CXXVIII. EX EODEM LIBRO DE CIVITATE DEI XX. QVID RESPONDENDVM SIT EIS QVI PVTANT RESVRRECTIONEM AD SOLA CORPORA, NON ETIAM AD ANIMAS PERTINERE. 
 . 
 Haec resurrectio prima est. beatus et sanctus 
 qui habet in hac prima resurrectione partem, id 
 est particeps eius est. ipse est autem particeps eius, qui non 
 solum a morte, quae in peccatis est, reuiuescit uerum etiam 
 in eo quod reuixerit permanebit. in istis, inquit, secunda 
 mors non habet potestatem. habet ergo in reliquis, de 
 quibus superius ait: reliqui eorum non uixerunt, donec 
 finiantur mille anni, quoniam toto isto temporis interuallo, 
 quod mille annos uocat, quantumcumque in eo quisque 
 eorum uixit in corpore, non reuixit a morte, in qua eum

 1 (et 5) Apoc. 20, 8 9 II Tim. 2,19 18 Apoc. 20, 5 sq. 

 6 diabolu (n ex o corr. m. 2) T 8 sedncetur T: sedncitur Q- 
 Pv seduceret (ret add. m. 2 in spatio 5 litt.) V seducere M 
 praedistinata GPfJ et electa PT: om. GMVv 10 hic TV: haec 
 v 14 cap. CXXXVI T CXLIin Pv; num. ont. G \'15 XX MV : 
 XX inter cetera et (et del . T*) ad locum Tv 21 reuiuescet v* 
 28 ergo TV: om. v 25 tempore v 
 
 
 tenebat impietas, ut sic reuiuescendo primae resurrectionis 
 particeps fieret atque in eo potestatem secunda mors non 
 haberet. 
 Sunt qui putant resurrectionem dici non posse nisi corporum 
 ideoque istam quoque primam in corporibus futuram 
 esse contendunt. quorum enim est, inquiunt, cadere, eorum 
 est resurgere. cadunt autem corpora moriendo; nam et a 
 cadendo cadauera nuncupantur. non ergo animarum, inquiunt, 
 resurrectio potest esse, sed corporum. sed quid contra apostolum 
 dicunt, qui eam resurrectionem appellat? nam secundum 
 interiorem, non secundum exteriorem hominem utique 
 resurrexerunt quibus ait: si resurrexistis cum Christo, 
 quae sursum sunt sapite. quem sensum uerbis aliis 
 alibi posuit dicens: ut quemadmodum Christus resurrexit 
 a mortuis per gloriam patris, sic et nos in 
 nouitate uitae ambulemus. hinc est et illud: surge 
 qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te 
 Christus. quod autem dicunt non posse resurgere nisi qui 
 cadunt et ideo putant resurrectionem ad corpora, non ad 
 animas pertinere, quia corporum est cadere, cur non audiunt: 
 non recedatis ab illo, ne cadatis, et: suo domino 
 stat aut cadit, et: qui se putat stare caueat, ne 
 cadat? puto enim quod in anima, non in corpore casus iste 
 cauendus est. si igitur cadentium est resurrectio, cadunt 
 autem et animae, profecto et animas resurgere confitendum 
 est. quod autem, cum dixisset: in istis secunda mors 
 non habet potestatem, adiunxit atque ait: sed erunt 
 sacerdotes dei et Christi et regnabunt cum eo 
 mille annis, non utique de solis episcopis et presbyteris 
 dictum est, qui proprie iam uocantur in ecclesia sacerdotes;

 12 Coloss. 8,1 14 Rom. 6, 4 16 Eph. 5,14 21 Eccli. 
 2, 7 Boxn. 14, 4 22 I Cor. 10, 12 26 Apoc. 20, 6 

 1 reuiuiscendo (i aitera ex e corr.) T 6 contendant v est 
 enim v 1 nam (om. et) v 8 cadabera V 12 reenrrexerant 
 T 22 caneat TV: uideat v 26 cum TV: om. v dixisBet 
 TV: dixit sed e 30 qui Tv- om. V propriae (a del. tn. 2) T 
 
 
 sed sicut omnes christos dicimus propter mysticum chrisma, 
 sic omnes sacerdotes, quoniam membra sunt unius sacerdotis; 
 de quibus apostolus Petrus: plebs, inquit, sancta, regale 
 sacerdotium. sane, licet breuiter atque transeunter, insinuauit 
 esse deum Christum dicendo: sacerdotes dei et 
 Christi, hoc est patris et filii, quamuis propter formam 
 serui sicut hominis filius, etiam sacerdos ita Christus effectus 
 sit in aeternum secundum ordinem Melchisedech. de qua re 
 in hoc opere non semel diximus. 
 CXXVIIII. EX EODEM LIBRO XX. DE GOG ET MAGOG, QVOS AD PERSE- QVENDAM ECCLESIAM DEI SOLVTVS PROPE FINEM SAECVLI DIABOLVS INCITABIT. Et cum finiti fuerint mille anni, soluetur satanas 
 de custodia sua ad seducendas nationes, quae 
 sunt in quattuor angulis terrae, Gog et Magog, 
 et trahet eas in bellum, quorum numerus est ut 
 harena maris. ad hoc ergo tunc seducet, ut in hoc bellum 
 trahat. nam et antea modis quibus poterat per mala multa \' 
 et uaria seducebat. exibit autem dictum est: "in apertam 
 persecutionem de latebris erumpet odiorum". haec enim erit 
 nouissima persecutio nouissimo imminente iudicio, quam sancta 
 ecclesia toto terrarum orbe patietur, uniuersa scilicet ciuitas 
 Christi ab uniuersa diaboli ciuitate, quantacumque erit utraque 
 super terram. gentes quippe istae, quas appellat Gog et 
 Magog, non sic sunt accipiendae, tamquam sint aliqui in

 3 I Petro 2, 9 14 Apoc. 20, 7 sq., 

 2 memba (r add. m. 2) T 4 licet TV: licet et v 7 ita 
 etiam aacerdos Tv 8 mecbisedech v re] r5 11 10 cap . CXXXVH 
 T CXLY P CXLYI 11; num, om. 6 18 hMrena (e del. m. 2) T 
 arenae v 22 nooissima Vv: in nonissima T persecutione (ne add. 
 m. 2) T imminente V: imm«ente (in eras.) M inmente (in add . m. 2) 
 T eminenti v 24 utraque TV: utrumque t 25 quippe] om. 
 v 26 in aliqua TV: mali qua v. 
 
 
 aliqua parte terrarum barbari constituti, siue quos quidam 
 suspicantur Getas et Massagetas propter litteras horum nominum 
 primas, siue aliquos alios alienigenas et a Romano iure 
 seiunctos. toto namque orbe terrarum significati sunt isti 
 esse, cum dictum est: nationes, quae sunt in quattuor 
 angulis terrae, easque subiecit esse Gog et Magog. quorum 
 interpretationem nominum esse comperimus Gog "tectum", 
 Magog "de tecto", tamquam domus et ipse qui procedit 
 de domo. gentes ergo sunt, in quibus diabolum uelut in 
 abysso superius intellegebamus inclusum, et ipse de illis. 
 quodam modo sese efferens et procedens, ut illae sint tectum, 
 ipse de tecto. si autem utrumque referamus ad gentes, non 
 unum horum ad illas, alterum ad diabolum: et tectum ipsae 
 sunt, quia in eis nunc includitur et quodam modo tegitur 
 inimicus antiquus, et de tecto ipsae erunt, quando in apertum 
 odium de operto erupturae sunt. 
 cxxx. EX EODEM LIBRO XX. AN AD VLTIMVM IVDICIVM PERTINEAT IMPIORVM, QVOD DESCENDISSE IGNIS DE CAELO ET EOSDEM COMEDISSE MEMORATVR. Quod uero ait: et ascenderunt supra terrae latitudinem 
 et cinxerunt castra sanctorum et dilectam 
 ciuitatem, non utique ad unum locum uenisse uel uenturi 
 esse significati sunt, quasi uno aliquo loco futura sint castra 
 sanctorum et dilecta ciuitas, cum haec non sit nisi Christi

 21 Apoc. 20, 9. 

 1 quoe Vv: quod T 2 masagetas v 3 alienigeaas PTV: 
 alienas v 5 nationes TV: in nationes v 6 angulis Tv: angnlos 
 V 7 interpretatione T 8 de tecto TV: detectum v , 
 11 sese TV: se Pv illae TV- illi f 12 de tecto] detectum 
 v 13 ipei v 14 nunc GMPT%Vv : non Tl includitur OMP 
 Vv: concluditur T 15 ipsi v 16 operto TY: cooperto v 
 H cap . CXXXVIH T CXLVI P CXLVII V; num. om. Q 19 de- 
 MendiMet v 23 irnum TV: om. v 24 loco TV: om. v 
 26 rit (n add. m. 2) T 
 
 
 ecclesia toto terrarum orbe diffusa; ac per hoc ubicumque. 
 tunc erit, quae in omnibus gentibus erit, quod significatum 
 est nomine latitudinis terrae, ibi erunt castra sanctorum, ibi 
 erit dilecta deo ciuitas eius, ibi ab omnibus inimicis suis, 
 quia et ipsi in omnibus cum illa gentibus erunt, persecutionis 
 illius immanitate cingetur, hoc est in angustias tribulationis 
 artabitur, urguebitur, concludetur nec militiam suam deseret, 
 quae uocabulo est appellata castrorum. 
 Quod uero ait: et descendit ignis de caelo et comedit 
 eos, non extremum putandum est id esse supplicium, 
 quod erit, cum dicetur: discedite a me, maledicti, in 
 ignem aeternum. tunc quippe in ignem mittentur ipsi, 
 non ignis de caelo ueniet in ipsos. hic autem bene intellegitur 
 ignis\'de caelo de ipsa firmitate sanctorum, qua non 
 cessuri sunt saeuientibus, ut eorum faciant uoluntatem. firmamentum 
 est enim caelum, cuius firmitate illi cruciabuntur 
 ardentissimo zelo, quoniam non poterunt attrahere in partes 
 antichristi sanctos Christi. et ipse erit ignis, qui comedet eos, 
 et hoc a deo, quia dei munere insuperabiles erunt sancti: 
 inde excruciantur inimici. sicut enim in bono positum est : 
 zelus domus tuae comedit me, ita e contrario: zelus 
 occupauit plebem ineruditam et nunc ignis contrarios comedet. 
 et nunc utique, excepto scilicet ultimi 
 illius igne iudicii. aut si eam plagam, qua percutiendi sunt 
 ecclesiae persecutores ueniente iam Christo, quos uiuentes

 9 Apoc. 20, 9 11 Matth. 25, 41 21 Ps. 68, 10 
 Es. 26, 11. 

 1 ubicumque TV: ubique v 3 ibi erit o: ubi e. TVv 4 ab TV: 
 cum v inimicis TV: amicis v 5 ipae v erunt TY: erit v 
 7 urgebitur Tv concluditur v deseret TV (e tertium ex i corr. 
 m. 1 V): deserit v 9 descendet v comedet v 11 dicitor v 
 19 intellegitur. T 15 cessitri Tv: cessura V 16 enim caelum 
 at v illa (a in i corr.) T 17 quoniam Vv . qui (i in ras.) 
 T potuerunt T" (n pr. del. m. 2 T) adtrahere (d ex t corr. 
 m. 2) T 18 sanctos Christi] om . v 19 quia] qui P dei PTY: 
 de eius v ernnt MV: flunt PTv 20 inde Y: unde PTv bonum 
 v 22 occupabit Т2v nunc Vv: tunc T 25 DenieDti v 
 
 
 inueniet super terram, quando interficiet antichristum spiritu 
 oris sui, ignem appellauit descendentem de caelo eosque comedentem: 
 neque hoc ultimum supplicium erit impiorum, 
 sed illud quod facta corporum resurrectione passuri sunt. 
 CXXXI. ITEM EX EODEM LIBRO XX DE CIVITATE DEI. QVID APOSTOLVS THESSALONICENSIBVS SCRIPSERIT DE MANIFESTATIONE ANTI- CHRISTI. Roga.mus, inquit, uos, fratres, per aduentum domini 
 nostri Iesu Christi et nostrae congregationis 
 in ipsum, ut non cito moueamini mente neque terreamini 
 neque per spiritum neque per uerbum neque 
 per epistulam tamquam per nos, quasi instet dies 
 domini, ne quis uos seducat ullo modo; quoniam 
 nisi uenerit refuga primum et reuelatus fuerit 
 homo peccati, filius interitus, qui aduersatur et 
 superextollitur supra omne, quod dicitur deus aut 
 quod colitur, ita ut in templo dei sedeat ostentans 
 se, tamquam sit deus. non retinetis in memoria, 
 quod adhuc, cum essem apud uos, haec dicebantur 
 uobis? et nunc quid detineat scitis, ut reueletur 
 in suo tempore. iam enim mysterium iniquitatis 
 operatur. tantum qui modo tenet teneat, donec de 
 medio fiat; et tunc reuelabitur iniquus, quem 
 dominus Iesus, interficiet spiritu oris sui, et

 1 of. II Thess. 2, 8 . 9 II Thess. 2, 1-12 

 3 ultimum (lt add. m. 2) T 5 cap . CXXXVIUI T CXLYII 
 P CILVIII tJ: num. om. G 6 item] om. Tv quid MPV: quod 
 GTv 7 thasaalloniceQBibus MV thesalouicensibus v 13 aepistalam 
 (n in o corr. m. 2) T epistolam v nos MPTV: noe missam 
 G2v 18 in templo PTv: templo V ostentas (n add. m. 2) T ostendeDI 
 v 19 memoriS (uirgulam add . m. 2) T 20 dicebantur MV: 
 dieebam PTv 21 detineant v 28 qui Tv . quo V 26 Ieeu T1 
 
 
 euacuabit inluminatione praesentiae suae eum, cuius 
 est praesentia secundum operationem satanae in 
 omni uirtute et signis et prodigiis mendacii et in 
 omni seductione iniquitatis his qui pereunt pro 
 eo, quod dilectionem ueritatis non receperunt, ut 
 salui fierent. et ideo mittet illis deus operationem 
 erroris, ut credant mendacio et iudicentur omnes, 
 qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt 
 iniquitati. nulli dubium est eum de antichristo ista dixisse 
 diemque iudicii — hunc enim appellat diem domini — 
 non esse uenturum, nisi ille prior uenerit, quem refugam 
 uocat, utique a domino deo. quod si de omnibus impiis 
 merito dici potest, quanto magis de isto! sed in quo templo 
 dei sit sessurus incertum est; utrum in illa ruina templi, 
 quod a Salomone rege constructum est, an uero in ecclesia. 
 non enim templum alicuius idoli aut daemonis templum dei 
 apostolus diceret. unde nonnulli non ipsum principem, sed 
 uniuersum quodam modo corpus eius, id est ad eum pertinentem 
 hominum multitudinem simul cum ipso suo principe 
 hoc loco intellegi antichristum uolunt rectiusque putant etiam 
 latine dici, sicut in graeco est, non: in templo dei, sed: in 
 templum dei sedeat, tamquam ipse sit templum dei, quod 
 est ecclesia; sicut dicimus: "sedet in amicum", id est uelut 
 amicus, uel si quid aliud isto locutionis genere dici solet. 
 quod autem ait: et nunc quid detineat scitis, id est 
 quid sit in mora, quae causa sit dilationis eius, ut reueletur 
 in suo tempore, scitis. quoniam scire illos dixit, aperte

 1iIluminatione(1add.m.2Y4pereuntjperenntetnon 
 1 inluminatione (l add. m. 2) V 4 pereunt] pereunt et non 
 credunt v pro eo—receperunt] om. v 6 fient v mittet T1 
 F: mittit T-v 8 conserunt (sen add. m. 2) V 9 eum] OWl. 
 T1 10 diemque (m del. m. 2) T dieque v 11 uenturam v 
 16 alicuius TV: oni . v dęmoniis V 18 uniuersam TV: ipsam 
 v 19 multitudinS (g a m . 2 in ras.) T 22 sedeat Vv: sedet 
 T 23 sedet Vv: sedet et T in amicum TV: inimicus v 
 26 quid hit T in TV: om. v dilationis Vv: dilectionis T 
 
 
 hoc dicere noluit. et ideo nos qui nescimus quod illi sciebant 
 peruenire cum labore ad id quod sensit apostolus cupimus 
 nec ualemus, praesertim quia et illa quae addidit hunc sensum 
 faciunt obscuriorem. nam quid est: iam enim mysterium 
 iniquitatis operatur. tantum qui modo 
 tenet teneat, donec de medio fiat; et tunc reuelabitur 
 iniquus? ego prorsus quid dixerit me fateor ignorare, 
 suspiciones tamen hominum, quas uel audire uel legere potui, 
 non tacebo. quidam putant hoc de imperio dictum fuisse 
 Romano et propterea Paulum apostolum non id aperte scribere 
 uoluisse, ne calumniam uidelicet incurreret, quod Romano 
 imperio male optauerit, cum speraretur aeternum; ut hoc 
 quod dixit: iam enim mysterium iniquitatis operatur, 
 Neronem uoluerit intellegi, cuius iam facta uelut antichristi 
 uidebantur. unde nonnulli ipsum resurrecturum et 
 futurum antichristum suspicantur. alii uero nec occisum putant, 
 sed subtractum potius, ut putaretur occisus, et uiuum 
 occultari in uigore ipsius aetatis, in qua fuit, cum crederetur 
 extinctus, donec suo tempore reueletur et restituatur in regnum. 
 sed multum mihi mira est haec opinantium tanta praesumtio. 
 illud tamen quod ait apostolus: tantum qui modo tenet 
 teneat, donec de medio fiat, non absurde de ipso Romano 
 imperio creditur dictum, tamquam dictum sit: "tantum 
 qui modo imperat imperet, donec de medio fiat" id est de 
 Romano tollatur. et tunc reuelabitur iniquus: quem 
 significari antichristum nullus ambigit. alii uero et quod ait: 
 quid detineat scitis et: mysterium operari iniquitatis 
 non putant dictum nisi de malis et fictis, qui sunt in 
 ecclesia, donec perueniat ad tantum numerum, qui antichristo 
 magnum populum faciat, et hoc esse mysterium iniquitatis,

 1 illi. T 5 qui Tv: quo V 6 fiat (tam. 2 in ras.) V 
 8 uapicionea TV: suspitio est v 11 calumnia V incurret 
 T 12 speraretur Tv: speretur v ut V: in Tv 13 enim 
 V: etiam T; om. v 14 oeronem TV: nec romanum v 15 nonnulli 
 ipsum] nonnullu psum V1 (corr. m. 2) 16 suspicantur—occisum] 
 m. T1 20 opinantium (u MI ras.) T 28 sit dictum v 29 perueniat 
 TY: pemeoiaat v antichristi T 
 
 
 quia uidetur occultum; hortari autem apostolum fideles, ut 
 in fide, quam tenent, tenaciter perseuerent dicendo: tantum 
 qui modo tenet teneat, donec de medio fiat, hoc est 
 donec exeat de medio ecclesiae mysterium iniquitatis, quod 
 nunc occultum est. ad ipsum enim mysterium pertinere arbitrantur 
 quod ait in epistula sua Iohannes euangelista: 
 pueri, nouissima hora est; et sicut audistis, quod 
 antichristus sit uenturus, nunc autem antichristi 
 multi facti sunt; unde cognoscimus, quod nonissima 
 sit hora. ex nobis exierunt, sed non erant ex 
 nobis; quod si fuissent ex nobis, permansissent 
 utique nobiscum. sicut ergo ante finem in hac hora, 
 inquiunt, quam Iohannes nouissimam dicit, exierunt multi 
 haeretici de medio ecclesiae, quos multos dicit antichristos, 
 ita omnes tunc inde exibunt, qui non ad Christum, sed ad 
 illum nouissimum antichristum pertinebunt, et tunc renelabitur. 
 alius ergo sic, alius autem sic apostoli obscura uerba coniectat; 
 quod tamen eum dixisse non dubium est: non ueniet 
 ad uiuos et mortuos iudicandos Christus, nisi prius uenerit 
 ad seducendos in anima mortuos aduersarius eius antichristus, 
 quamuis ad occultum iam iudicium dei pertineat quod ab 
 illo seducentur. praesentia quippe eius erit, sicut dictum 
 est, secundum operationem satanae in omni uirtute 
 et signis et prodigiis mendacii et in omni seductione 
 iniquitatis his qui pereunt. tunc enim soluetur 
 satanas et per illum antichristus in omni sua uirtute mirabiliter 
 quidem, sed mendaciter operabitur. quae solet ambigi

 7 I Io. 2, 18 sq. 22 II Thess. 2, 9 sq. 

 2 fide Tv: fidem V 8 qui T2Vv : quo T1 5 arbitrantur (n 
 M r corr. tn. 1 V) TV: arbitratum v 6 epistola T*v 10 ezieb 
 
 runt ez nobie v 12 ora (h add. m. 2) T 13 inquiunt TV: in 
 . qua niuunt v 14 anticbristoB dicit v 17 apostoli T2Vv : apoatolna 
 T1 coniectat V: coniunctat T contractat v 18 qaod 
 TV: quq v 20 seducendai V eius Yo: uest (id add. m. 3) 
 T 21 iam ad occultum Tv 26 antichristua V: antichristum 
 Tv sua TV: om. 0 27 mendaciter TV: non mendaciter v 
 
 
 utrum propterea dicta sint signa et prodigia mendacii, quoniam 
 mortales sensus per phantasmata decepturus est, ut 
 quod non facit facere uideatur, an quia illa ipsa, etiam si 
 erunt uera prodigia, ad mendacium pertrahent credituros non 
 ea potuisse nisi diuinitus fieri, uirtutem diaboli nescientes, 
 maxime quando tantam quantam numquam habuit acceperit 
 potestatem. non enim quando de caelo ignis cecidit, phantasmata 
 fuerunt, et tantam familiam cum tantis gregibus pecorum 
 sancti Iob uno impetu absumsit et turbo irruens et 
 domum deiciens filios eius occidit; quae tamen fuerunt opera 
 satanae, cui deus dederat hanc potestatem. propter quod horum 
 ergo dicta sint prodigia et signa mendacii, tunc potius apparebit. 
 sed propter quodlibet horum dictum sit, seducentur 
 eis signis atque prodigiis qui seduci merebuntur, pro eo 
 quod dilectionem, inquit, ueritatis non receperunt, 
 ut salui fierent nec dubitauit apostolus addere ac dicere: 
 ideo mittet illis deus operationem erroris, ut credant 
 mendacio. deus enim mittet, quia deus diabolum 
 facere ista permittit iusto ipse iudicio, quamuis faciat ille 
 iniquo malignoque consilio. ut iudicentur, inquit, omnes, 
 qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt 
 iniquitati. proinde iudicati seducentur et seducti iudicabuntur. 
 sed iudicati seducuntur illis iudiciis dei occulte iustis, 
 iuste occultis, quibus ab initio peccati rationalis creaturae 
 numquam indicare cessauit; seducti autem iudicabuntur

 1 aint TV: sunt v 4 credituras Ti . 5 ea TV: om. w 
 Leri T 6 acciperit V accepere v 7 quando] om. P de] 
 dae T ignis] om. P phantpamata fuerant MV: om. GPTv . 
 8 tantam GMPVv . tamquam T 10 occidit M V: occidit (oeoidens 
 Ov) phantasmata fuerunt OPTv 11 dederant (n del. m. 2) 
 T propter MV: sed propter GPTv quod Vv: quid T 
 horum] eorum v 12 ergo TV: ero v sint TV: snnt v . 
 prodigia-dictum lit] om. v 18 sedncent v 14 eia TV: eos 
 v 16 reciperant V 16 duhitaoit TV: dum uitanit v 
 17 mittet Т-V: mittit Tb 19 permittit V: permittet Tv 
 ipse F: ipao Tv 23 seducentur a 24 inste TV: iustis v 
 
 
 nouissimo manifestissimoque iudicio per Christum Iesum iustissime 
 iudicaturum, iniustissime iudicatum. 
 CXXXII. EX EODEM LIBRO XX. QVID IDEM APOSTOLVS IN PRIMA AD EOSDEM EPISTVLA DE RESVRRECTIONE MORTVORVM DOCVERIT. 
 Sed hic apostolus tacuit de resurrectione mortuorum; ad 
 eosdem autem scribens in epistula prima: nolumus, inquit, 
 ignorare uos, fratres, de dormientibus, ut non contristemini, 
 sicut et ceteri, qui spem non habent. 
 nam si credimus, quod Iesus mortuus est et resur-rexit, ita et deus eos qui dormierunt per Christum 
 adducet cum eo. hoc enim uobis dicimus in uerbo 
 domini, quia nos uiuentes, qui reliqui sumus in 
 aduentum domini, non praeueniemus eos qui ante 
 dormierunt; quoniam ipse dominus in iussu, in 
 uoce archangeli et in tuba dei descendit de caelo, 
 et mortui in Christo resurgent primo; deinde nos 
 uiuentes, qui reliqui sumus, simul cum illis rapimur 
 in nubibus obuiam Christo in aera et ita semper 
 cum domino erimus. haec uerba apostolica resurrectionem 
 mortuorum futuram, quando ueniet Christus utique 
 ad uiuos et mortuos iudicandos, praeclarissime ostendunt. 
 Sed quaeri solet, utrum illi quos hic uiuentes inuenturus est

 7 I Theas. 4, 13—17 

 1 manifestissimoque MV: manifeatoque PTv 2 iniastissime indicatum] 
 om. v 3 eap . CXL T CXLVIII P CXLVIIII c; num. om. 
 a 
 G 5 epiatola v 7 inquit-fratrea] obduxit m. 2 V 9 ceri (te 
 add. m. 3) Y 11 Christum TV: ihm v 12 eo V: illo Tv 
 13 nos Vv: om. T 14 aduentu v non praeueniemus-dominus] 
 om. v 16 in tuba Vv: tuba T dei] om. Tpr . descendit 
 TV: descendet v 17 primo TV: primi v 18 rapimur V: 
 rapiemur Tv 19 obuiam V: in obuiam Tv Christo TV: om. 
 e 20 haec (hae a m. 2 in ras.) V 21 utique christaa Tv 
 
 
 Christus, quorum personas in se atque in illos qui tunc secum 
 uiuebant transfigurabat apostolus, numquam omnino morituri 
 sint an ipso temporis puncto, quo cum resurgentibus rapientur 
 in nubibus in obuiam Christo in aera, ad immortalitatem 
 per mortem mira celeritate transibunt. neque enim 
 dicendum est fieri non posse, ut, dum per aera in sublime 
 portantur, in illo spatio et moriantur et reuiuescant. quod 
 enim ait: et ita semper cum domino erimus, non sic 
 accipiendum est, tamquam in aere nos dixerit semper cum 
 domino esse mansuros, quia nec ipse utique ibi manebit, quia 
 ueniens transiturus est; uenienti quippe ibitur obuiam, non 
 manenti. sed ita cum domino erimus, id est sic erimus 
 habentes corpora sempiterna, ubicumque cum illo fuerimus. 
 ad hunc autem sensum, quo existimemus etiam illos quos hic 
 uiuos inuenturus est dominus in ipso paruo spatio et passuros 
 mortem et accepturos immortalitatem, ipse apostolus nos 
 uidetur urguere ubi dicit: in Christo omnes uiuificabuntur, 
 cum alio loco de ipsa loquens resurrectione corporum 
 dicat: tu quod seminas, non uiuificatur, nisi 
 moriatur. quomodo igitur quos uiuentes hic Christus inueniet 
 per immortalitatem in illo uiuificabuntur, etsi non 
 moriantur, cum uideamus propter hoc esse dictum: tu quod 
 seminas, non uiuificatur, nisi moriatur? aut si recte 
 non dicimus seminari nisi ea corpora hominum, quae moriendo 
 quoquo modo reuertuntur in terram — sicut sese habet etiam 
 illa in transgressorem patrem generis humani diuinitus prolata 
 sententia: terra es et in terram ibis: — fatendum

 17 I Cor. 15, 22 19 I Cor. 15, 36 27 Gen. 3, 19 

 1 penonaa T: personam v personae V m. 1 et 2 in illos Y: 
 illos T" 2 transfigurat v 3 an TV: sed in v 6 snblime 
 TV: sablimia v 7 reoiaiacant v 10 nec TV: om. v 
 quia neniens] qua u. T 14 quo TV: quod v exsistimemus V 
 16 noi PТ2Vv : nos non T1 17 urgere PTv arguere V 18 loquens 
 IT: loqueretur v 19 dicit T" nisi TV: nisi prius 
 v 21 per TV: in v 24 seminare v 25 quoquo (quo 
 del. m. 2) Y 26 transgressorem TV: transgressione v patrem 
 TV: patris v 27 terram Tv: terra V 
 
 
 est istos, quos nondum de corporibus egressos cum ueniet 
 Christus inueniet, et istis uerbis apostoli et illis de Genesi 
 non teneri, quoniam sursum in nubibus rapti non utique seminantur, 
 quia nec eunt in terram nec redeunt, sine nullam 
 prorsus experiantur mortem siue paululum in aere moriantur. 
 
 Sed aliud rursus occurrit, quod idem dixit apostolus, cum de 
 resurrectione corporum ad Corinthios loqueretur: omnes 
 resurgimus, uel, sicut alii codices habent: omnes dormiemus. 
 cum ergo nec resurrectio fieri, nisi mors praecesserit, 
 possit nec dormitionem possimus illo loco intellegere nisi 
 mortem, quomodo omnes uel dormient uel resurgent, si tam 
 multi, quos in corpore inuenturus est Christus, nec dormient 
 nec resurgent? si ergo sanctos, qui reperientur Christo ueniente 
 uiuentes eique in obuiam rapientur, crediderimus in eodem 
 raptu de corporibus mortalibus exituros et ad eadem mox 
 immortalia redituros, nullas in uerbis apostoli patiemur angustias, 
 siue ubi dicit: tu quod seminas non uiuificatur, 
 nisi moriatur, siue ubi dicit: omnes resurgimus aut: 
 omnes dormiemus; quia nec illi per immortalitatem uiuificabuntur, 
 nisi quamlibet paululum tamen ante moriantur, ac 
 per hoc et a resurrectione non erunt alieni, quam dormitione 
 praecedunt quamuis breuissima, non tamen nulla. cur autem 
 nobis incredibile uideatur illam multitudinem corporum in 
 aere quodam modo seminari atque ibi protinus immortaliter 
 atque incorruptibiliter reuiuescere, cum credamus quod idem 
 ipse apostolus apertissime dicit, in ictu oculi futuram resurrectionem 
 et in membra sine fine uictura tanta facilitate 
 tamque inaestimabili uelocitate rediturum antiquissimorum

 7 (et 26) I Cor. 15, 52 

 1 egressis v 8 resurgimus TV: reanrgemus v 9 niai] T1 
 in ras . 10 ponimus V: possumus Tv 11 si tam-resurgent] 
 om. v 13 repperientur V 15 mortalibus corporibm Tv 18 resurgimus 
 V: resurgemus v surgimus T 20 paulolum v tamen 
 TV: om. v 21 quam TV: qua v 22 prooedunt v 24 seminare 
 v 25 reoiuisoere v 28 tamque v: tamquam V iamque 
 T 
 
 
 cadauerum puluerem ? nec ab illa sententia, qua homini dictum 
 est: terra es et in terram ibis, futuros illos sanctos 
 arbitremur immunes, si eorum morientium in terra non reccident 
 corpora, sed sicut in ipso raptu morientur, ita et resurgent, 
 dum feruntur in aera. in terram quippe ibis est: "in 
 hoc ibis amissa uita quod eras, antequam sumeres uitam", id 
 est hoc eris exanimatus quod eras, ante quam esses animatus 
 — terrae quippe insufflauit deus in faciem flatum uitae, cum 
 factus est homo in animam uiuam — tamquam diceretur: 
 ,,terra es animata, quod non eras; terra eris exanimis, sicut 
 eras;" quod sunt et antequam putrescant omnia corpora mortuorum; 
 quod erunt et illa, si morientur, ubicumque moriantur, 
 cum uita carebunt, quam continuo receptura sunt. sic ergo 
 ibunt in terram, quia ex uiuis hominibus terra erunt, quemadmodum 
 it in cinerem quod fit cinis, it in uetustatem quod 
 fit uetus, it in testam quod ex luto fit testa; et alia sescenta 
 sic loquimur. quomodo autem sit futurum quod nunc pro 
 nostrae ratiunculae uiribus utcumque conicimus, tunc erit 
 potius, ut nosse possimus. resurrectionem quippe mortuorum 
 futuram et in carne, quando Christus uenturus est uiuos 
 iudicaturus et mortuos, oportet, si christiani esse uolumus, 
 ut credamus. sed non ideo de hac re inanis est fides nostra, 
 si quemadmodum futura sit perfecte comprehendere non 
 ualemus.

 8 cf. Gen. 2, 7 

 8 terram (on . reccident F: recident T recidunt v 4 resnrgent 
 Y: resnrgnnt Tv 5 est TV: id est v in hoc] obduxit m. 2 
 V 6 ibis Vv: ibi T sumeres - antequam] om. 11 8 insnfUnit 
 TV inflanit v 10 terra∗ eris(s ras.) T ezanimis Tvx ezanimea 
 V 11 pntreecat V 14 quemadmodum it M2Tv : q. id M\'V 
 17 ait TV: fit., 19 possimus Vv: possemns T 21 indicatnros 
 V 24 nalemns (a add. m. 2) v 

 VIIII. 

 31