammisao (amisso Pv) nisi APv: admissionis Y aut caecitate-doleatj add. A* supr. uers. 21 punit] ponit AP1 23 confiteri (ri in re corr. m. 2) P 24 a] om. Y poniantur A punit] ponit A 26 hi* (i ras.) P qui bene profecerunt iam intellegunt ad omnipotentiam dei potius id pertinuisse, ut ex libero arbitrio uoluntatis uenientia mala esse permitteret. tam quippe est omnipotens bonitas eius, ut etiam de malis facere possit bona sine ignoscendo siue sanando siue ad utilitates piorum coaptando atque uertendo siue etiam iustissime uindicando. omnia namque ista bona sunt et deo bono atque omnipotente dignissima; nec tamen fiunt nisi de malis. quid igitur melius, quid omnipotentius eo qui, cum male nil faciat, bene etiam de malis facit ? clamant ad eum qui male fecerunt: dimitte nobis debita nostra: exaudit, ignoscit. nocuerunt sua mala peccantibus: subuenit eorum medeturque languoribus. saeuiunt suorum hostes: de illorum saeuitia facit martyres. postremo etiam cum damnat eos quos damnatione iudicat dignos — sua licet illi mala patiantur — facit tamen ille quod bonum est. non potest enim bonum non esse quod iustum est. et utique sicut iniustum est peccatum, ita iustum est peccati supplicium. non autem potestas defuit talem facere hominem, qui peccare non posset; sed maluit eum talem facere, cui adiaceret peccare, si uellet, non peccare, si nollet, hoc prohibens, illud praecipiens, ut prius illi esset bonum meritum non peccare et postea iustum praemium non posse peccare. nam etiam tales sanctos suos in fine facturus est, qui omnino peccare non possint. tales habet etiam nunc quippe angelos suos, quos in illo sic amamus, ut de nullo eorum ne peccando fiat diabolus formidamus; quod de nemine homine iusto in huius uitae mortalitate praesumimus, tales autem omnes futuros in 10 Matth. 6, 12 1 proficernnt A proficiunt v 3 tam Yv: iam AP 4 post malis ras. 4 litt. P 5 utilitatis P coabtando P 7 bono A: bona PY" 10 clament A male] mala A 12 langoribus P 13 "oates (h add. m. 2) P 14 damnationi Pl 15 illi] illa P" patiuntur Pa ille] illi P 17 peccatuminstam est] om. A 18 defuit F: deo defuit APv 19 possit P1v tale Y adiacere v* 20 non peccaret Y 21 illi prius v 23 finem V 24 quippe etiam nunc APv 26 formidamus PV: formidemus At) homini P1 27 praesnmimns (imus a m. 2 in ras.) P illius uitae immortalitate confidimus. omnipotens enim deus, qui operatur bona etiam de nostris malis, qualia dabit bona, cum liberauerit ab omnibus malis?

Apostolus non ait: unusquisque temtatur a concupiscentia, sed addidit: sua, ut qui hoc audit intellegat, quomodo clamare debeat: ego dixi, domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi non enim sanatione indiguisset, nisi peccando se ipsa uitiasset, sed ut aduersus eam caro sua concupisceret, id est ipsa sibimet ipsi ex ea parte, qua in carne infirmata est, repugnaret.

Caro enim nihil nisi per animam concupiscit, sed concupiscere caro aduersus spiritum dicitur, quando anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur. totum hoc nos sumus; et caro ipsa, quae discedente anima moritur, nostra pars infirma est; non fugienda dimittitur, sed recipienda reponitur nec recepta ulterius relinquitur. seminatur enim corpus animale, resurgit corpus spiritale. tunc iam caro nihil concupiscit aduersus spiritum, quando et ipsa spiritalis uocabitur, quoniam spiritui non solum sine ulla repugnantia uerum 6 Rom. 7, 25 7 Iac. 1, 14 9 Ps. 40, 5 15 cf. Gal. 5, 17 19 I Cor. 15, 44 1 confidimus] coufitemur P1v 2 dabit] debit A 4 cap. CLXXXV A CCII P CCIII G; om. v 5 sermone] libro sermone P id ALMV: eo Pv 6 menti P 7 non] om. Pv unuaquisque Y: u. autem AGPv 8 hoc] haec Pv 10 anima mea A quoniam AV: quia Pv 11 sanationem MV indiguisse* (t add. m. 2) P ipsa. (m ras.) P ipsum v 12 eam] ea Y concupiscerit P\' sibimet] semet Pvl 13 ipsi] ipsa P 14 coacupiscet (e in i corr.) P 17 qaae] qua V uostra] nam v pars] pars quae v 18 fugiendo v dimittetur v 19 relinquetur Pv 20 resurgit A V: surget Pv caro (aexo corr.) P etiam sine ulla corporalis alimenti indigentia in aeternum uiuificanda subdetur. haec igitur duo, quae nunc inuicem aduersantur in nobis, quoniam in utraque nos sumus, ut concordent oremus et agamus. non enim alterum eorum putare debemus inimicum, sed uitium, quo caro concupiscit aduersus spiritum; quod sanatum nec ipsum erit et substantia utraque salua erit et inter utramque nulla pugna erit. audiamus apostolum: scio, inquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. hoc utique ait, quia uitium carnis in re bona non est bonum. quod cum esse destiterit, caro erit, sed iam uitiata uel uitiosa non erit. quam tamen ad nostram pertinere idem doctor ostendit prius dicendo: scio quia non habitat in me; quod ut exponeret, addidit: hoc est in carne mea bonum; se itaque dicit esse carnem suam. non ergo ipsa est inimica nostra, et quando eius uitiis resistitur, ipsa amatur, quia ipsa curatur. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse apostolus dicit. et alio loco ait: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. audiant qui aures habent: igitur ipse ego, ego mente, ego carne; sed mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quomodo carne legi peccati? numquid concupiscentiae consentiendo carnali? absit; sed motus desideriorum illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat; sed eis non consentiendo mente seruiebat legi dei et tenebat membra, ne 8 Rom. 7, 18 16 Eph. 5, 29 18 Rom. 7, 25 1 corporales (e ex i corr.) A alimento vi 2 subditur API 3 utraque (om. in) P1 utroque v 4 acamns A potare A 5 uicium APl 7 utramque] utraque p" 8 inquid AP1 habidat A 9 est] es A 10 destiteret A 12 pertinere] naturam pertinere G*v idem] id -6- Pl doctnr AI 13 inhabitat v exponerit A addidet A 14 carnem] ..carnem (in ras.) P 15 nostra] a P* in ras. nam v 17 habuit V: habit A habet Pv 19 lege dei P1 lege peccati APl 21 lege dei APl legi peccati] lege peccati APlV peccati v 22 lege Ps concupiscenciae A 24 habat (be add. m. 2) A łia] hia v 25 lege APl fierent arma peccati. sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non consentiendo non uiuimus male. sunt in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus non oboediendo non perficimus malum, sed eas habendo nondum perficimus bonum. utrumque ostendit apostolus, nec bonum hic perfici, ubi malum sic concupiscitur, nec malum hic perfici, quando tali concupiscentiae non oboeditur. illud quippe ostendit ubi ait: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; hoc uero ubi ait: spiritu ambulate et concupiscentias carnis ne perfeceritis. neque ibi enim dicit non sibi adiacere facere bonum, sed perficere; neque hic dicit: "concupiscentias carnis ne habueritis", sed ne perfeceritis. fiunt itaque in nobis concupiscentiae malae, quando id quod non licet libet; sed non perficiuntur, cum legi dei mente seruiente libidines continentur; et bonum fit, cum id quod male libet uincente bona delectatione non fit; sed boni perfectio non impletur, quamdiu legi peccati carne seruiente libido inlicit. quamuis contineatur, tamen mouetur; non enim opus esset, ut contineretur, nisi moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumtio mali; illud summum, hoc erit nullum. quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. tunc enim erit, quando mors non erit, et ibi erit, ubi aeterna uita erit. illo enim saeculo et in illo regno 8 Rom. 7, 18 9 Gal. 5, 16 I. 2 consentendo (i add. m. 2) V uiuimus (om. non) v concupiscenciae A 4 nundum P perficemos A 5 ubi] nec v 7 oboedietur A ait] at P 8 uelle] uellet A 9 hoc uero] inuenio. Nam hoc uoluit v 10 perficeretis AMV dicitur P 11 dicitur P1 12 carnes A habueretis A perfeceritis] perfleritis A 13 male AP id] hic Pl 14 licet] lecit A (et 16) libet] lebit A lege P1 15 libidinis APl 16 ueacente A 17 lege P1 v 18 post libido ras. 4 litt. in P iolecit A inlicet P1 quamuis] et quamuis P conteneatur d 19 es-set (t ras.) A conteneretur A continere«tur (n ras.) P 20 consumptio A consumatio P consammatio v summo A 23 uita aeterna APv illo enim PVv. in illo e. A saculo A erit bonum summum et malum nullum, quando erit et ubi erit sapientiae amor summus, continentiae labor nullus.

Restat ostendere quemadmodum, quamuis et proprie dicatur spiritus non uniuersa anima, sed aliquid ipsius — sicut apostolus dicit: et integer spiritus uester et anima et corpus; uel illud multo expressius in libro Iob: soluisti animam meamabspiritumeo — tamen et uniuersa anima appellatur hoc nomine, quamuis multo magis haec quaestio nominum uideatur esse, non rerum. cum enim constet esse aliquid in anima, quod proprie nominatur, quo excepto proprie nominatur et anima, iam de rebus ipsis nulla contentio est, praesertim quia illud etiam ego dico proprie uocari spiritum quod et tu dicis, id est quo ratiocinamur et intellegimus, quando ita distincte ista dicuntur, quemadmodum apostolus ait: et integer spiritus uester et anima et corpus. hunc autem spiritum etiam mentem uidetur appellare, cum dicit: mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. nam ipsa sententia est: et caro concupiscit 9 (et 19) I Thess. 5, 23 10 lob. 7, 15 21 Rom. 7, 25 22 Gal. 5, 17 2 erit] om. v 3 cap. CLXXXVI A CCIIII Gv; om. P 4 ani- (mae add. m. 2) A 5 utroque (o ex a corr. m. 2) P 6 nomine] nomen P1 7 propri*e (a ras.) P 8 non] om. v 10 solnisti MV: absoluisti APv 11 ab] a v spirito A 13 constat P constit A esse] esset A 14 proprie MV: proprie (propriae A) spiritus AGPv nominetur APv quo] quod A V propriae AV 16 quia] qui V propriae A uocare Pl d 17 rationamur (ci add. m. 2) P rationamur v 18 quaeammodum V 19 integcr] intellegere A 21 lege dei APl lege peccati P\' 22 et] om. Pv vnn. 40 aduersus spiritum, spiritus autem aduersus carnem; ut quod ibi dixit: mente, hoc intellegatur hic spiritum dicere, non, sicut tu existimas, uniuersam mentem uocari, quae constat ex anima et spiritu; quod ubi legeris nescio. mentem quippe nostram nisi rationale et intellectuale nostrum dicere non solemus. ac per hoc quod ait quidem apostolus: renouamini spiritu mentis uestrae, quid aliud dixit quam: "renouamini mente uestra" ? sic enim spiritus mentis nihil est aliud quam mens, quomodo corpus carnis nihil aliud potest esse quam caro. nam et hoc scriptum est: in expoliatione corporis carnis, ubi carnem corpus appellat. dicit sane et alio modo spiritum hominis, quem prorsus a mente discernit: si enim orauero lingua, inquit, spiritus meus orat, mens autem mea infructuosa est. uerum nunc non de isto spiritu loquimur, qui est a me distinctus. habet iste suam eandemque difficilem quaestionem. multis enim modis atque in diuersis significationibus scripturae diuinae spiritum nominant; sed de quo nunc agimus, quo ratiocinamur, intellegimus, sapimus, constat inter nos sic eum etiam proprie spiritum nuncupari, ut non sit uniuersa anima, sed aliquid eius. tamen animam etiam spiritum esse si propterea negas, quia eius intellegentia distincte dicitur spiritus, poteris negare uniuersum semen Iacob appellari Israhel, quoniam excepto Iuda etiam distincte appellatus est Israhel in tribubus decem, 6 Eph. 4, 23 10 Col. 2, 11 13 I Cor. 14, 14 24 cf. III Reg. 12, 28 2 hoc] P* in ras. intellecatur A 3 uniuersa A 4 mente quippe nostra A 5 rationalem v intellectualem v nostrum] numquam v 6 ac] hac P 7 spiritum P 8 mentis] mente. A nihil est - carnia] om. v 9 carnis] carnes A 13 orauero (ro in ra mutauit m. 2) V #orauero (h ras.) P inquid AP\' 14 autem] inquit Pv non] om. v 15 me AGMP1Vv: mente P1 habot (et add. m. 2) P 16 sua A 17 adque A deuinae A 18 ratiotinamur P 19 propriae A spiritum] scm P 20 nunccupari A 21 animam] anima A 22 spiritus (us in um mut. m. 2) V 23 appellare MPVv 24 distinctae V apellatus P tribubus] tribus MP decim A quae in Samaria fuerunt. sed quid opus est hic diutius immorari?

Iam nunc unde facilius ostendamus attende eam quae anima est etiam spiritum dici, quam audis uel legis. domino moriente quid scriptum est? et inclinato capite tradidit spiritum. ita uis intellegi, tamquam a parte significauerit totum, non quod ea quae anima est possit et spiritus nuncupari. at ego, ut possim probare expeditius quod dico, te ipsum testem citius et commodius adhibeo. sic enim spiritum definisti, ut pecora appareant non spiritum habere, sed animam; inrationabilia quippe ideo dicuntur, quod uim non habeant intellegentiae atque rationis. unde cum hominem ipsum admonere uoluisses suam nosse naturam, ita locutus es: "nam cum deus bonum nihil non ratione condiderit ipsumque hominem, animal rationale, intellectus capacem, rationis compotem sensuque uiuacem, qui omnia rationis expertia prudenti ordinatione distribuat, procreauerit." his tuis uerbis satis asseruisti, quod omnino uerissimum est, hominem esse compotem rationis atque intellegentiae capacem, quod utique non sunt animalia rationis expertia; unde testimonio diuino eos qui non intellegunt pecoribus comparasti non utique habentibus intellectum. quod et alio loco scriptum est: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. quae cum ita sint, attende etiam quibus uerbis spiritum definieris atque descripseris, cum illum ab anima distinguere niteris: "haec anima" inquis "quae ex flatu dei habet 5 Io. 19, 30 21 cf. Ps. 48, 13 22 Ps. 31, 9 4 quam] qm v 5 quid AV: quod Pv 6 a parte] aperte Pl 9 cummodiuB P adhibebo Pv 12 rationis] P* in ras. homine A 13 sua V 14 bonum] bonus v hominum M* ratione] sine ratione v 16 computem MPl V sensusque Pv elpertia] experientia v prudenti-20 expertia AGPlJ: om. MV prudente P1 17 procreauerat GlPlv his tuis] P in ras.; istis his GIV istis enim Gs 18 computem P\' 20 experta v testimonium P1 23 quibus] in quibus Av 24 i.ta (s ras.) P 25 di- Bcribseris A adscripseris P illum] illud V distinguere (re ex ri corr.) P 26 flatu (u in ras.) P originem] P1 in ras. 40* originem, sine sensu proprio atque intellectu intimo esse non potuit, quod est spiritus". et paulo post: net quamuis anima inquis "animet corpus, tamen quod sentit, quod sapit, quod uiget, spiritus sit necesse est". item paulo post: "aliud erit" inquis "anima, aliud spiritus; sapientia est sensus animae". his uerbis satis indicas quid esse spiritum hominis sentias, id est rationale nostrum, quo sentit atque intellegit anima; non sicut sentitur corporis sensibus, sed sicut est ille intimus sensus, ex quo est appellata sententia. hinc autem pecoribus sine dubitatione praeponimur, eo quod sunt illa rationis expertia. non habent itaque spiritum pecora, id est intellectum et rationis ac sapientiae sensum, sed animam tantum. nam et de illis dictum est: producant aquae repentia animarum uiuentium, et: producat terra animam uiuentem. ut ergo plenissime ac planissime noueris eam quae anima est more diuinorum eloquiorum etiam spiritum dici, appellatur pecoris spiritus; et utique non habent pecora illum spiritum, quem tua dilectio discernens ab anima definiuit. unde manifestum est, quod generali uocabulo anima pecoris recte potuit sic uocari, sicut legitur in libro Ecclesiaste: quis scit, si spiritus filiorum hominis ascendat ipse sursum, et spiritus pecoris si descendat ipse deorsum in terram? itemque in diluuii uastitate scriptum est: et mortua est omnis caro, quae mouebatur super terram, uolatilium, pecorum et iumentorum et ferarum; et omnis serpens, qui mouetur super 13 Gen. 1, 20 et 24 20 Eccle. 3, 21 23 Gen. 7, 21 sq. 2 quamuis (om. et) A 3 inquit V animet] anima et AVv anima P corpus-aliud erit] om. P1 sapit] capit v 4 inquis erit v 5 anima] anima et P spiritus (us ex um corr. m. 2) V 7 quo a: quod APVv animam P1 8 sensibus (BibuB a m. 2 in ras.) P 9 hic (n add. m. 2) P pecori P\'v II 10 experta v 11 pecora] corpora P 13 repentia] repentia A reptantia P\'v 16 more] in ore P 18 diffiniuit Pv 20 recte] recte et A quis] qui P 22 si] eras. P discendat A 23 itemque] itaque Plv 25 faerarum V terram, et omnis homo et omnia, quaecumque habent spiritum uitae: ubi remotis omnibus dubitationis ambagibus generale animae nomen esse intellegimus spiritum. cuius quidem nominis significatio tam late patet, ut etiam deus uocetur spiritus; et iste flatus aerius, quamuis sit corporeus, appellatur in psalmo spiritus tempestatis. quapropter eam quae anima est etiam spiritum nuncupari puto secundum illud: auferens spiritum eorum, et deficient; et iterum: exiet spiritus eorum, et reuertetur in terram suam, hoc est corpus in puluerem suum. ergo nomen animae spiritus est ab eo, quod spiritalis est; animae nomen est ab eo, quod corpus animet, hoc est uiuificet. aestimo quod admonitus his quae commemoraui diuinarum testimoniis paginarum. ubi et anima pecoris, cui non est intellectus, appellata legatur spiritus, non negabis ulterius. quocirca, si et illa quae de anima incorporea disputata sunt capis et sapis, non est unde tibi displiceat, quod eam me scire dixi non corpus esse, sed spiritum, quia et corpus non esse monstratur et generali nomine spiritus nuncupatur. 4 cf. Io. 4, 24 6 cf. Ps. 54, 9 8 Ps. 103, 29 9 Ps. 145, 4 2 ambagibus (bus ex mus corr.) P 3 generali P1 4 nominis (o ex u corr.). A 5 aereus A 6 appelletur v apelletur P* tempestates A quapropter] quia propter v 8 auferens V: auferes APv 9 eiiit A 10 puluere suo A 11 spiritales A 12 ab eo-animet] om. Al corpos A* animat At hoc est] om. A post uiuificet add. A* supr. uers.: et hoc est 13 cummemoraui A 15 appellata] appellatur v legatur] negatur Y; om. v ulterius] alterius v si] add. P1 16 incorpore. (a ras.) P 17 displiciat A me scire] misceri P1 nescire P\'; om. v 18 r monstratus A 19 nuncupetur v

Non ob aliud ante aduentum domini scripta sunt omnia, quae in sanctis scripturis legimus, nisi ut illius commendaretur aduentus et futura praesignaretur ecclesia, id est populus dei per omnes gentes, quod est corpus eius, adiunctis atque annumeratis omnibus sanctis, qui etiam ante aduentum eius in hoc saeculo uixerunt, ita eum credentes uenturum esse, sicut nos uenisse. sicut enim Iacob manum prius, dum nasceretur, emisit ex utero, qua etiam pedem praenascentis fratris tenebat, deinde utique secutum est caput, tum demum necessario membra cetera, sed tamen caput non tantum ea membra, quae secuta sunt, sed etiam ipsam manum, quae in nascendo praecessit, dignitate ac potestate praecedit, et quamuis non tempore apparendi, tamen naturae ordine prius est: ita et dominus Iesus Christus, etsi, antequam appareret in carne et quodam modo ex utero secreti sui ad hominum oculos mediator dei et hominum homo procederet, qui est super omnes deus benedictus in saecula, praemisit in sanctis patriarchis et prophetis quandam partem corporis sui, qua uelut manu se nasciturum esse praenuntians etiam populum superbe praecedentem uinculis legis tamquam digitis quinque supplantat — quia et per quinque temporum articulos praenuntiari futurus prophetarique non destitit; et huic rei 10 cf. Gen. 25, 26 19 Rom. 9, 5 1 cap. CLXXXVn A CCllll P CCV Gv 2 cathecizandis MPV catechizandis A catezizandis v antiquos] anticus P1 iustus P1 5 illius] utilius v 7 populos A adiunctisque (om. atque) A 11 qua] quae AP* qnS P1 12 fratres P1 18 necessaria v 14 ipsa manu A in] om. Pv 15 quamuis] uis am. 2 P; quod v 16 tempore non V 18 uteri secretis v sui—oculos] om. v 19 super] sup A 20 omnes AV: omnia Pv sanctos patriarchas (om. in) v 21 prophetas v corpori A 22 manu] magna (g del. m. 2) A 23 snperbae A quinque] quique P 25 futurus V: nenturus APv prophetariquae A distitit P consonans per quem lex data est quinque libros conscripsit; et superbi carnaliter sentientes et suam iustitiam uolentes constituere non aperta manu Christi repleti sunt benedictione, sed constricta atque conclusa retenti sunt; itaque illis obligati sunt pedes et ceciderunt; nos uero surreximus et erecti sumus — quamuis ergo, ut dixi, praemiserit dominus Christus quandam partem sui corporis in sanctis, qui eum nascendi tempore praeierunt, tamen ipse est caput corporis ecclesiae illique omnes eidem corpori, cuius ille caput est, cohaeserunt, credendo in eum quem praenuntiabant. non enim praecurrendo diuulsi sunt, sed adiuncti potius exsequendo. nam etsi manus a capite praemitti potest, conexio tamen eius sub capite est. quapropter omnia, quae ante scripta sunt, ut nos doceremur scripta sunt et figurae nostrae fuerunt et in figura contingebant eis, scripta sunt autem propter nos, in quibus finis saeculi obuenit.

Quae autem maior causa est aduentus domini, nisi ut ostenderet deus dilectionem suam in nobis, commendans eam uehementer, quia, cum adhuc inimici essemus, Christus pro nobis mortuus est? hoc autem ideo, quia finis praecepti et plenitudo legis caritas est, ut et nos inuicem diligamus et, 2 cf. Rom. 10, 3 5 cf. Pe. 19, 9 8 cf. Col. 1, 18 13 cf. Rom. 15, 4 14 I Cor. 10, 11 19 cf. Rom. 5, 6 20 cf. I Tim. 1, 5 21 cf. Rom. 13, 8 1 coneonans] consonat quia v libros quinque Po in libros quinque A 2 Bua A institiam] iustia A 3 aper* (ta add. m. 2) P 4 conclusa atque conatricta A oblicati A oblegati P 5 pedes] add. P1 supr. uers. caeciderunt V snrrexemus A resurreximus v 6 praemiserit (serit a m. 2 in ras.) P 7 sanetis] scii A nascenti A 9 omnis Pl eidem APv: idem V corporis F corpore P1 cohaeserunt] coheredes erunt v 10 in eum-praenuntiabant] om. A pronuntiabant v non enim praecurrendo] praecorrendo non (om. enim) A praecnrrendi V 11 exsequendo V: obsequendo APv manu v 12 a capite] caput p praemitti] ..primitti (tti in ras.) P opprimi v 13 doceremus Pl 14 nostraa] om. v contingebat A 16 saeculorum APv obuenit] denenit (de add. m. 2) P 18 eam] eum P 19 inimici] inimi A 21 inuice A dilicamus A quemadmodum ille pro nobis animam suam posuit, sic et nos pro fratribus nostris animas nostras ponamus et ipsum deum, quoniam prior dilexit nos et filio suo unico non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, si amare pigebat, saltem redamare non pigeat. [nulla est enim maior ad amorem inuitatio quam praeuenire amando.]

His ergo qui loquendi arte ceteris hominibus excellere uidentur, cum ueniunt, ut christiani fiant, hoc amplius quam illis inlitteratis impertire debemus, quod sedulo monendi sunt, ut humilitate induti christiana discant non contemnere quos cognouerint morum uitia quam uerborum amplius deuitare et cordi casto linguam exercitatam ne conferre audeant, quam etiam praeferre consueuerant. maxime autem isti docendi sunt scripturas diuinas audire, ne sordeat eis solidum eloquium, quia non est inflatum, neque arbitrentur carnalibus integumentis inuoluta atque operta dicta uel facta hominum, quae 1 cf. I Io. 3, 16 3 cf. I Io. 4, 10 4 cf. Rom. 8, 32 01 1 ama A 3 deum] dominum P 4 omnibus nobis v tradedit A 5 saltim Pv rediamare A nulla - amando GPv: om. AMV 7 cap. CLXXXVIII A CCV P CCVI Gv 8 ei] item ex Pv cathecizandis MPV catechizandis A catezizandis v christianis v 9 scolastici Av scolaatiM P soloecismos] P* tn ras.; soloechismos MV tollerent V sacerdotes A 12 uiderentur P ueniant vx fiunt P1 hoc] om. A 13 impertiri Pv 14 quosj quae pfJ 15 morum (urn a m. 2 in ras.) P diuitare Pl 16 corde Pv linguam] lingua v in linguam (in add. m. 2) P exercitatam] et exercitatam A exercitata v ex..citatam (er ras.) P ne] nec APV quam] quae v 17 praeferre] proferre Plv consuerant P1 consueuerunt P* maximae A 18 audire diuinas APv solidum] insolitum v 19 iotecumentis A 20 atque] om. v dicta] om. A1 in illis libris leguntur, non euoluenda atque aperienda, ut intellegantur, sed sic accipienda, ut litterae sonent; de qua ipsa utilitate secreti — unde etiam mysteria uocantur — quid ualeant aenigmatum latebrae ad amorem ueritatis acuendum discutiendumque fastidii torporem ipsa experientia probandum est talibus, cum aliquid eis, quod in promtu positum non ita mouebat, enodatione allegoriae alicuius eruitur. his enim maxime utile est nosse ita esse praeponendas uerbis sententias, ut praeponitur animus corpori. ex quo fit, ut ita malle debeant ueriores quam disertiores audire sermones, sicut malle debent prudentiores quam formonsiores habere amicos. nouerint etiam non esse uocem ad aures dei nisi animi affectum. ita enim non irridebunt, si aliquos antistites et ministros ecclesiae forte animaduerterunt uel cum barbarismis et soloecismis deum inuocare uel eadem uerba, quae pronuntiant, non intellegere perturbateque distinguere: non quia ista minime corrigenda sunt, ut populus ad id quod plane intellegit dicat amen, sed tamen pie toleranda sunt ab eis qui didicerint ut sono in foro sic uoto in ecclesia benedici. [itaque forensis illa nonnumquam forte bona dictio numquam tamen benedictio dici potest.] 1 lecuntur A 2 sonant APv 3 utilitate] utilita" A 4 enigmatum libri amore A 6 aliquod v 7 enotatione A alligoriae A alicui v eruitur] «eruitur (s ras.) P seruit v 8 maximae A pponendas P 9 animus] amicus (m. 1 in ras. V) MY 10 uerioris APl desertiores V dissertioris Pl audire (i ex e corr.) P 11 formosiorea Pv amicos (os add. WI. Z) P 12 non esse] non isse v nosse MV animae A affecta v affecto A 13 enim] eum (sic) A antestites A 14 animaduerterint APv cum] com A solicismus Y 16 perturbataeque A distingueri P1 minime APv: in me Y 18 didicerunt v 19 80 sono A itaque-poteet OPv: om. A MV forinsia P1 20 numquam] nonnumquam Gv