Eucherius Verano filio in Christo salutem.

Formulas spiritalis intellegentiae conponendas tibique mittendas pro studio paternae erga te sollicitudinis existimaui, quibus perceptis in omnia scripta diuina facile se ad intellectum sequax sensus intenderet. nam cum littera occidat, spiritus autem uiuificet, necesse est ad illa spiritalium interiora sermonum spiritu uiuificante penetrari. uniuersam porro scripturam tam ueteris instrumenti quam noui ad intellectum allegoricum esse sumendam admonet nos uel illud, quod in ueteri testamento legimus: aperiam in parabolis os meum, loquar aenigmata antiqua, uel illud, quod in nouo testamento scribitur: haec omnia locutus est Iesus in parabolis ad turbas et sine parabolis non loquebatur eis. nec mirandum quod sermo diuinus prophetarum apostolorumque ore prolatus ab usitato illo hominibus scribendi modo multum recesserit facilia in promptu habens, magna in interioribus suis continens, quia et re uera fuit congruum, ut sacra dei dicta a ceteris scriptis sicut merito ita et specie discernerentur, ne illa caelestium arcanorum 7 II Cor. 3, 6. 12 Ps. 77, 2. 14 Matth. 13, 34. 3 inscriptio deest in GM 4 spiritalis] principalis S intellent (ge m. 1) P conponendas (m. m. 1) P 5 paternae sollicitudinis SGM i 6 scribta S 8 uuficet P uiuificaet Sl 9 porro] prorsus S 11 ammonet PM alleguricum illut S 12 parabulis P inigmata S 13 uel item S item in G scribitur] legitur S 16 profetarum (sic P semper) P 17 modum S faciliora S 18 promtu (p m. 2) P promptum S • in om. S 18 continent S 19 ut om. S scribtis S 20 speciae SGM celestium S archanorum S 1* dignitas passim atque indiscrete cunctis pateret sanctumque canibus et margaritas porcis exponeret, ut uere illius columbae deargentatae modum, cuius posteriora specie auri splendentis inradiant, ita scripturae diuinae prima quaeque argento fulgerent, auro occultiora rutilarent. recte itaque procuratum est, ut illa eloquiorum castitas a promiscuis cunctorum oculis abdito suo quasi quodam uelamine pudicitiae contegeretur; ac diuina optime dispensatione prouisum est, ut scripta ipsa ita tegerentur caelestibus obumbrata mysteriis, sicut secreto suo ipsa diuinitas operiebatur. igitur cum in libris sanctis oculi domini, uterus domini, pedes, arma etiam domini scripta reperiantur longeque absit a catholica ecclesiarum fide deum corpore determinari, qui sit inuisibilis inconprehensibilis incommutabilis infinitus, requirendum est, qualiter ista per spiritum sanctum figurali expositione reserentur. hic enim inueniuntur illa dominici interiora templi, hic illa sancta sanctorum. corpus ergo scripturae sacrae, sicut traditur, in littera est, anima in morali sensu, qui tropicus dicitur, spiritus in superiore intellectu, qui anagoge appellatur. quam triplicem scripturarum regulam conuenienter obseruat confessio trinitatis sanctificans nos per omnia, ut integer spiritus noster et anima et corpus sine querella in aduentum domini dei nostrilesu Christi iudiciumque seruetur. sapientia mundi huius philosophiam suam in tres partes diuisit: physicam ethicam logicam, 1 (Matth. 7, 6.) 2 Ps. 67, 14. 21 I. Thes. 5, 23. g 1 dinitas (g m. 1) S adque SM 2 et om. S exponerentur GM 3 deargentate S speciae S 4 splendentes S inradiat G ita om. P uta (u eras.) S scribturae (sic semper) S 5 oscultiora (sic) S 6 ille loquiorum G a om. S ocolis S 7 quasiqquodam (sic) P pudicitiae uelamine SM 8 obtima M 9 celestibus S 12 repperiantur (prius p eras.) P repperiantur S deo S 13 in corpore M , m inuisebilis S inconpraehensibilis (m m. 2, a erasum) P incomprensebilis S est om. S 15 ficurali S 17 est om. S 18 superiori M 19 anagogen SG 20 obserbat S sanctificans] saluificans S 22 querellam S in om. S 23 philosofiam M 24 phisicam S fysicam P fisicam M aethicam S haeticam G logicam om. G id est naturalem moralem rationalem, sed naturalem illam pertinentem ad causas naturae, quae uniuersa contineat. moralem uero, quae respiciat ad mores, rationalem autem, quae de sublimioribus disputans deum omnium patrem esse confirmet. quam tripertitam doctrinae distributionem non adeo abhorret illa nostrorum in disputatione distinctio, qua docti quique hanc caelestem scripturarum philosophiam secundum historiam secundum tropologiam secundum anagogen disserendam putant. quapropter historia ueritatem nobis factorum ac fidem relationis inculcat, tropologia ad uitae emendationem mysticos intellectus refert, anagoge ad sacratiora caelestium figurarum secreta perducit. sunt etiam qui allegoriam in hoc scientiae genere quarto in loco adiciendam putent, quam gestorum narratione futurorum umbram praetulisse confirment. haec uero ipsa ut subiectis plenius manifestentur exemplis, caelum est secundum historiam hoc quod intuemur, secundum tropologiam uita caelestis; aquae secundum allegoriam baptismus, secundum anagogen angeli, unde est illud: et aquae quae super caelos sunt laudent nomen domini. omnis autem disciplina nostrae religionis ex illo duplici scientiae fonte manauit, cuius primam practicen secundam theoreticen uocauerunt, id est actualem et contemplatiuam; unam, quae actualem uitam morum emendatione consummet, aliam, quae in contemplatione caelestium et diuinarum scripturarum disputatione uersetur. 18 Ps. 148, 4. 1 sed supra lin. P om. S naturalem] rationalem S 3 respecet S respicit M respicet G mores] morales S 4 sublimibus S patrem omnium S 5 tripertitae 8 tripartitam P doctrinae suae M 6 aborret S 7 philosofiam P 8 istoriam M trophologiam S disserendum S disserenda G 9 historiae S 10 tropologiam SM 11 misticus SM anagogen SM 12 perducitur S 14 narrationem SGM m go umbra (m m. 1) P 15 manifestetur SM 16 storiam M 18 anagen (go m. 1) P angelis S nnde-domini om. S 20 fontem S ti 21 practicem S theorecen (ti m. 1) P theoricen M theoreticem S m 23 emendationem S consumet (m m. 1) P ergo actualis scientia in diuersa studia diffunditur, contemplatiua autem in duas deriuatur partes, id est in historica disputatione et spiritalis intellegentiae interpretatione consistit. sed his nunc remotis formulas intellegentiae spiritalis quas spopondimus proponamus currentes per singulorum nominum figuras, quibus ista in illo diuinae lectionis inserta textu accipi solent. oremus itaque dominum, ut reuelet condensa scripturarum suarum et proferamus, quo modo secretiore intellectu sentiendum sit:

I. de his, quae appellantur membra domini uel quae de eo significantur,

II. de supernis creaturis,

III. de terrenis,

IIII. de animantibus,

V. de uariis nominum appellationibus,

VI. de interiore homine,

VII. de his, quae in usu atque in medio habentur,

VIII. de uariis uerborum uel nominum significationibus,

VIIII. de Hierusalem uel aduersis eius,

X. de numeris.

Ergo ipsas nunc nominum atque uerborum significantias, secundum quas uel maxime in allegoriam trahuntur, prout , donum domini suggesserit, explicemus.

Oculi domini intelleguntur inspectio diuina; in psalmo: oculi domini super iustos.

Aures domini cum exaudire dignatur; in psalmo: et aures eius in preces eorum.

Os domini sermo ad homines; in propheta: os domini locutum est.

Uerbum domini filius; in psalmo: eructauit cor meum uerbum bonum.

Bracchium domini filius, per quem omnia operatus est; in propheta: bracchium domini cui reuelatum est.

Dextera domini idem quod supra; in psalmo: dextera domini fecit uirtutem.

Uterus domini secretum, ex quo filium protulit; in psalmo: ex utero ante luciferum genui te.

Pedes domini stabilitas aeternitatis; in psalmo: et caligo sub pedibus eius.

Uestigia domini operum secretorum signa; in psalmo: et uestigia tua non cognoscentur. 3 Ps. 33, 16. 5 ib. 7 Es. 1, 20. 9 Ps. 44, 2. 11 Es. 53, 1. 13 Ps. 117, 16. 15 ib. 109, 3. 17 ib. 17, 10. 19 ib. 76, 20. 1 inscriptio deest semper in P, legitur solus numerus in margine. uel significantur om. S 3 ps. XXXIII S 5 domini quid est S (semper haec adduntur in I. cap.) psal. (sic fere semper.) P qui supra et aures S 6 ad precis S 7. et 8. uersus deest in S 9 ps. XLIIII S 12 et bracchium S 13 ps. CXVII S 15 segretum S ps. CVIIII 8 16 lucifero S 17 ps. XVII S galigo M 19 segretorum S insignia S

Gressus domini aduentus uel uisitatio domini; in psalmo: uisi sunt gressus tui, deus.

Arma domini adiutoria eius in sanctos; in psalmo: adprehende arma et scutum.

Scutum protectio dei; in psalmo: domine, ut scuto bonae uoluntatis tuae coronasti nos.

Framea ultio diuina; in psalmo: effunde frameam et conclude in impios.,

Arcus intentio conminationis diuinae; in psalmo: arcum suum tetendit et parauit illum.

Sagittae praecepta diuina uel apostoli; in psalmo: misit sagittas suas et dissipauit eos.

Gladius uindicta uel sermo domini; in apostolo: uiuus est enim sermo dei et efficax et penetrabilior omni\' gladio ancipiti.

Romphea idem quod supra.

Tuba dei uox manifesta domini; in apostolo: in iussu et uoce archangeli et in tuba dei.

Currus dei sedes dei uel quadriformitas euangeliorum; in psalmo: currus dei decem milibus multiplex.

Uirga dei regni significatio uel correptio disciplinae; in psalmo: uirga aequi tatis, uirga regni tui.

Baculum dei sustentatio consolationis dei; in psalmo: uirga tua et baculum tuum ipsa me consolata sunt. 1 ib. 67, 25. 3 ib. 34, 2. 5 ib. 5, 13. 7 ib. 34, 3. 9 ib. 7, 13. 11 ib. 17, 15. 13 Hebr. 4, 12. 17 I. \'l\'hess. 4, 15. 19 Ps. 67, 18. 21 ib. 44, 7. 23 ib. 22, 4. P 1 ingressus M 3 sanctis M ps. XXXIIII S adpraehende (p a m. 2 a erasum) P adpraehinde S 5 domini G ps. V S 6 bone (a m. 1) P bone GMS nos om. G 7 ps. XXXIIII S framea S \' 8 impi;;is M 9 comminationis PS ps. X (sic) S 10 illum om. G 11 dinina apostoli ut prophete G ps. XVII S 13 gladium M apostolo ad hebreos M 14 domini SGM penetrauilior S 16 romfea P rumphea G 17 in psalmo M 18 in uoce GM 19 sedis M ps. LXVII 20 dece milia S 22 ps. XLIIII S equitatis P 23 ps. XXII S 24 baculos tuos S consolatae S

Carbones ignis caritatis aut exemplorum aut paenitentiae; in psalmo: cum carbonibus desolatoriis.

Fumus initia conpunctionis futurae uel ipsius conminationis dei; in psalmo: ascendit fumus in ira eius. item in aliam partem sicut fumus oculis noxius, id est uanitas.

Ignis spiritus sanctus; in Actibus apostolorum: et apparuerunt illis dispertitae linguae tamquam ignis seditque super singulos eorum et repleti sunt omnes spiritu sancto.

Caeli apostoli siue sancti, ideo quod dominus habitet in eis; in psalmo: caeli enarrant gloriam dei.,

Nubes prophetae siue sancti, quia pluant uerbum domini; in Esaia: mandabo nubibus desuper ne pluant.

Tonitrua uoces euangelii, eo quod de caelo intonent; in psalmo: uox tonitrui in rota.

Coruscationes splendores euangelii; in psalmo: inluxerunt coruscationes tuae orbi terrae.,

Fulgura uirtutes uel uerba Iesu Christi; in psalmo: et fulgura multiplicauit et conturbauit eos.

Throni angeli uel sancti uel ipsa regnandi potestas; in psalmo: thronus tuus deus in saeculum saeculi; item 2 Ps. 119, 4. 4 ib. 17, 9. 6 Act. 2, 3- 4. 11 Ps. 18, 2. 14 Es. 5, 6. 16 Ps. 76, 19. 17 ib. 19 Ps. 17, 15. 22 ib. 44, 7. 1 alterum aut om. S aut paenitentiae om. G 2 ps. CXVIIII S b. m carboni§ (b m. 2) P 3 conpunctionis (m m. 1) P 4 ps. XVII S gu 5 idem fatuitas M 8 supra G M sincolas (gu m. 2) S 12 ps. XVIII. S innarrant S 13 nubes quid sunt (sic semper usque ad abyssus) S prophetice M qui S dei S 14 pluant super ea pluuium S 15 ps. LXXVI tonitrui tui S et dett.e 17 choruscationes (bis) S 19 uirtutis (e m. 2) S ps. XVII S et om. M 19 fulgora G 21 siue-siue S 22 ps. XLIIII S u tuos (u m. 2) S in aliam partem de diabolo: ponam thronum meum ad aquilonem.

Sedes idem quod supra, angeli uel sancti, quod in his dominus sedeat; in psalmo: deus sedet super sedem sanctam suam.

Sol dominus Iesus Christus, quia fulgeat terris; in Salamone: ergo sol iustitiae non luxit nobis.

Luna ecclesia, eo quod in hac mundi nocte resplendeat; in psalmo: fecit lunam in tempora.

Stellae sancti siue docti; in Daniele: docti tamquam stellae fulgebunt; interdum et angeli.

Nebula uelamentum mysteriorum dei; in propheta: et nebulae puluis pedum eius.

Caligo diuinorum secretorum operimentum; in psalmo: et caligo sub pedibus eius.

Abyssus profunditas scripturarum; in psalmo: abyssus abyssum inuocat.

Ros uerbum domini, ideo quod madefaciat hominum terram: in psalmo: sicut ros Hermon qui descendit super montem Sion.

Pluuia praecepta uel mandata domini, eo quod terram, id est homines, inriget; in psalmo: pluuiam uoluntariam segregabis deus hereditati tuae.

Niues pro candore iustitiae maxime; in psalmo: lauabis me et super niuem dealbabor. 1 Es. 14, 13. 4 Ps. 46, 9. 6 Sap. 5, 6. 8 Ps. 103, 19. 10 Dan. 12, 3. 12 Nah. 1, 3. 14 Ps. 17. 10. 16 ib. 41, 8. 19 Ps. 132, 3. 22 ib. 67, 10. 24 ib. 50, 9. 1 malam partem M diabulo PGM et ponam M 3 eo quod M hiis GM 4 ps. XLVI S sedit G 6 solomone (sic fere semper) S salomone GM 9 ps. CIII S luna SG tempore SM 10 uel M e danihelo G 11 stille (e m. 2) S 12 misteriorum M 13 pedum puluis M 14 calico G galigo M perimentum G ps. XVII S 15 kaligo G 16 ps. XLI S abissus S 18 in eo M ualde faciat S terra S 19 ermon M quod SG discendit PSGM super] in GM 22 ps. LXVII S pluaia uoluntaria segregans S 24 ps. L S

Grando conminationes domini, quibus contumaces euerberet; in psalmo: grando et carbones ignis. item in aliam partem: et occidit in grandine uineas eorum.

Pruina abstinentia, eo quod per hanc frigescat calor corporis; in psalmo: factus sum sicut uter in pruina.

Tempestas persecutionum uel tribulationum impetus; in psalmo: qui saluum me fecit a pusillo animo et tempestate.

Glacies durities peccatorum; in Salamone: et sicut in sereno glacies ita soluentur peccata tua.

. Uenti animae sanctorum; in psalmo: uolauit super pinnas uentorum. item in malam partem in Matthaeo: et flauerunt uenti.

Aquilo diabolus uel homines infideles aut mali; in pro- pheta: ab aquilone exardescent mala super terram.

Dexter idem quod supra; in Salamone: aquilo durus est uentus. nomine autem dexter uocatur, eo quod diabolus nomen sibi dextri praesumat tamquam boni, siue quod occidentem, id est peccatum, respicientibus dexter fiat. Auster calor fidei; in psalmo: sicut torrens in austro.

Aer inanitatis enuntiatio; in apostolo: sic pugno non quasi aerem uerberans, id est: non inania consectans.

Tempora oportuna distributio uoluntatis diuinae; in psalmo: fecit lunam in tempora. 2 ib. 17, 13. 3 ib. 77, 47. 5 ib. 118, 83. 7 ib. 54, 9. 9 Eccli. 3, 17. 11 Ps. 17, 11. 12 Matth. 7, 25 15 Hier. 1, 44. 16 Prou. 25, 23. 20 Ps. 125, 4. 21 L Cor. 9, 26. 24 Ps. 103, 19. 1 comminationes PM erueret S euerberat G euerueret M 2 ps. XVII S 4 frigiscat PG 5 ps. CXVIII S proina S 6 impetus tribulationum uel persecutionum S ps. LIIII S 7 facit M 9 glacies in sereno S glazies (bis) G 10 soluuntur S 11 uentus S ps. X (sic) S 12 mattheo SM matheo G 14 diabulus PGM in propheta om. S 15 ab om. G arescent .G 17 uentus durus est M nomen M autem om. S diabulus GM 19 respit G 20 calore fidei succensus M ps. CXXV/9 torrente1 S 21 inanitas enuntiationisilf apostulo G pugno non quasi in incertum S 22 id hoc S non—consectans] inaniniter S 23 uolumptatis M ps. CIII S 24 luna SG

Uer uitae renouatio uel per baptismum uel per resurrectionem; in psalmo: aestatem et uer tu fecisti ea.

Aestas uenturae iucunditatis praefiguratio; in psalmo idem quod supra.

Hiemps persecutio uel tribulatio; in euangelio: ut non fiat fuga uestra hieme uel sabbato.

Anni aliquando pro aeternitate accipiuntur ut ibi: anni tui non deficient, interdum et pro breuitate uitae, ut hic: anni nostri tamquam aranea meditabuntur.

Dies et nox iustitia et iniquitas, fides et infidelitas, prospera et aduersa; in psalmo: in die mandauit dominus misericordiam suam et nocte declarauit.

Lumen et tenebrae ita maxime accipiuntur ut dies et nox; in epistula Iohannis: qui diligit fratrem suum, in lumine manet, qui autem odit fratrem suum, in tenebris est.

Umbra protectio diuina; in psalmo: sub umbra alarum tuarum protege me.

Hora quingenti, ut putant quidam, anni, si quando dies pro toto mundi istius saeculo accipitur; in epistula Iohannis: filioli, nouissima hora est.

Oriens saluator maxime; in Luca: uisitauit nos oriens ex alto; et in Zaccharia: ecce uir oriens nomen eius. 2 Ps. 73, 17. 5 Matth. 24, 20. 7 Ps. 101, 28. 9 ib. 89, 9. 11 ib. 41, 9. 14 I. Ioh. 2, 10-11. 16 Ps. 16, 8. 20 I. Ioh. 2, 18. 21 Luc. 1, 78. 22 Zach. 6, 12. 1 per ante resurrectionem om. M 2 ps. LXXIII S aestate S uir (e m. 2) S eam G 3 aestus S iocunditatis SM praeficuratio S 5 orate ut non M uestra fuga G 8 defitient G i i 9 tamquam] sicut M 10 fedes (i m. 2) S infedelitas (i m. 2) S 11 ps. XLI S 13 maximae S i (i m 2) S 15 manet (i m. 2) S 16 ps. XVI S 17 protige (e 1n. 2) S me om. G u 18 ut anni M quidam putant 8 19 toto (u m. 2) S accipiuna i tur M 20 nouissimi (a m. 2) S 21 maximae S uisetauit (i ex e corr. m. 2) S

Occidens uitae melioris defectus; in propheta: occidet uobis sol meridie.

Mane lux actuum bonorum uel baptismum uel resurrectio; in psalmo: mane adstabo tibi et uidebo te.

Meridies plena doctrinarum factorumque claritas; in Salamone: ubi cubas in meridie? et in malam partem in psalmo: a daemonio meridiano id est manifesto.

Uespere finis uitae uel saeculi uel poena; in psalmo: ad uesperum demorabitur fletus et ad matutinum laetitia:

Terra homo ipse; in euangelio: aliud cecidit in terram bonam. item in malam partem de peccatore: terram edes omnibus diebus uitae tuae.

Arida infructuosi hominis caro; in Ecclesiastico: cooperire aridam malitia et dolositate.

.Puluis peccatores uel carnis uanitas; in psalmo: sicut puluis, quem proicit uentus.

Lutum peccatorum glutinum; in psalmo: eripe me de luto, ut non infigar; item in aliam partem in Iohanne: lutum fecit et liniuit oculos meos.

Montes dominus ecclesia apostoli siue sancti a celsitudine uirtutum; in psalmo: qui descendit super montem Sion. 1 Am. 8, 9. 4 Ps. 5, 5. 6 Cant. 1, 6. 7 Ps. 90, 6. 8 ib. 29, 6. 11 Marc. 4, 8. 12 Gen. 3, 14. 14 Eccli. 37, 3. 16 Ps. 1, 4 18 ib. 68, 15. 20 Ioh. 9, 11. 22 Ps. 132, 3. 1 occidit SGM 2 meridie] ueritatis S 4 ps. V S astabo PM te om. S 5 que om. S salomone GM 7 ps. XC S 8 uespere PGM b uesper S poena] bene M ps. XXVIIII S 9 demorauitur S (b m. 2) a f matotinum S 11 aliut M 12 item] et SM aedes M 13 omnebus (i m, 2) S 14 caro est et M ecclesiastico] salomone S cooperiere S 15 malitiam et dolositatem SM 17 proiciet SM 18 loto S 19 infigar] i inaeream S euangelio iohannis S 20 leniuit (i ex e corr. m. 2) S e liniuit GM 22 qui] quod S discendit S (corr. m. 2) discendit GM item in aliam partem in propheta: ne quando offendant pedes uestri ad montes caligosos, id est hereticos.

Colles, sancti sed minoris meriti; in psalmo: montes et omnes colles. item in malam partem in euangelio: omnis collis et mons humiliabitur.

Valles contritione cordis humiles; in psalmo: et conualles abundabunt frumento. et in malam partem propheta: uallem filiorum Ennom.

Petra Christus a firmitate; in apostolo: petra autem erat Christus.

Lapides interdum Christus aut sancti; in psalmo: lapis quem reprobauerunt aedificantes. item in aliam partem: potens est deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae.

Ager hic mundus; in euangelio: ager est hic mundus.

Campi sancti siue scripturae diuinae, eo quod pastum animarum praebeant; in psalmo: et campi tui replebuntur ubertate. item in malam partem: in campo Taneos.\'

Pascua refectio spiritalis; in psalmo: in loco pascui ibi me conlocauit.

Cultura sancti, qui excoluntur in deum; apostolus: dei agricultura estis. 1 Hier. 13, 16. 3 Ps. 148, 9. 4 Luc. 3, 5. 6 Ps. 64, 14. 8 Hier. 19, 2. 9 I. Cor. 10, 4. 11 Ps. 117. 22. 13 Matth. 3, 9. 15 ib. 18, 38. 17 Ps. 64, 12. 18 ib. 77, 43. 19 ib. 22, 2. 21 I. Cor. 3, 9. .1 in om. P 2 ad hereticos S hereticorum G 3 minores M ps. CXLVIII S 4 malam] aliam n omnes P omnes (i m. 2) S 5 mons et collis S 6 ps. LXIIII S comualles (n m. 2) S 7 habundabunt S et] item S in propheta S 8 emnom S 9 christus sicut in apostolo G 11 ps. CXVII S lapidem quem M 12 aedificantes. et in in propheta. sancti lapides soluuntur super terram M b partem in euangelio S 16 sancti siue om. S 17 praeneant (b m. 2) S ps. LXIIII S 18 item] et M item in psalmo LXXII: in campo thaneos; in psalmo LXXII: in loco pascue ibi me conlocauit S 19 om. S pascuae GM 21 domino in apostolo S

Agricola deus, in euangelio dominus: ego sum uitis uera et pater meus agricola est.

Sulci corda sanctorum; in psalmo: sulcos eius inebrians.

Semen diuina praedicatio; in euangelio: exiit qui seminat seminare semen suum.

Messis ubertas uel copia fidelium; in euangelio: leuate oculos uestros et uidete regiones quia albae sunt iam ad messem; et aliter: messis consummatio saeculi sicut messores angeli. Manipuli fructus iustitiae; in psalmo: portantes manipulos suos.

Stipula aridi ad fidem uel inanes; in apostolo: ligna faenum stipula, et in propheta: heu mihi quia factus sum sicut qui colligit stipulam in messe, hoc est: nullos boni operis fructus inueni.

Area ecclesia; in euangelio: et permundabit aream suam.

Uentilabrum examen iustitiae dei; in euangelio: cuius uentilabrum in manu sua.

Triticum sancti uel electi dei; in euangelio: et congregabit triticum suum in horeum.

Hordeum legis littera; in euangelio: est puer unus hic, qui habet quinque panes hordiacios. 1 Ioh. 15, 1. 3 Ps. 64, 11. 4 Luc. 8, 5. 6 Ioh. 4, 35. 8 Matth. 13, 39. 10 Ps. 125, 6. 12 I. Cor. 3, 12. 13 Mich. 7, 1. 16 Matth. 3, 12. 18 ib. 20 ib. 22 Ioh. 6, 9. 1 deus dominus S in euangelio secundum iohannem S dominus om. SGM 3 sulcus S 4 praedicatione M 6 messes P cupia GM 7 uedete (i ex e corr. m. 2) S 8 iam om. S messes P saecoli S e 9 sicut et messores G 10 ps. CXXY S portantis (e m. 2) S n 12 inanes ignis S 13 feno S (m m. 2) 14 messem GM 15 nulli S fructos GM 16 permundauit S 18 uentelabrum PS dei om. M 20 congregauit S 21 suum om. S horreo suo S 22 ordeum M hic om. M 23 habit S quinque om. S ordiacios SGM

Paleae peccatores; in euangelio: paleas. autem conburet igni inextinguibili; et Hieremias: quid paleis ad triticum dicit dominus?

Zizania scandala uel male uiuentes; in euangelio: uenit inimicus eius et superseminauit zizania in medio tritici.

Uinea ecclesia uel populus Israhel; in psalmo; uineam de Aegypto transtulisti. item in malam partem: ex uinea enim Sodomorum uitis eorum.

Uitis Christus; in euangelio: ego sum uitis uera. item in aliam partem ut supra in cantico deuteronomii: ex uinea Sodomorum uitis eorum.

Palmites apostoli uel sancti; in euangelio: ego sum uitis, uos palmites. et in malam partem in cantico deuteronomii: \'et palmes eorum ex Gomorra.

Uuae fructus iustitiae; in cantico Esaiae: exspectaui ut faceret uuam. item in malam partem in deuteronomio: una eorum uua fellis.

Botrus ecclesia siue corpus domini; in numeris: eo quod botrum inde portassent filii Israhel.

Uindemia consummatio saeculi uel uindicta in populum; in psalmo: uindemiant eam omnes qui praetergrediuntur uiam. et Iohel: mittite falces et uineam uineam terrae, quia maturae sunt uuae eius. 1 Matth. 3, 12. 2 Hier. 23, 28. 4 Matth. 13, 25. 7 Ps. 79, 9. 8 Deut. 32, 32. 10 Ioh. 15, 1. 11 Deut. 32, 32. 13 et 15 Ioh. 15, 5. 16 Es. 5, 4. 17 Deut. 32, 32. 19 Num. 13, 25. 22 Ps. 79, 13. 23 Ioel 3, 13. u 1 conburit S conpuret M 5 inimicos (u m. 2) S eius om. S 6 trici P 8 aliam partem S 10 uitis legitur in S post palmites uites P (altero loco) 11 quod supra M (cetera sunt omissa) 14 in-deutero- u nomii om. M deutheronomii (sic semper) S 15 palmites S 16 ubae U (u m. 1) S et expectauet facere ubam (u m. 2) S uua M d 19 quo S (d m. 2) 20 portarent M strahel S 22 transeunt uia S transeunt uiam G M uindimiante S

Torcular altare ab eo, quod ibi oblationes tamquam fructus conferantur; in cantico Esaiae: et torcular fodi in ea. et aliter torcular tribulationum pressura, in qua fideles probantur; in titulo psalmi: in finem pro torcularibus.

Faenum caro uel uana gloria; in propheta: omnis caro faenum et omnis gloria eius ut flos faeni.

Herbae iucunditas quaedam proficientis animae; in Genesi: producat terra herbam uirentem. item in malam partem: mane sicut herba transeat.

Flores Christus uel specimen iustitiae; in psalmo: iustus ut palma florebit.

Lilium Christus uel angeli a candore iustitiae; in Salamone: ego flos campi et lilium conuallium.

Rosae martyres a rubore sanguinis; in Salamone: sicut rosa germinat super uuida fluenta.

Uiolae confessores ob similitudinem liuidorum corporum; in cantico canticorum: flores in terra uisi sunt.

Siluae gentes; in psalmo: inuenimus eam in campis siluae. de his siluis egressi sunt duo ursi reges Romanorum ad praeceptum figurati Helisaei et post XLII annos ascensionis eius ad caelos Iudaeos pueros comederunt. 2 Ea. 5, 2. 4 Ps. 8, 1. 5 Es. 40, 6. 8 Gen. 1, 11. 9 Ps. 89, 6. 10 Ps. 91, 13. 13 Cant. 2, 1. 14 Eccli. 39, 17 17 Cant. 2, 12. 18 Ps. 131, 6. 19 [IIII Reg. 2, 24.] r u 1 ab om. SM tamquam fructus om. S 2 torcolar S 3 tocolar (r et u m. 2) S praessura S 4 propter (pter erasum) S torcoi laribus S 5 fenum (semper) SGM omnes (i ex e corr. m. 2) S 7 herba S iocunditas S 8 terram S et in aliam partem S 10 specimen] species S ps. XCI S 11 florit (e m. 1) S florebit. et de hominum quoque uita presente in aliam partem: mane floreat et pertranseat M 14 martires robore PS 15 uuida fluenta] riuum umectum S 16 similitudine M liuidorum diuinorum S 17 uisi sunt—comederunt om. G in terram S 18 in psalmo om. S ea S 19 siluae] silua M reges romanorum uespasianus et titus SM XXXI. pars I. 2

Condensa opaca uel contecta scripturae diuinae; in psalmo: et reuelauit condensa.

Ligna peccatores igni deputandi; in Ecclesiaste: qui scindit ligna, periclitabitur in eis. item in bonam partem: et erit tamquam lignum quod plantatum est.

Radix origo; in apostolo: quod si radix sancta et rami. et in malam partem in psalmo: et radicem tuam de terra uiuentium.

Arbor homo a fructu operum; in euangelio: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum. et in malam partem: aut facite arborem malam et fructum eius malum. quidam in hoc testimonio arborem hanc uoluntatem hominis magis quam ipsum hominem accipiendam putant.

Ramus successio; in apostolo: quod si radix sancta et rami. item in malam partem in Daniele: praecidite ramos eius.

Folium sermo doctrinae; in psalmo: et folium eius non defluet. et aliter folium uestitus et decor cum protectione diuinae gratiae.

.Poma sanctorum in uirtutibus fructus: in cantico canticorum: et manducet fructum pomorum suorum.

Palma perfectio uel uictoria; in psalmo: iustus ut palma florebit. 2 Ps. 28, 9. 3 Eccle. 10, 9. 5 Ps. 1, 8. 6 Rom. 11, 16. 7 Ps. 51, 7. 9 et 11 Matth. 12, 33. 14 Rom. 11, 16. 15 Dan. 4, 11. 17 Ps. 1, 3. 21 Cant. 5, 1. 22 Ps. 91, 13. 1 opoca P ps. XXVIII S 2 et om. M 3 depotandi S ec- clesiasten S 4 incendit S periglitabitur S 5 in—pariem] in psalmo i primo S 6 apostulo M radex S (i m. 2) 9 a] ob M fructus S 12 uolumtatem M 13 quidam-putant om. G accipiendum S i hominem accipiunt M 14 apostulo GM radex (i ex e corr. m 2) S i 15 in propheta S danihelo GM praecedite (i ex e corr. m. 2) S 17 ps. I S 18 defluet] dccidit S et ante aliter om. G decorum S 21 manducit (e m. 2) S 22 ps. XCI S iustos (u m. 2) S 23 floriet S florebit. et in apostolo: omnes quidem currunt, sed unus accipiet palmam. id est inter omnes ereses solus catholicus populus coronatur M

Caedri excelsioris potentiae uiri; in psalmo: ut caedri Libani multiplicabuntur. et in malam partem in psalmo: et confringet dominus caedros Libani.

Olea sanctus misericordiae abundans fructibus; in psalmo: ego autem sicut oliua fructifera.

Oleaster homo sine fructu uel gentilis; in apostolo: si autem tu ex naturali excisus es oleastro.

Ficus synagoga interdum; in euangelio: et arefacta est continuo ficulnea. et in Habacuc: ficus non adferet fructum.

Malogranata ecclesia de multis gentibus siue diuersas gratias habens; in canticis canticorum: emissiones tuae paradisus malogranatorum cum fructu pomorum.

Harundo peccator uel fragilis in fide; in euangelio: harundinem quassatam non confringet. item harundo infirmum auxilium; in propheta: quid confides in baculo isto harundineo aegyptio? cui si quis incubuerit, conquassabitur et perforabit manum eius.

Rubus ut quidam opinantur, sanctae Mariae uirginis praefiguratio, eo quod quasi de humani corporis rubo saluatorem 1 Ps. 91, 13. 3 ib. 28, 5. 5 ib. 51, 10. 6 Rom. 11, 24. 8 Matth. 21, 19. 9 Ab. 3, 17. 12 Cant. 4, 13. 15 Matth. 12, 20. 16 Es. 36, 6. 1 ps. XCI S caedros (u m. 2) S cedrus G cedrum M 2 liuani (b b m. 2 bis) S multiplicauitur (b m. 2) S multiplicabitur GM ps. XXVIII S 3 confringit (e m. 2) S confringit M 4 olea] oliua S o autem om. S 6 gentiles S apostulo GM 8 sinagoga S 9 ficulc e ? nea continuo M abbacum (c m. 2) S abbacuc GM affer//t P adferit (e m. 2) S dabit M 11 malagranata PSGM ecclesiam S 12 emissionis PS 13 paradisum S malagranatorum S malorumgras e norum M 15 confringit (e m. 2) S confringit M arundo PM eV u 16 confid//s P cofides S contidis GM baculum S 17 arundinem in b ęgypto M aegipti S 18 perforauit (b m. 2) S perforauit GM 19 opin 1 ubu natur S sanctae om. G uirgenis (i ex e corr. m. 2) S 20 rouos (ubu m. 2) S 2* tamquam rosam emiserit, aut quod uim diuini fulgoris sine sui absumptione pertulerit; in Exodo: apparuitque ei dominus in flamma ignis de medio rubi et uidebat quod rubus arderet et non conbureretur.

Spinae interdum noxiae diuitiarum curae animum suffocantes; in euangelio: aliud cecidit in spinas.

Tribuli aculei uitiorum uel temptationum; in genesi: spinas et tribulos generauit tibi.

Fontes baptismum; in psalmo: sicut ceruus desiderat ad fontes aquarum.

Aqua populi uel temptationes; in psalmo: forsitam ut aqua absorbuisset nos. item in bonam partem in Hieremia: me dereliquerunt fontem aquae uiuae. et in propheta: qui sititis, ite ad aquam, id est ad doctrinam.

Torrens persecutionis incursus; in psalmo: de torrente in uia bibet. et in bonam partem: et torrentem uoluntatis tuae potum dabis eis.

Flumina infidelium populi; in psalmo: super flumina Babyllonis. item in bonam partem: flumina de uentre eius fluent aquae uiuae, id est gratiae spiritalis. 2 Ex. 3, 2. 6 Luc. 8, 7. 8 Gen., 3, 18. 9 Ps. 41, 2. 11 ib. 123, 4. 13 Hier. 2, 13. 14 Es. 55, 1. 15 Ps. 109, 7. 16 ib. 35, 9. 18 Ps. 136, 1 19 Ioh. 7, 38. 1 tanquam P fulguris S 2 absumtione P adsumptionem S assumptione GM exhodo P apparuique P ei om. G 4 robus P u re rubos (u m. 2) S ardebat S conburetur S 5 suffocandi G 6 spinis SGM 7 temtationum (sic semper) P 8 generauit] b. germinauit (b m. 2) S germinabit GM 9 ps. XLI S 11 ps- 11 CXXIII S forsitans uel ut S 12 absorbuisset (n m. 2) S obsori buissent M item] et M heremia (i m. 2) S 13 de- O relinquerunt M fontes S et om. M 15 ps. CVIIII S turrentem (0 m. 2) S 16 bebet (i m. 2) S 17 putum P bonae uoluntatis tuae potabis eos S eis] nobis M 18 ps. CXXXVI S 19 babillonis S babilonis GM 20 spiritales S

Lacus infernum; in psalmo: posuerunt me in lacu inferiore, id est in illo inferni loco, in quo peccatores soli poenali custodia detinentur.

Mare saeculum siue populi; in psalmo: hoc mare magnum et spatiosum.

Pisces sancti; in euangelio; et traxerunt plenum rete piscibus magnis. item in malam partem: malos autem foras miserunt.

Fluctus temptationes; in psalmo: omnia excelsa tua et fluctus tui super me transierunt.

Unda idem quod supra; in cantico: gelauerunt undae in medio mari.

. Insulae uel animae uel ecclesiae dei, quae diuersis temptationum tunduntur fluctibus; in psalmo: laetentur insulae multae.

Litus finis saeculi; in euangelio: et secus litus sedentes elegerunt bonos in uasa.

Harena maris innumerae gentium multitudines; in Genesi: et multplicabo semen tuum sicut stellas caeli et ut harenam, quae est ad oram maris. 1 Ps. 87, 7. 4 Ps. 103, 25. 6 Ioh. 21, 11. 7 Matth. 13, 48. 9 Ps. 41, 8. 11 Ex. 15, 8. 14 Ps. 96, 1. 16 Matth. 13, 48. 19 Gen. 22, 17. 1 in psalmo] LVIII S laco inferim G 3 poenali] in inferu i i nali S costodia (u m. 2) S detenentur P detenentur (i m. 2) S I/tenentnr M 5 et spatiosum om. M 6 sanctus M sancti i siue euangeli S rete plenum SM retem S 7 piscebus (i ex e corr. m. 2) S malam] aliam 8 11 quod supraj temptationes S i cantico exodi SGM undae] gutte S 12 mare (i m. 2) S 13 uel (priore loco) om. G qui G 14 ps. XCVI S 17 elegebant S 18 arena M innumerabiles gentium multitudo S innumer egentium e (sic) M 19 stillas (e m. 2) S caeli id est sanctus et peccatores sicut harena quae S

Aues sancti, quod ad superiora corde euolent; in euangelio: et fecit ramos magnos ita ut possent sub umbra eius aues caeli habitare.

Uolatus sanctorum excessus in deo uel in scripturis intellectus; in psalmo: et uolabo et requiescam.

Alae duo testamenta; in Ezechiele: unumquodque duabus alis uelabat corpus suum.

Pinnae scripturae; in psalmo: pinnae columbae deargentatae.

Nidus ecclesia aut requies excelsa sanctis; in psalmo: et turtur nidum sibi ubi reponat pullos suos. et aliter nidus bona conscientia, in qua bonarum cogitationum fetus fouentur atque in opera pariuntur, ut postea filii appellentur; in psalmo: filii tui sicut nouella oliuarum in circuitu mensae tuae.

Pulli sancti; in psalmo ut supra. et in malam partem in Salamone: et pulli aquilarum deuorent eum.

Aquilae sancti; in euangelio: ubi fuerit corpus, illuc congregabuntur aquilae. et in malam partem: pulli aquilarum deuorent eum.- Struthio hereticus uel philosophus, quod quasi cum pinnis 3 Marc. 4, 32. 6 Ps. 54 7. 7 Ez. 1, 23. 9 Ps. 67, 14. 11 ib. 83, 4. 15 ib. 127, 3. 18 et 20 Prou. 30, 17. 19 Matth. 24, 28. n u 3 possent om. 8 possint G umbra eius possit M 4 habes (u m. 2) S habitarent S 5 excessus] excelsus 8 ascensus M exitus G scripturis sanctis item M ps. LIIII S 7 ezechielo SM hiezechiel G eo 8 du//bus P duobus S 8 uolabant (e m. 2) S uelabant M 9 pr. i u pennae (i m. 2) S ps. LXVII S 12 turtor (u m. 2) S sibi t om. M aliter] iterum S 13 nidos bonae S 14 adque (t m. 2) S ut] et S appellantur S 15 ps. CXXVII S nouellae SG olib a uarum (b m. 2) S 18 solomone S 19 illic SM 20 et aquilae M 20 pulli--eum] ut supra SM 22 strutio SGM haereticus GM pennis S sapientiae tamen non euolat; in Esaia: et erit cubile draconum et pascua struthionum.

Pelecanus dominus Christus in passione aut uir sanctus solitudini deditus; in psalmo: similis factus sum pelecano solitudinis.

Coruus nigredo peccatoris uel daemonis; in Salamone: effodiant eum corui de conuallibus. item in bonam partem in cantico canticorum de sponso: crines eius ut abietes, nigri sicut corui.

Perdix diabolus; in propheta: clamauit perdix, congregauit quae non peperit.

Columba spiritus sanctus; in euangelio: et uidi spiritum dei descendentem sicut columbam. item in aliam partem: in Ephraim columba sine sensu non habens cor.

Turtur spiritus sanctus aut uir sanctus aut intellegentia spiritalis; in canticis canticorum: uox turturis in terra nostra audita est. sed tunc columba spiritus sanctus dicitur, quando scripturae sacrae manifesta dissertio est; tunc uero turtur spiritus sanctus intellegitur, cum scripturae altis atque obscuris mysteriis eleuantur.

Miluus significat, ut puto, rapacem uel elatum; in psalmo secundum Hebraeum: milui abies domus est. 1 Es. 34,13. 4 Ps. 101, 7. 6 Prou. 30, 17. 8 Cant. 5, 11. 10 Hier. 17, 11. 12 Ioh. 1, 32. 14 Os. 7, 11. 16 Cant. 2, 12. 22 Ps. 103, 17. 1 et om. SM drachonum S 2 structionum S strutionum GM 3 pelicanus GM uir om. S 4 solitudine GM ps. CI S 5 solitudine S in solitudine M post solitudinis haec leguntur in 8: ideo i dominus peleganus (i m. 1.) cognominatur quia in passione ab omnibus discipolis derelectus est qua (quia?) pelicanu9 solitudine amat hel c (in marg.) 6 ngredo S nigrido G peccatores P peccatorum S demones S 8 abietis P abietes S habies G abies M 10 diabulus GM i perdex (i m. 2) S perdex// P 11 peperat G 12 uidit GM 13 disr cendentem PS 14 efraim P epharaim S (r m. 2) effraim GM 16 spiriu u tales S tortoris S turtor G 17 spiritus spiritus P 18 disertio P u 19 turtor S 20 misteriis S 21 significat-puto] significatur S uel om. S in psalmo om. M in iob S

Accipiter interdum sanctus, ut puto, rapiens regnum dei; in Iob: numquid in sapientia tua plumescit accipiter?

Nycticorax Christus uel uir sanctus infidelibus despicabilis; in psalmo: factus sum sicut nycticorax in domicilio.

Passer nonnumquam dominus aut uir sanctus; in psalmo: etenim passer inuenit sibi domum. est et aliter passer, de quo dicitur ad sanctum: transmigra in montem sicut passer.

Gallus dominus, ut puto, aut sanctus; in Salamone: et gallus ambulans inter gallinas laetus. et in Iob: quis dedit gallo intellegentiam, et in alteram partem: et asportari te faciam sicut asportatur gallus gallinacius.

Gallina sapientia siue ecclesia siue anima; in euangelio: sicut gallina congregat pullos suos sub alis suis.

Uespertiliones idolorum monstra tenebris dedita; in propheta: ut adoretis talpas et uespertiliones.

Scarabeus in propheta: et scarabeus de ligno clamabit, ut putant quidam, de domino.

Lucustae populi; in euangelio: esca autem eius erat lucustae.

Apes forma uirginitatis siue sapientiae; in Salamone: uade ad apem et disce quam operatrix sit; et in malam partem in propheta: et api quae est in Assur.

Musca diabolus; in Salamone: muscae moriturae exterminant oleum suauitatis. 2 Iob. 39, 26. 4 Ps. 101, 7. 6 ib. 83, 4. 7 ib. 10,- 2. 9 Prou. 30, 31. 10 Iob. 38, 36. 11 Es. 22, 17. 15 Mattb. 23, 37. 17 Es. 2, 20. 18 Ab. 2, 11 20 Mattb. 3, 4. 23 Prou. 6, 6. 24 Es. 7, 18. 25 Eccle. 10, 1. 1 interdum sanctus om, S 3 nicticorax (bis) GM 6 et est GM 18 scaraueus S clamauit GM 19 domino eo quod dominus in cruce fuerit S 20 lugustae S locustae GM 23 opera traxit M 24 adsur S 25 diabulus GM solomone P salamone G salomone M exterminatis oleum suauitatis suauitatem unguenti M

Bestiae diabolus uel omnes feri; in psalmo: ne tradas bestiis animas confitentes tibi.

Leo dominus: uicit leo de tribu Iuda; item in aliam partem: ne quando rapiat ut leo animam meam.

Pardus diabolus uel peccator moribus uarius; in propheta: sicut Aethiops non mutabit pellem et pardus uarietatem.

Elephans peccator inmanis; in regnorum: et adducebant ad Salamonem simias et elephantos.

Ursus diabolus aut duces saeui; in regnorum: et egressi sunt duo ursi et comederunt eos.

Ceruus Christus uel sancti: sicut ceruus desiderat ad fontes aquarum.

Lupus diabolus uel heretici; in euangelio: intrinsecus . autem sunt lupi rapaces. item in bonam partem: Beniamin lupus rapax, apostolum Paulum significans.

Aper diabolus; in psalmo: exterminauit eam aper de silua.

Tigris feminea interdum arrogantia; in libro Iob secundum Hebraeum: tigris periit eo quod non habuerit praedam.

Rinoceron fortis quique uel in bonam uel in malam partem; in libro lob secundum Hebraeum: numquid uolet rinoceros seruire tibi. 1 Ps. 73, 19. 3 Apoc. 5, 5. 4 Ps. 7, 3. 6 Hier. 13, 23. , 8 III Keg. 10, 22. 10 IIII Reg. 2, 24. 12 Ps. 41, 2. 14 Matth. 7, 15. 16 Gen. 49. 27. 17 Ps. 79. 14. 20 Iob. 4. 11. 22 Iob. 39. 9. 1 diabulus M ps. LXXIII S 2 besteis PSG confitentem S 3 dominus in apocalipsin M 4 partem in psalmo VII S 5 diabulus P diabus M uariis M in propheta om. S 6 ethyops G ethyobs M mutauit S 8 elefans PM elefantus S eleuans G 9 salomonem M salamoncm G elefantos PS elifantos G 10 diabulus GM saeui] serui G et om. G 11 eum S 12 sancti in psalmo SM 14 hereticus SGM 16 beniamin] ueniam S significat 31 17 diabulus GM ea S 19 adrogantia S 20 hebreum S 21 uocabula se hoc modo excipiunt in S: tigris, monocheron, rinocheron onager rinocheron S rinoceron GM fortes S 22 hebreum S uult S 23 rinochero S rinocerus GM

Monoceron hoc est unicornis; in psalmo: et dilectus quem ad modum filius unicornium, id est singularis potentiae uel sanctorum, qui teneant unicum dei uerbum. et in aliam partem: et a cornibus unicornium humilitatem meam. unicornes hic superbos uel unum testamentum habentes.

Onager heremita; in Iob: quis dimittet onagrum liberum? potest et populus ille Iudaeorum onager dici, quia sequitur in eodem libro: et uincula eius quis soluit? uincula utique praeceptorum.

Inuleus Christus aut sanctus propter gratiarum uarietatem; in Salamone: similis esto tu, fratruelis meus, dammulae aut hinulo ceruorum.

Damma idem quod supra.

Lepus timens deum; in psalmo: petram refugium leporibus et erinaciis.

Erinacius idem quod supra; et erinacii gens inualida, qui fecerunt in petris domos sibi.

Uulpes hereticus uel diabolus uel peccator callidus; in euangelio: ite, dicite uulpi illi.

Animal homo carnalis; in apostolo: animalis autem homo non percipit ea quae sunt spiritus dei. 1 Ps. 28. 6. 4 ib. 21, 22. 7 Iob. 39, 5. 9 ib. 12 Cant. 2, 9. 15 Ps. 103, 18. 20 Luc. 13, 32. 21 I Cor. 2, 14. 1 monocheron 8 monoceron GM hec S unicornex S ps. XXVII S 2 quem ad modum J sicut SM unicomuorum SGM singulares S 3 potentiae uel spiritus uel quique sanctorum M 4 partem in psalmo XXI S unicornuorum SG M 5 superuos S 7 herimida P qui M demittit S demitit GM 8 iudeorum S dicere M 9 soluet GM 11 inulus G 12 salomone PSM salamone G esto tu] estu M 13 dammula S hinnulo S inulo G inoleo M damna-supra om GM 15 dominum M ps. CIII S petra SGM 16 herinacius S erenacius GM 17 herinacius S erenacius M herenacii PS eienacii GM 18 qui fecerunt] quae ferunt S 19 haereticus GM uulpis haereticus aut diabulus aut GM 20 ite et S 21 apostulo M

Iumentum intellectu et eloquio carens; in psalmo: ut iumentum factus sum apud te.

Equus uir sanctus; in Abacuc: qui ascendis super equos tuos; et in malam partem: fallax equus in salutem. Mulus inrationabilis quisque; in psalmo: nolite fieri sicut equus et mulus quibus non est intellectus.

Asinus corpus humanum uel populus gentilium; in euangelio: et adduxerunt ad Iesum asinam et pullum eius et eum desuper sedere fecerunt.

Asina corona uel plebs carens dei notitia; in euangelio idem quod supra.

Camelus diuites rebus saeculi onusti uel moribus distorti; in euangelio: facilius est camelum per foramen acus transire quam diuitem intrare in regna caelorum. Tauri principes populorum; in psalmo; tauri pingues obsederunt me.

Boues apostoli, qui suscepto iugo Christi euangelii in uomere mundum exarauerint; in psalmo: offeram tibi boues cum hircis.

Uaccae carnalibus uitiis pleni; in psalmo: inter uaccas populorum. 1 Ps. 72, 23. 3 Ab. 3, 8. 4 Ps. 32, 17. 5 ib. 31, 9. 8 Matth. 21, 7. 13 ib. 19, 24. 15 Ps. 21, 13. 18 ib. 65, 15. 20 ib. 67, 31. 1 inj;ellectum S homo intellectu M ps. LXXII S ut] uelut M b c 3 aequus S ambacuc P ambacuin (b et c m. 2) S abbacuc GM ascendes GM 4 aeqos GM tuus P falsus M aequus M ad salutem SM in salute G 5 quisque om. S ps. XXXI S 6 in quibus SGM 7 homanum S 8 ad iesum om. S 10 asinam S corona] caro SGM notitiam S 12 camellus S rebus] huius M 13 gamellus S camellus G agus S 14 intrare om. S 15 princepis S b salmo XXI S 17 boues (b m. 2) S euangelio S in euan- U gelio G in om. SGM 18 exarauerunt SGM ps. LXV S bobes (u m. 2) S 19 bercis S (i m. 2) 20 baccae (u m. 2) S ps. LXVII 8 salmo G

Uitulus, Christus siue sancti: tunc inponent super altare tuum uitulos. et in aliam partem: circumdederunt me uituli multi, hoc est lasciuientes.

Sues peccatores inmundi; in epistula Petri: et sus lota in uolutabro luti.

Arietes apostoli uel ecclesiarum principes; in psalmo: adferte domino filios arietum.

Oues populi fideles; in euangelio: oues meae uocem meam audiunt.

Pecora simpliciores quique, minus praediti rationandi subtilitate; in Salamone: pasce animas pecorum tuorum.

Hirci peccatores siue gentiles; in Daniele: ecce autem hircus caprarum ueniebat ab occidente super faciem totius terrae. item in bonam partem: offeram tibi boues cum hircis.

Caprae iusti interdum ex gentibus uenientes; in Salamone; capillatura tua sicut grex caprarum, quae reuelatae sunt de Galaad.

Agni Christus uel apostoli aut sancti; in euangelio: pasce agnos meos.

Haedi peccatores; in euangelio: haedos autem a sinistris Talpae idola uel heretici, qui non uident ueritatem; in Esaia: ut adoretis talpas et uespertiliones. 1 ib. 50, 21. 2 ib. 21, 13. 4 II Petr. 2, 22. 6 Ps. 28, 1. S Iob. 10, 27. 11 Prou. 27, 23. 12 Dan. 8, 5. 14 Ps. 65, 15. 17 Cant. 6, 4. 19 Ioh. 21, 15. 21 Matth. 25, 33. 24 Es. 2, 20. 1 sancti in psalmo L GMS (L om. GM) 2 malam partem M partem in psalmo XXI SGM (XXI om. GM) 4 sancti petri S sues S (altero loco) 6 arietis G ps. XXVIII S 8 obes (u m. 2) S (bis) fedeles S (i m. 2) meM 10 quaequae (pr. e eras.)S quicque G etmi- nus M 11 salomone PM salamone G psalmo S pecorum] peccatorum S 12 hyrcus GM peccatores] pastores S danihel G 13 ab-hircis om. S 20 agnus meus SG 21 hedi SG edi M hedos SG edos M 22 uocabula in M hoc modo se excipiunt: haedi, canis talpae talpe S i e haeretici M 23 esaiam (m eras.) S uespertelionis S (corr. m. 2)

Canis diabolus uel Iudaeus uel gentilis; in psalmo et de manu canis unicam meam. et in aliam partem in Ecclesiaste: melior est canis uiuus leone mortuo. hic leonem diabolum, canem uero gentilem uel hominem peccatorem accipiendum putant, quod ille ad fidem uel paenitentiam possit uenire, ille non ueniat.

Ranae daemones: in Apocalypsi: et uidi de ore draconis spiritus tres inmundos in modum ranarum, sunt autem spiritus daemoniorum. item ranae heretici, qui in caeno uilissimorum sensuum conmorantes uana garrulitate blaterare non desinant.

Formica prouidus uel operarius; in Salamone: uade ad formicam, o piger.

Uermis Christus pro humilitate adsumpti hominis; in psalmo: ego autem sum uermis et non homo. item in aliam partem in Esaia: uermis eorum non morietur, id est, siue ipse uermis siue peccati conscientia.

Aranea.humana fragilitas; in psalmo: et tabescere fecisti uelut araneam animam eius.

Serpens diabolus uel maligni homines; in euangelio: serpentes genimina uiperarum. item in alteram partem in euangelio: sicut Moses exaltauit serpentem in deserto. 1 Ps. 21, 21. 3 Eccle. 9, 4. 7 Apoc. 16, 13-14. 12 Prou. 6, 6. 15 Ps. 21, 7. 16 Es. 66, 24. 1ti Ps. 38, 12. 21 Matth. 23, 33. 22 Ioh. 3, 14. 1 canes S diabulus M iudeos S gentiles S ps. XXI S eripe et de manu M 2 ecclesiasten SGM 3 melius S canes P hic uero S 5 penitentiam S 7 apocalipsi S apocalypsin G apocalipsin M drachonis S 8 inmuudus G mondum (n eras.) S 9 heritici S 10 nobilissimorum G 11 oblaterare S blasphemare M 12 salamone G salomone M 13 piier G 14 humilitatem (m erm.) S assumpti PM 15 ite S 16 malam partem M 18 tani biscere PSG 21 gemina S aliam S 22 in euangelio om. S moises (sic semper) S moyses G monses M

Draco, diabolus uel apertus persecutor; in psalmo: tu confregisti caput draconis, dedisti eum escam populo Aethiopum.

Scorpius diabolus uel ministri eius; in euangelio: dedi uobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones.

Uipera idem quod supra in euangelio: serpentes genimina uiperarum.