Nonnulli nostri propter quoddam praeclarissimum loquendi genus et propter nonnulla, quae ueraciter sensit, amantes Platonem dicunt eum aliquid simile nobis etiam de mortuorum resurrectione sensisse. quod quidem sic tangit in libris de re publica Tullius, ut eum lusisse potius quam quod id uerum esse affirmet dicere uoluisse. inducit enim hominem reuixisse et narrasse quaedam, quae Platonicis disputationibus congruebant. Labeo etiam duos dicit uno die fuisse defunctos et occurrisse inuicem in quodam compito, deinde ad corpora sua iussos fuisse remeare et constituisse inter se amicos se esse uicturos, atque ita esse factum, donec postea morerentur. sed isti auctores talem resurrectionem corporis factam fuisse narrarunt, quales fuerunt eorum, quos resurrexisse nouimus et huic quidem redditos uitae, sed non eo modo, at non morerentur ulterius. mirabilius autem quidam Marcus Varro ponit in libris, quos conscripsit de gente populi Romani, cuius putaui 8 cf. Cic. de rep. VI, 4 11 cf. Plato rep. p. 614* 1 cap. CLYIII A CLXIHI T CLXXII P CLXXIII Gv 2 sequitur] om. AGPTv quid] quod P1 qui Pl fidem] om. G\' 3 Labeo] abeo G\'vt abea P1 potuerunt GPTv si] se P 4 opinionis G1 opiones P sententiam] sentiam T conuenisent A conuenisse* (t ras.) P; ez eodem libro add. GPTv 5 praeclarisaimum (um ex i corr. m. 8) P 8 sensisae] sensis T 9 quod id] id quod G2v; cf. Cypricm. p. 686, 19. 687, 15 ed. Hartel 10 esse] esset A est G2v inducet AGlv 11 dispotationibus A 12 defunctus A 13 occurrissa] comisse (u ras.) P quadam MV competo GtfJ 14 iussos] iussus AP1 iussi G2v remeari G1P1v se esse] esse M 15 uicturus P* 16 factum Pl narrant Gv 17 qualis G2v fuerat G2V fuerant Gl quos] qd dii G\' quos dš P quos cum deo G\'tJ reeurreczisse A huic] his G2v 18 redditus P1 reddita G\'v uita G\'v morirentur v 19 ulterius (ult a m. 2 in ras.) T ponet P\' posuit G*v 20 libros MV conccribsit (corr. m. 2) V potaui Pl uerba ipsa ponenda. "genethliaci quidam scripserunt" inquit "esse in renascendis hominibus quam appellant παλγγενεσίαν Graeci; adscripserunt confici in annis numero CCCCXL, ut idem corpus et eadem anima, quae fuerint coniuncta in homine aliquando, eadem rursus redeant in coniunctionem." iste Varro quidem sine illi genethliaci nescio qui — non enim nomina eorum prodidit quorum commemorauit sententiam — aliquid dixerunt, quod licet falsum sit — cum enim semel ad eadem corpora, quae gesserunt, animae redierint, numquam ea sunt postea relicturae — tamen multa illius impossibilitatis, qua contra nos isti garriunt, argumenta conuellit et destruit. qui enim hoc sentiunt sine senserunt, non eis uisum est fieri non posse, ut dilapsa cadauera in auras, in puluerem, in cinerem, in humores, in corpora uescentium bestiarum uel ipsorum quoque hominum ad id rursus redeant quod fuerunt. quapropter Plato et Porphyrius uel potius quicumque illos diligunt et adhuc uiuunt, si nobis consentiunt etiam sanctas animas ad corpora redituras, sicut ait Plato, nec tamen ad mala ulla redituras, sicut ait Porphyrius, ut ex his fiat consequens, quod fides praedicat christiana, talia corpora recepturas, in quibus sine ullo modo in aeternum feliciter uiuant, assumant etiam hoc de Varrone, ut ad eadem corpora redeant, in quibus antea fuerunt, et apud eos tota quaestio de carnis in aeternum resurrectione soluetur. 1 genethliaci (liaci a m. 2 in ras.) T genethiliaci Gv quidem P1 inquid AGlptT 2 in] om. M quam] quae Gtv palingeneeian libri 3 asscribaerunt A; om. v nomero A CCCCXL] quadngentis XL A quadringentia quadraginta T 4 eadem] ad eandem G\'t animam v fuerant G2v hominem M 5 eandem G\'t redeunt A coniunctione A coniuctione T Varro] uero P\' 6 illi] om. P genethliaci (liaci in ras.) T geneathliaci AP* genethiliaci Qv 7 prodit Gv 9 redierant GPlv 10 relecturae GIP\' 11 connellit et destruit GPTv: conuellit AMV 18 dilabsa MV delapsa AGv cadabera MV umores AP 14 uMcentium (m am. 2 in ras.) T 15 redeunt G1v fuerant P 18 ait Plato] ut plato A reddituras PT 19 hia (h ex b corr. m. 2) V fia..t (IIx ras.) GP 20 recepturas in Gs : recepturi sint MV receptura sint AGlPTv modo libri: malo G3 22 rediant P\' fuerant P1 23 toto A

Nunc iam quid acturi sint in corporibus immortalibus atque in spiritalibus sancti non adhuc eorum carne carnaliter, sed spiritaliter iam uiuente, quantum dominus dignatur adiuuare uideamus. et illa quidem actio uel potius quies atque otium quale futurum sit, si uerum uelim dicere, nescio. non enim hoc umquam per sensus corporis uidi. si autem mente, id est intellegentia, uidisse me dicam, quantum est aut quid est nostra intellegentia ad illam excellentiam ? ibi est enim pax dei, quae, sicut dicit apostolus, superat omnem intellectum. quem nisi nostrum, aut fortasse etiam sanctorum angelorum P non enim et dei. si ergo sancti in dei pace uicturi sunt, profecto in ea pace uicturi sunt, quae superat omnem intellectum. quoniam nostrum quidem superat, non est dubium; si autem superat et angelorum, ut nec ipsos excepisse uideatur, qui ait omnem intellectum: secundum hoc dictum esse debemus accipere, quia pacem dei, qua deus ipse pacatus est, sicut deus nouit, non eam nos sic possumus nosse nec ulli angeli. superat itaque omnem intellectum, non dubium quod praeter suum. sed quia et nos pro modo nostro pacis eius participes facti summam in nobis atque inter nos et cum ipso pacem, quantum nostrum summum est, obtinebimus: isto modo pro suo modo sciunt eam sancti angeli; homines autem nunc longe infra, quantumlibet prouectu mentis 11 Philipp. 4, 7 1 cap. CLXV T CLXXIII GPv; om. AMV 2 eodem] om. GP1v XXII] om. GPv 3 iam] etiam Gv aturi T sint) sunt G PfJ 7 uellim P\'T nellem Gxv 8 sensum P 9 aut] deL Gu, om. v quid est] quidem v 10 excilentiam] add. P2 in mg. 11 dicit] om. Tpr. 13 et] om. O. si] sicnt T 14 profecto - uicturi sunt] om. GH 15 omnem - superat] om. Glv 17 ezcipisse GPl qui. P 18 debeamus alv 19 possirans Gh) 20 omne T 21 modo] modulo Gv 24 optinebimus T eam T: etiam GPv 25 quantolibet Gv prouectu (u prior a m. 2 in ras. P) PT: profectu Gv excellant. considerandum est enim, quantus uir dicebat: ex parte enim scimus et ex parte prophetamus, donec ueniat quod perfectum est; et: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. sic iam uident sancti angeli, qui etiam nostri angeli dicti sunt, quia eruti de potestate tenebrarum et accepto spiritus pignore translati ad regnum Christi ad eos angelos iam coepimus pertinere, cum quibus nobis erit sancta atque dulcissima, de qua iam tot libros scripsimus, dei ciuitas ipsa communis. sic sunt ergo angeli nostri, qui sunt angeli dei, quemadmodum Christus dei Christus est noster. dei sunt, quia deum non reliquerunt; nostri sunt, quia suos ciues nos habere coeperunt. dixit autem dominus Iesus: uidete, ne contemnatis unum de pusillis istis. dico enim nobis, quia angeli eorum semper in caelis uident faciem patris mei, qui in caelis est. sicut ergo illi uident, ita et nos uisuri sumus; sed nondum ita uidemus. propter quod ait apostolus quod paulo ante dixi: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. praemium itaque fidei nobis uisio ista seruatur, de qua et Iohannes apostolus loquens: cum apparuerit, inquit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. facies autem dei manifestatio eius intellegenda est, non aliquod tale membrum, quale nos habemus in corpore atque isto nomine nuncupamus.

Quapropter cum ex me quaeritur, quid acturi sint sancti in illo corpore spiritali, non dico quod iam uideo, sed dico 1 I Cor. 18, 9 sq. 3 (et 18) I Cor. 13, 12 13 Matth. 18, 10 21 I Io. 8, 2 3 mdimos GlP 6 sio iam] suam 61 faciem suam v quij qoQ 61 6 quia] que Pl eruti] erudi T spiritu GlPl 7 angelus Gl 9 libros v: libro T libris GP 10 qui] que 01 12 dereliquerunt Gv 13 contemnetis P 15 uident in caelis Gv faciem] facient T 17 quod] om. O\' 18 paulo (om. quod) T1 20 praemium] ad praemium v 21 apparuerint T similis P\' 24 membrorum T 25 isto T: in isto GPv e uunccupamus T 26 atnri T quod credo secundum illud quod in psalmo lego: credidi propter quod et locutus sum. dico itaque: uisuri sunt deum in ipso corpore; sed utrum per ipsum, sicut per corpus nunc uidemus solem, lunam, stellas, mare ac terram et quae sunt in ea, non parua quaestio est. durum est enim dicere, quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire, cum nolent; durius autem, quod ibi deum quisquis oculos clauserit non uidebit. si enim propheta Heliseus puerum suum Giezi absens corpore uidit accipientem munera, quae dedit ei Neman Syrus, quem propheta memoratus a leprae deformitate mundauerat, quod seruus nequam domino suo non uidente latenter se fecisse putauerat, quanto magis in illo corpore spiritali uidebunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, uerum etiam unde sunt corpore absentes. tunc enim erit perfectum illud de quo loquens apostolus : ex parte, inquit, scimus et ex parte prophetamus; cum autem uenerit quod perfectum est, quod ex parte est euacuabitur. deinde ut quomodo posset aliqua similitudine ostenderet, quantum ab illa quae futura est distet haec uita, non qualiumcumque hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti: cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. uidemus nunc per speculum in aenigmate, 1 Ps. 115, 1 9 cf. im Reg. 5,26 15 I Cor. 13, 9 sq. 21 I Cor. 13, 11 sq. 1 quod] qd T 2 et T: om. GP" uisuri] uiai 01 4 nidimus P1 5 dicere enim Gv 6 ut non] T* in ras. possit G1v oculis P 7 nolent (e in u eorr. m. 2) P 8 oculus P 9 helyseus Gv uidit] om. v 10 ei] eras. in P neman T: neeman Gv naaman P 11 mundauerat (n prior ex a corr.) P 12 uidenti P 13 non solum] om. P si] se P1 14 oculus P claudunt Gv 15 illud perfectum GPv 18 possit G1v 19 ostenderit GlP 20 uita T: ciuitas GPv 21 praediti] praedicti P 22 sapiebam q. paruulus] om. P 24 sum] om. P ea quae] eaq. T 25 erant] erunt P tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum. si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita comparanda est illi uitae quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Heliseus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est nec iam corpus corruptibile aggrauabit animam, sed incorruptibile nihil impediet, illi sancti ad ea quae uidenda sunt oculis corporeis, quibus Heliseus absens ad seruum suum uidendum non indiguit, indigebunt? nam secundum interpretes septuaginta ista sunt ad Giezi uerba prophetae: nonne cor meum iuit tecum, quando conuersus est uir de curru in obuiam tibi et accepisti pecuniam? et cetera; sicut autem ex hebraeo interpretatus est presbyter Hieronymus: nonne cor meum, inquit, in praesentia erat, quando reuersus est homo de curru suo in occursum tibi? corde suo ergo se dixit hoc uidisse propheta, adiuto quidem mirabiliter nullo dubitante diuinitus. sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum deus erit omnia in omnibus! habebunt tamen etiam illi oculi corporei officium suum et in loco suo erunt uteturque illis spiritus per spiritale corpus. neque enim et ille propheta, quia non eis indiguit, ut uideret absentem, non eis usus est ad uidenda praesentia; quae tamen spiritu uidere posset, etiam si illos clauderet, sicut uidit absentia, ubi cum eis ipse non erat. absit ergo, ut 11 IIII Reg. 5, 26 19 cf. I Cor. 15, 28 ul 3 ita] om. Gv 4 illae GH tae (ui add. m. 2) T parnoli Gl 5 ubi] ibi P 6 itane GtT: ita nec P ita G2v 7 adgrauauit P impedit T impediat Glt) 8 ea quae] eaq. T 10 interpraetes T interpretis P 11 iuit G2v ἐποϱεύϑη LXX): ibit P it G1; om. T 12 tecum] tecum erat T curro P 13 pecunia P 14 ebreo P interpraetatus T hieronimua libri 15 praesenti GP 16 occorsum P1 19 habundabunt GP 20 occuli P 21 illis] illi P 23 uiderit P uidendam P uidendum Gv praesentiam P 24 spiritu] spi T sps GlP si] se Gl clauserit P 25 absentiam P erit P vnn. 35 dicamus illos sanctos in illa uita deum clausis oculis non uisuros, quem spiritu semper uidebunt.

Sed utrum uidebunt et per oculos corporis, cum eos apertos habebunt, inde quaestio est. si enim tantum poterunt in corpore spiritali eo modo utique etiam ipsi oculi spiritales, quantum possunt isti quales nunc habemus: procul dubio per eos deus uideri non poterit. longe itaque alterius erunt potentiae, si per eos uidebitur incorporea illa natura, quae non continetur loco, sed ubique tota est. non enim quia dicimus deum et in caelo esse et in terra — ipse quippe ait per prophetam: caelum et terram ego impleo - aliam partem dicturi sumus eum in caelo habere et in terra aliam; sed totus in caelo est, totus in terra, non alternis temporibus, sed utrumque simul, quod nulla natura corporalis potest. uis itaque praepollentior oculorum erit illorum, non ut acrius uideant, quam quidam perhibentur uidere serpentes uel aquilae — quantalibet enim acrimonia cernendi eadem quoque animalia nihil aliud possunt uidere quam corpora — sed ut uideant et incorporalia. et fortasse ista uirtus magna cernendi data fuerit ad horam etiam in isto mortali corpore oculis sancti uiri Iob, quando ait ad deum: in obauditu auris audiebam te prius, nunc autem oculus meus uidet te; propterea despexi memet ipsum et distabui et aestimaui me terram et cinerem; quamuis nihil hic prohibeat oculum cordis intellegi, de quibus oculis ait 11 Hier. 23, 24 21 Iob. 42, 5 sq. 1 sanctos] scs P 2 uisurus P uisuris O. 3 sed utrum uidebunt] om. G1v oculus P1 apertus P1 apertis P* 5 corpori T oculi] ocules P spiritales] om. P 6 iste G. 7 uidere OlP non] no P 9 continetur] conteretur P quia] qua P 11 implebo P 12 aliam] om. Otv; alia P 13 non] om. G1 15 agrius P 17 agrimonia O. aerimonia P 20 horam] horum OlP 21 sancti. (s ras.) G deum] dum P 22 audiebam T: obaudiebam Gv oboediebant P oculos meos T uidet te] uidit te P uidete T 23 dispexi GPv 24 me] om. OlP quamuis] quas Ol quos Gtv 25 prohibet GPv oculum] oculos G2v cordis] corporis P apostolus: inluminatos oculos habere cordis uestri. ipsis autem uideri deum, cum uidebitur, christianus ambigit nemo, qui fideliter accipit quod ait deus ille magister: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt. sed utrum etiam corporalibus ibi oculis uideatur, hoc in ista quaestione uersamus.

Illud enim quod scriptum est: et uidebit omnis caro salutare dei, sine ullius nodo difficultatis sic intellegi potest, ac si dictum fuerit: "et uidebit omnis homo Christum dei, qui utique in corpore uisus est et in corpore uidebitur, quando uinos et mortuos iudicabit. quod autem ipse sit salutare dei, multa sunt et alia testimonia scripturarum; sed euidentius uenerandi illius senis Symeonis uerba declarant, qui cum infantem Christum accepisset in manus suas: nunc, inquit, dimittis, domine, seruum tuum secundum uerbum tuum in pace, quoniam uiderunt oculi mei salutare tuum. illud etiam quod ait supra memoratus Iob, sicut in exemplaribus, quae ex hebraeo sunt, inuenitur: et in carne mea uidebo deum, resurrectionem quidem carnis sine dubio prophetauit, non tamen dixit: "per carnem meam". quod quidem si dixisset, posset deus Christus intellegi, qui per carnem in carne uidebitur; nunc uero potest et sic accipi: in carne mea uidebo deum, ac si dixisset: "in carne mea ero, cum uidebo deum". et illud quod ait apostolus: facie ad faciem non cogit, ut deum per hanc faciem corporalem, ubi sunt oculi corporales, nos nisuros esse credamus, quem 1 Eph. 1, 18 3 Matth. 5, 8 7 Luc. 3, 6 14 Luc. 2, 29 sq. 18 (et 23) Iob. 19, 26 24 I Cor. 13, 12 1 inluminatua P habere oculus P oculos] om. Glv haberi T 2 uideri] uidere G1 Pv christianoa P christus G1v 3 fideliter] feliciter P accepit P 4 mnndioordea PT: mundi corde G P mundo corde v 5 oculus P 6 uersamur G* 8 nodo T1: modo G2PT1v modi 0* difficultatee Gx 9 si* (c rcw.) G et] ut T 15 secundum uerbum tuum] om, P 16 quoniam PT: qtÜa Gv 18 ebreo P inueniuntur GlPv 21 posset] om. T 22 carnem] canem T 23 uidebo-carne mea] om. Gv 25 hanc faciem] h. fidem P 26 corporalis P uisurus P* 25* spiritu sine intermissione uidebimus. nisi enim esset etiam interioris hominis facies, non diceret idem apostolos: nos autem reuelata facie gloriam domini speculantes in eandem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tamquam a domini spiritu; nec aliter intellegimus et quod in psalmo canitur: accedite ad eum et inluminamini, et facies uestrae non erubescent. fide quippe acceditur ad deum, quam cordis constat esse, non corporis. sed quia spiritale corpus nescimus quantos habebit accessus — de re quippe inexperta loquimur — ubi aliqua quae aliter intellegi nequeat diuinarum scripturarum non occurrit et succurrit auctoritas, necesse est, ut contingat in nobis quod legitur in libro Sapientiae: cogitationes mortalium timidae et incertae prouidentiae nostrae.

Ratiocinatio quippe illa philosophorum, qua disputant ita mentis aspectu intellegibilia uideri et sensu corporis sensibilia, id est corporalia, ut nec intellegibilia per corpus nec corporalia per se ipsam mens ualeat intueri, si posset nobis esse certissima, profecto certum esset per oculos corporis etiam spiritalis nullo modo posse uideri deum. sed istam ratiocinationem et uera ratio et prophetica inridet auctoritas. quis enim ita sit auersus a uero, ut dicere audeat deum corporalia ista nescire? numquid ergo corpus habet, per cuius oculos ea possit addiscere P deinde quod de propheta Heliseo paulo ante diximus nonne satis indicat etiam spiritu, non per corpus, corporalia posse cerni? quando enim seruus ille munera accepit, utique corporaliter gestum est; quod tamen 2 n Cor. 3, 18 6 Ps. 33, 6 13 Sap. 9, 14 1 nisi] ne sic P enim eeset] om. P 3 gloria P 5 gloria P 8 quam] quae G\'tJ 9 quantns P quantas Gl 10 acceasos P 11 nequeat] neque ad GlPv 12 contingnat P 13 cogitationis P 15 ratiotinatio Gbv qua T: qui O Pv 16 aspectum P uidere GlPv 18 ipsa Gv posset T: possit GPv 19 profecto] perfecto P esset] esse P oculus P1 20 spiritales G\'tJ nidere GlPv ista P 22 audiat (i ita e corr. m. 2) G 24 oculus P1 propheta non per corpus, sed per spiritum nidit. sicut ergo constat corpora uideri spiritu, quid, si tanta erit potentia spiritalis corporis, ut corpore uideatur et spiritus? spiritus enim est deus. deinde uitam quidem suam, qua nunc uiuit in corpore et haec terrena membra uegetat facitque uiuentia, interiore sensu quisque, non per corporeos oculos nouit; aliorum uero uitas, cum sint inuisibiles, per corpus uidet. nam unde uiuentia discernimus a non uiuentibus corpora, nisi corpora simul uitasque uideamus, quas nisi per corpus uidere non possumus? uitas autem sine corporibus corporeis oculis non uidemus.

Quam ob rem fieri potest ualdeque credibile est sic nos esse uisuros mundana tunc corpora caeli noni et terrae nonae. ut deum ubique praesentem et uniuersa etiam corporalia gubernantem per corpora, quae gestabimus et quae conspiciemus, quaquauersum oculos duxerimus, clarissima perspicuitate uideamus, non sicut nunc inuisibilia dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, per speculum in aenigmate, ex parte, ubi plus in nobis ualet fides, qua credimus, quam rerum corporalium species, quam per oculos cernimus corporales. sed sicut homines, inter quos uiuentes motusque uitales exerentes uiuimus, mox ut aspicimus, non credimus uiuere, sed uidemus, cum eorum uitam sine corporibus uidere nequeamus, quam tamen in eis per corpora remota omni ambiguitate conspicimus: ita quacumque spiritalia illa lumina corporum nostrorum 17 cf. Rom. 1, 20 18 cf. I Cor. 13, 12 1 ergo PT: enim Gv 2 uidere G\'Pv spiritu Gs: spiritum GlPTv quid] quod v tante P erit] erat GlP 3 corpore] corpora G1v uideantur v 4 uita T 6 interiori P intenora GlfJ sensus G1v 8 uiuentibus corpore (corr. m. f) P 12 oaldeque] ualde G est] om. Gho 15 gestauimus G1v conspicimua P 16 quaqueuersum G1v carissima P perspecuetate P1 17 nunc] nun T 19 qua] quq P quam] qua P 20 oculus P1 sed] om. P 21 exherentes P 22 aspiciemus P non credimus — uitam] T\' in ras. credemus P 23 eorum] eoruraque Gl eorum quoque G2v 24 conspiciemus P 25 quocumque G*; om. v spiritale (om. illa) G\' lumina] lumen G1 P circumferemus, incorporeum deum omnia regentem etiam per corpora contuebimur. aut ergo sic per illos oculos uidebitur deus, ut aliquid habeant in tanta excellentia menti simile, quo et incorporea natura cernatur, quod ullis exemplis sine scripturarum testimoniis diuinarum uel difficile est uel impossibile ostendere; aut, quod est ad intellegendum facilius, ita nobis deus erit notus atque conspicuus, ut uideatur spiritu a singulis nobis in singulis nobis, uideatur ab altero in altero, uideatur in se ipso, uideatur in caelo nouo et terra noua atque in omni quae tunc fuerit creatura, uideatur et per corpora in omni corpore, quocumque fuerint spiritalis corporis oculi acie perueniente directi. patebunt etiam cogitationes nostrae inuicem nobis. tunc enim implebitur quod apostolus, cum dixisset: nolite ante tempus quicquam iudicare, mox addidit: donec ueniat dominus et inluminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a deo.]

Quanta erit illa felicitas, ubi nullum erit malum, nullum latebit bonum, uacabitur dei laudibus, qui erit omnia in omnibus! nam quid aliud agatur, ubi neque ulla desidia 14 I Cor. 4, 5 1 circumferimus GIPx incorporimn P1 2 intuebimur Gl Pv OCUIOB illos Gv 3 mente P 4 siue] sine GXP 5 impossibile] possibile G\' 7 deus erit nobis G 8 in singulia nobis T: om. GPv in altero] om. T1 10 omni] oma P1 11 fuerit GlPv 12 acie] acies G\'fJ peruenienti P\'v pernenientium P\' directa v directum P* cogitationis P 13 nobia] in nobis P 15 inlumines T 16 manifestauit P cogitationis P 17 a deo] explicit cod. T 18 cap. CLVIIII A CLXXII Gv u CLXXIII P 20 ciuitas (ti add. m. 2) G 23 dissidia 01 cessabitur neque ulla indigentia laborabitur, nescio. admoneor etiam sancto cantico, ubi lego uel audio: beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te. omnia membra et uiscera incorruptibilis corporis, quae nunc uidemus per usus necessitatis uarios distributa, quoniam tunc non erit ipsa necessitas, sed plena, certa securitas, sempiterna felicitas, proficient laudibus dei. omnes quippe illi de quibus iam sum locutus qui nunc latent harmoniae corporalis numeri non latebunt, intrinsecus et extrinsecus per corporis cuncta dispositi, et cum ceteris rebus, quae ibi magnae atque mirabiles uidebuntur, rationales mentes in tanti artificis laude rationabilis pulchritudinis delectatione succendent. qui motus illic talium corporum sint futuri temere definire non audeo, quod excogitare non ualeo; tamen et motus et status sicut ipsa species decens erit, quicumque erit, ubi quod non decebit non erit. certe ubi uolet spiritus, ibi erit protinus corpus; nec uolet aliquid spiritus, quod nec spiritum possit decere nec corpus. uera ibi gloria erit, ubi laudantis nec errore quisquam nec adulatione decipitur; uerus honor, qui nulli negabitur digno, nulli deferetur indigno; sed nec ad eum ambiet ullus indignus, ubi nullus permittetur esse nisi dignus; uera pax, ubi nihil aduersi nec a se ipso nec ab aliquo 2 Ps. 83, 5 1 ammoneor AMP2V: ammonior P1 amoeniora Gb 2 lego] loco P* 5 nidimus P usos MV 6 plena] planae A 7 proficiet Gl illi] illae GltJ 8 armoniae libri 9 per] p A corporis] corpus G"tJ 10 cuncti v 11 uidebontnr G3: uidebontur AGxMPVv rationalis mentis Gl artifices Gl laudem AG 12 rationabilis] om. Qb; rationalis P pulchritudini MV pulchritudine GPv1 delectationes M dilectatione P suceendent o: succedent AGPv succedunt P* succedat V accedat M 13 talium] om. G1 v, talum P temere] timere Gl tenere P1 14 etatua] factus P 15 ubi] ibi MV decet G2v 16 protenus P 17 uolet] uult Glv posset GlPv decere] dicere AG1P 18 laudantes A1G1Pv 19 adolatione GPv decipitur MV: laudabitur AGPv 20 defertur MV deferetur v 21 ambiet] ambiet GftJ ambiget GlP indignos (o m u corr.) G permittitur AGv quisque patitur. praemium uirtutis erit ipse qui uirtutem dedit eique se ipsum, quo melius et maius nihil possit esse, promisit. quid est enim aliud quod per prophetam dixit: ero illorum deus, et ipsi erunt mihi plebs, nisi: "ego ero unde satientur, ego ero quaecumque ab hominibus honeste desiderantur, et uita et salus et uictus et copia et gloria et honor et pax et omnia bona"? sic enim et illud recte intellegitur quod ait apostolus: ut sit deus omnia in omnibus. ipse finis erit desideriorum nostrorum, qui sine fine uidebitur, sine fastidio amabitur, sine fatigatione laudabitur. hoc munus, hic affectus, hic actus profecto erit omnibus sicut ipsa uita communis aeterna.

Ceterum qui futuri sunt pro meritis praemiorum etiam gradus honorum atque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? quod tamen futuri sint non est ambiguum. atque id etiam beata illa ciuitas magnum in se bonum uidebit, quod nulli superiori ullus inferior inuidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli ceteri; tamque nolet esse unusquisque quod non accepit, quamuis sit pacatissimo concordiae uinculo ei qui accepit obstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata compago. sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit amplius. 3 Leu. 26, 12 8 I Cor. 15, 28 1 patitur AMV: patietur GpfJ 2 eique] et qui GPv posset A 4 ipse P pleps Gv 6 copia] cupia A 8 deus] om. P 9 qui] qnę GXP 10 sine fatigatione laudabitur] om. A 11 hic actus] om. GtfJ profectu P 12 cummnnis A G\'P 13 gradus (d ex t corr.) A 15 sint] sunt AGPiv ambiguum MV: ambigendum AGPv 16 atque id] ut quod ibi G\'fJ uidebit] habebit G* 17 quod nulli—inuidebit] om. M1 inferior. (i ras.) M inferiori V 18 tamque] tamquam Gv nollet GxPv 19 pecatissimo Gl 20 ei] et G1Pv accipit AGX quam] quo 62 21 qui* (s ras.) G 22 pagata (g in c corr. m. 2) G cumpago A 23 ne] nec GlMVv uellit P

Nec ideo liberum arbitrium non habebunt, quia peccata eos delectare non poterunt; magis quippe erit liberum a delectatione peccandi usque ad delectationem non peccandi indeclinabilem liberatum. nam primum liberum arbitrium, quod homini datum est, quando primum creatus est rectus, potuit non peccare, sed potuit et peccare; hoc autem nouissimum eo potentius erit, quo peccare non poterit; uerum hoc quoque dei munere, non suae possibilitate naturae. aliud est enim esse deum, aliud participem dei. deus natura peccare non potest; particeps uero dei ab illo accepit, ut peccare non possit. seruandi autem gradus erant diuini muneris, ut primum daretur liberum arbitrium, quo non peccare homo posset, nouissimum, quo peccare non posset, atque illud ad comparandum meritum, hoc ad recipiendum praemium pertineret. sed quia peccauit ista natura. cum peccare potuit, largiore gratia liberatur, ut ad eam perducatur libertatem, in qua peccare non possit. sicut enim prima immortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori, nouissima erit non posse mori: ita primum liberum arbitrium posse non peccare, nouissimum non\'posse peccare. sic enim erit inamissibilis uoluntas pietatis et aequitatis, quomodo est felicitatis. nam utique peccando nec pietatem nec felicitatem tenuimus, uoluntatem uero felicitatis nec perdita felicitate perdidimus. certe deus ipse numquid, quoniam peccare non potest, ideo liberum arbitrium habere negandus est? 2 dilectare Pl a] ad P 3 peccandi usque] moechandi u. GlfJ delectationem] delectatione M 4 indeclinabile MV" nam] nam in P liberum] om. Gv 6 et] om. G1v 7 eo] om. Gv poterit] potuit P 8 possibilitatis G2v 9 naturę (3 in a corr. m. 2) G 10 ut] quod Gv 11 posset P 12 quo] ut G\'" possit GPv 13 nouissimum — posset] om. MV possit GPv 14 pertineret] ptineret A 15 largiori v langiore P\' longiore P* 18 non mori] mori M no mori V mori] more P nouissimamori] om. G1 19 non] eras. in V; om. M 20 . posse (n add. u u m. 2) G inamisibilis P 21 aequitas A felicitas A 22 tenuemus AP 28 uero] om. P perdidemus GI P

Videamus utrum sibi de seruo centurionis Matthaeus Lucasque consentiant. Matthaeus enim dicit: accessit ad eum centurio rogans eum et dicens: puer meus iacet in domo paralyticus. cui uidetur repugnare quod ait Lucas: et cum audisset de Iesu, misit ad eum seniores Iudaeorum rogans eum, ut ueniret et saluaret seruum eius. at illi cum uenirent ad Iesum, rogabant eum sollicite dicentes ei: quia dignus est, ut hoc illi praestes; diligit enim gentem nostram et synagogam ipse aedificauit nobis. Iesus autem ibat cum illis. et cum iam non longe esset a domo, misit ad eum centurio amicos dicens: domine, noli negari; non enim dignus sum, ut sub tectum meum intres. propter quod et me ipsum non sum dignum 13 Matth. 8, 5 sq. 16 Luc. 7, 8 sqq. 3 uerum] uerua P praefegurans A uacabimus] uadimus P 4 slterum uidebimus om. MV amauimus (et) P 5 ecce] om. Gl 8 cap. CLX A CLXXV P CLXXVI Gv 9 euangelistarum] euangelii GPv 10 centurioni P 11 amicus Gl 14 iacit A 15 paraliticus GPv 17 saluaret] sanaret v sanare M 19 hoc] haec Gv 21 aedificabit GlP ibit (corr. m. 1) P 22 iam] cm. P 24 uexare G\'P 25 dignus P arbitratus, ut uenirem ad te; sed dic uerbo, et sanabitur puer meus. si enim ita hoc gestum est, quomodo erit uerum quod Matthaeus narrat: accessit ad eum quidam centurio, cum ipse non accesserit, sed amicos miserit, nisi diligenter aduertentes intellegamus Matthaeum non omni modo deseruisse usitatum morem loquendi? non solum enim dicere solemus accessisse aliquid, etiam antequam perueniat illuc, quo dicitur accessisse — unde etiam dicimus: "parum accessit" uel "multum accessit" eo, quo appetit peruenire — uerum etiam ipsam peruentionem, cuius adipiscendi causa acceditur, dicimus plerumque factam, etsi eum ad quem peruenit, non uideat ille qui peruenit, cum per amicum peruenit ad aliquem, cuius ei fauor est necessarius. quod ita tenuit consuetudo, ut iam etiam uulgo peruentores appellentur qui potentium quorumlibet tamquam inaccessibiles animos per conuenientium personarum interpositionem ambitionis arte pertingunt. si ergo ipsa peruentio usitate dicitur per alios fieri, quanto magis accessus per alios fieri potest, qui plerumque infra peruentionem remanent, quando potuerit quisque plurimum quidem accedere, sed tamen non potuerit peruenire ? non ergo absurde Matthaeus, etiam quod uulgo possit intellegi, per alios factum accessum centurionis ad dominum compendio dicere uoluit: accessit ad eum centurio.

Verum tamen non neglegenter intuenda est etiam sancti euangelistae altitudo mysticae locutionis, secundum quam scriptum est in psalmo: accedite ad eum et 26 Ps. 33, 6 nl 1 nerem A uerbum P 3 aocessit] acoessisse MV; fort. recte; cf. p. 547, 1 4 amicus P 6 disseruisse P more MPV 8 illuc quo] illud quod OtPv accessesse P\' 9 uel-accessit) oa. G\'v eo] adeo Gv quo] quod AGxPv 10 adipiscendi AMPV: adipiscendae Gv 11 dicemus GlP factam G*: factum AO* MPVv etsi] ut si P 12 non uideat-peruenit] om. M 13 fanor] fabor MV 14 iam] om. Gv 15 animoej amicos Gl 16 conuenientiam V (m. 1 et 2) 17 dicetur GlP 18 potest] om- P 21 adsurde M possit] posse P 25 altitudo] multitudo MV loquutionis MV quam] quod 02 ift ras. ; om. v 26 accidite A inluminamini. proinde quia fidem centurionis, qua nere acceditur ad Iesum, ipse ita laudauit, ut diceret: non inueni tantam fidem in Israhel, ipsum potius accessisse ad Christum dicere uoluit prudens euangelista quam illos per quos uerba sua miserat. porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum esset aperuit, ut ex hoc intellegere cogeremur, quemadmodum dixerit alius, qui mentiri non possit. sic enim illa mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, quamuis fimbriam uestimenti eius tenuerit, magis tamen tetigit dominum quam illae turbae, a quibus premebatur. ut enim haec quo magis credidit, eo magis tetigit dominum, ita et centurio, quo magis credidit, eo magis accessit ad dominum. iam cetera in hoc capitulo, quae alter dicit et alter praetermittit, superfluo pertractantur, cum ex illa regula primitus commendata nihil inueniantur habere contrarium.

Solet item quaeri, quomodo Matthaeus et Lucas commemorauerint dixisse dominum discipulis, ut nec uirgam ferrent, cum dicat Marcus: et praecepit eis, ne quid tollerent 2 Matth. 8, 10 8 cf. Lnc. 8, 43 sqq. 22 Matth. 10, 10 Luc. 9, 3 23 Marc. 6, 8 1 fidem] om. G* 2 ita] om. Gv laudabit MV dicere M tantam] tantem P 6 esset] esse P 7 dixerit] acces. sisse dixerit P mentire GlP possit MY: potuit AGPv 8 Iura MV 9 magis] om. P quam illae- tetigit dominum] om. MV 10 ille AP 13 superfiuo] saperflue v saperfluaia P 14 commendatad (sic) A 15 inaeniatar Gv 16 cap. CLXI A CLXXVI P CLXXVlI Gv 17 libro] 1. de consensa euangelistarum II AGPv 19 non] eras. in G 21 commemorauerunt A 23 quid] quit A in nia nisi uirgam tantum, et sequatur etiam ipse: non. peram, non panem, neque in zona aes, ut ostendat in eodem loco uersari narrationem suam, in quo et illorum qui dixerunt nec uirgam ferendam. quod ita soluitur, ut intellegamus sub alia significatione dictam uirgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam quae secundum Matthaeum et Lucam non est ferenda, sicut sub alia significatione intellegitur temtatio, de qua dictum est: deus neminem temtat, et sub alia de qua dictum est: temtat uos dominus deus uester, ut sciat, si diligitis eum; illa seductionis est, haec probationis. sicut iudicium aliter accipitur, de quo dictum est: qui bene fecerunt, in resurrectionem uitae, qui male fecerunt, in resurrectionem iudicii; et aliter, de quo dictum est: iudica me, deus, et discerne causam meam de gente non sancta. illud enim iudicium damnationis est, hoc discretionis.

Et multa alia sunt uerba, quae non habent unam significationem, sed diuersis locis congruenter posita diuerso modo intelleguntur et aliquando cum expositione dicuntur — ut est illud: nolite pueri effici sensibus, sed malitia paruuli estote, ut sensibus perfecti sitis. hoc enim breuiter clausa sententia dici potuit: "nolite esse pueri, sed estote pueri"; et illud: si quis putat se sapientem esse in uobis in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens, quid aliud dixit quam non sit sapiens, ut sit sapiens"? — aliquando autem clause ita dicuntur, ut exerceant inquirentem; 8 Iac. 1, 13 9 Deut. 13, 3 12 Io. 5, 29 14 Ps. 42, 1 20 I Cor. 14, 20 23 I Cor. 3, 18 2 peram (e tx 0 corr. m. 2) P 3 uersare GlPlv 4 uirga A 5 quae secundum -7 non est ferenda] om. M V 6 alia] alia significatione P 8 de] da P deus - dictum est] om. Gx 10 eum] P* in ras. 13 male] mala G 14 de] om. Gl quo] qua P 15 gansam A 16 iudicium] iudium P discritionis A 18 congruentur MV 19 cum] om. v 22 causa (1 add. m. 2) P 23 et] ut Gv 25 quid MV: quid enim AGPv sapiens] sipiens P 26 clause PF: clausae A clausa Gv exerciant A exerceat MVx ut est quod ait ad Galatas: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. qui enim putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit. opus autem suum probet unusquisque, et sic in semet ipso habebit gloriam et non in altero; unusquisque enim proprium onus portabit. nisi oneris nomen sub diuersis significationibus acceperis, procul dubio putabis eundem sibi in loquendo esse contrarium, et hoc in una sententia tam uicine positis uerbis; qui cum paulo ante diceret: alter alterius onera portate, postea dixit: unusquisque proprium onus portabit. sed alia sunt onera participandae infirmitatis, alia reddendae rationis deo de actibus nostris; illa cum fratribus sustentanda communicantur, haec propria ab unoquoque portantur. ita et uirga intellegitur spiritaliter, de qua dicebat apostolus: in uirga ueniam ad uos; et corporaliter, qua utimur siue ad equum siue ad aliquid aliud opus fuerit, ut interim omittam et alias huius nominis figuratas significationes.

Vtrumque ergo accipiendum est a domino apostolis dictum, et ut nec uirgam ferrent et ut non nisi uirgam ferrent. cum enim secundum Matthaeum diceret eis: nolite possidere aurum neque argentum neque pecuniam in zonis uestris, non peram in uia neque duas tunicas neque calciamenta neque uirgam, continuo subiecit: dignus est enim operarius cibo suo. unde satis ostendit cur 1 Gal. 6, 2—5 15 I Cor. 4, 21 21 Matth. 10, 9sq. 1 honera P 2 enim] om. Gv 3 seducet V 5 ipso] ipeum A 6 enim] autem A portanit A 7 honeris P acciperis MY 8 putabis] potabis (r add. m. 2) A contrium (ra add. WI. 2) P et] ut P* 9 sentia (ten add. m. 2) P nicinae MV qui] que GlPl 12 reddenda P1 13 snstendanda (eorr. m. 1) V 14 ab unoquoque] a bono quoque A 16 utemur G1P1 equum (a ras.) P 17 aliquid] alia quid A opns] ti opns G2v alias] alia GJf) 18 figuratas] fignras MV 19 ergo] om. Gv 20 et ut non-ferrent) om. G\'f) non] om. P\' 21 dicere V 23 tonicas P 25 enim] om. P* vim. 36 eos haec possidere ac ferre noluerit, non quo necessaria non sint sustentationi huius uitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi demonstraret ab illis ipsis quibus euangelium credentibus annuntiarent, tamquam stipendia militantibus, tamquam fructum uineae plantatoribus, tamquam lac gregis pastoribus. unde Paulus dicit: quia militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? hinc enim loquebatur de his quae necessaria sunt praedicatoribus euangelii. unde paulo post dicit: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum, si uestra carnalia metamus? si alii potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate. unde apparet non haec ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae uiuere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus annuntiant euangelium — alioquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam granis esset — sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inoboedientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere. haec ergo dominus loquens discipulis id agebat, quod ipse apostolus paulo post apertius ita explicat: nescitis, quia qui in templo operantur quae de templo sunt edunt? qui 6 I Cor. 9, 7 11 I Cor. 9, 11 sq. 17 cf. I Thess. 2, 9 24 I Cor. 9, 13—15 1 possedere.ac (h ras.) P\' 2 sustentationi] sustentatio in Gtv 3 euangelium credentibus] om. Al 4 adnuntiarent AGPo 5 greges A 7 fructibus Gv 8 edit APX gregis] eius P 9 percepit P1 11 magnum MY: magnum est AGPv 12 alii] aliis A potestates P\' 13 •sumus (u ras.) A 14 haec non AGPv dominum] deum Gv 17 uictum (u altera ex a corr.) G 18 transigebant Mx ne] nec A 19 sciret A ista] ipsa Gv 20 debere GlPl cum] tum Y 21 inoboedientiae] inoboediae P 22 uti] utique Gl 24 paulo] paulus GPv post] om. Gv 25 operatur MV altari deseruiunt altari compartiuntur? sic et dominus ordinauit his qui euangelium annuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum. cum itaque dicit ita dominum ordinasse, se autem usum non esse, utique ostendit utendi potestatem datam, non impositam seruiendi necessitatem.

Hoc ergo ordinans dominus, quod eum ordinasse dicit apostolus, qui euangelium annuntiant de euangelio uiuere, illa apostolis loquebatur, ut securi non possiderent neque portarent huic uitae necessaria nec magna nec minima. ideo posuit: nec uirgam, ostendens a fidelibus suis omnia deberi ministris suis nulla superflua requirentibus. ac per hoc addendo: dignus est enim operarius cibo suo, prorsus aperuit et inlustrauit unde et quare haec omnia loqueretur. hanc ergo potestatem uirgae nomine significauit, cum dixit, ne quid tollerent in uia, nisi uirgam tantum. potuit enim etiam sic breuiter dici: "nihil necessariorum uobiscum feratis, nec uirgam, nisi uirgam tantum", ut illud quod dictum est: nec uirgam, intellegeretur "ne minimas quidem res"; quod uero adiunctum est: nisi uirgam tantum intellegatur, quia per potestatem a domino acceptam, quae uirgae nomine significata est, etiam quae non portantur non deerunt. utrumque ergo dominus dixit. sed quia non utrumque unus euangelista commemorauit, putatur ille qui uirgam sub alia significatione positam tollendam dixit ei qui uirgam rursus aliud significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. 1 altari] altario M altare P1 ad altare Gv altari] altare 01 de altari G2v compartiuntur] comparticipantur G*v 3 ego antem -8 uiuere] om. v1 nullius] nihil P1 in ras. usus sum horum A 4 se autem-eвse] om. A1 5 utique] utque A 9 apostolis] apos P1 posaederent P 11 nec] om. G\'v debere Głx 13 dicnui A 14 loquerentur Gxv 19 intellegatur AGPv ne minimas — intellegatur] om. Gv 20 nisi-tantum] om. P1 quia] qui GlPl 21 per] om. Gv potestate G\'tJ accepta v 23 dominus] om. P1 21 qui] que P1 25 posita V aliud] alia G\'tJ significantem] significatione G\'tJ 26 rationi G\'P 36*

Sic et calciamenta cum dicit Matthaeus in nia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de duabus tunicis intellegendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus aliam portandam putaret sollicitus, ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. proinde Marcus dicendo calciari eos sandaliis uel soliis aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit neque nudus ad terram, id est nec occultetur euangelium nec terrenis commodis innitatur. et quod non portari uel haberi duas tunicas, sed expressius prohibet indui dicens: et ne induerentur duabus tunicis, quid eos monet nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare?

Ita dominum omnia dixisse nullo modo dubitandum est partim proprie, partim figurate, sed euangelistas alia istum, alia illam inseruisse scriptis suis, quaedam uero eadem uel duos uel tres eorum quoslibet uel omnes quattuor posuisse; nec sic tamen omnia esse conscripta, quae ab illo seu dicta seu facta sunt. quisquis autem putat non potuisse dominum in uno sermone quaedam figurate, quaedam proprie ponere eloquia, cetera eius inspiciat: uidebit quam hoc temere atque inerudite arbitretur. potest enim iste, ut unum aliquid dicam, quod animo interim occurrit, quoniam monet, ut non sciat sinistra quid faciat dextra, et ipsas elemosynas et quidquid illic aliud praecipit figurate accipiendum putare. 11 Marc. 6, 9 24 cf. Matth. 6, 3 2 qua] quia AG 3 daobos MY tanicis] tonicis P tonicis hic Gv 4 eam] ea A qaam] qua Av 5 potestatem MlV 6 possit P\' 7 soleis GM2P1v 8 habire G* nec nudus AGPv ad] at GlP* 9 nec occnltetur] ne o. Gv 10 portare Gv habere GPlv tonicas GPv 11 ezpraessius A indui prohibet AGPv 12 sed simpliciter] om. MY ambulare sed simpliciter Gv 15 figuratae MV ficurate A 17 duo GPv quoslibet] quamlibet G\'tJ uel omnes] et o. Gt; om. v poanisae] potuisse G\' 18 nec] uel M1 19 autem putat] hoc G1v 20 in] om. P1 figuratae A1MV1 21 eloquia, cetera] eloquacitatem G\'ų 23 monet] ammonet A manet G1 24 quid] quod AG facit A dextera GPv 25 praecepit GP* figoratae MV ficurate A

Sane rursus admoneo, quod oportet meminisse lectorem, ne tali admonitione saepissime indigeat, aliis atque aliis sermonum suorum locis dominum iam multa iterasse, quae alibi dixerat, ne forte ipsorum locorum ordo, cum ex alio euangelista non conuenit, alicui eorum hinc putet esse contrarium, cum intellegere debeat iterum alibi dici quod iam alibi dictum erat, nec tantum de dictis uerum etiam de factis obseruari debere. nihil enim prohibet hoc idem iterum factum credere. calumniari autem euangelio, dum non credit iterum factum quod iterum fieri non potuisse nemo conuincit, sacrilegae uanitatis est.