PRAEFATIO. Eucherius Verano filio in Christo salutem. 
 Formulas spiritalis intellegentiae conponendas tibique mittendas 
 pro studio paternae erga te sollicitudinis existimaui, 
 quibus perceptis in omnia scripta diuina facile se ad intellectum 
 sequax sensus intenderet. nam cum littera occidat, spiritus 
 autem uiuificet, necesse est ad illa spiritalium interiora sermonum 
 spiritu uiuificante penetrari. uniuersam porro scripturam 
 tam ueteris instrumenti quam noui ad intellectum allegoricum 
 esse sumendam admonet nos uel illud, quod in ueteri testamento 
 legimus: aperiam in parabolis os meum, loquar aenigmata 
 antiqua, uel illud, quod in nouo testamento scribitur: 
 haec omnia locutus est Iesus in parabolis ad turbas et 
 sine parabolis non loquebatur eis. nec mirandum quod 
 sermo diuinus prophetarum apostolorumque ore prolatus ab usitato 
 illo hominibus scribendi modo multum recesserit facilia in 
 promptu habens, magna in interioribus suis continens, quia et re 
 uera fuit congruum, ut sacra dei dicta a ceteris scriptis sicut 
 merito ita et specie discernerentur, ne illa caelestium arcanorum

 7 II Cor. 3, 6. 12 Ps. 77, 2. 14 Matth. 13, 34. 

 
 3 inscriptio deest in GM 4 spiritalis] principalis S intellent (ge 
 m. 1) P conponendas (m. m. 1) P 5 paternae sollicitudinis SGM 
 i 
 6 scribta S 8 uuficet P uiuificaet Sl 9 porro] prorsus S 11 ammonet 
 PM alleguricum illut S 12 parabulis P inigmata S 
 13 uel item S item in G scribitur] legitur S 16 profetarum (sic 
 P 
 semper) P 17 modum S faciliora S 18 promtu (p m. 2) P promptum 
 S • in om. S 18 continent S 19 ut om. S scribtis S 
 20 speciae SGM celestium S archanorum S 

 1* 
 
 
 dignitas passim atque indiscrete cunctis pateret sanctumque 
 canibus et margaritas porcis exponeret, ut uere illius 
 columbae deargentatae modum, cuius posteriora specie auri 
 splendentis inradiant, ita scripturae diuinae prima quaeque argento 
 fulgerent, auro occultiora rutilarent. recte itaque procuratum 
 est, ut illa eloquiorum castitas a promiscuis cunctorum oculis 
 abdito suo quasi quodam uelamine pudicitiae contegeretur; 
 ac diuina optime dispensatione prouisum est, ut scripta ipsa 
 ita tegerentur caelestibus obumbrata mysteriis, sicut secreto 
 suo ipsa diuinitas operiebatur. igitur cum in libris sanctis 
 oculi domini, uterus domini, pedes, arma etiam domini scripta 
 reperiantur longeque absit a catholica ecclesiarum fide deum 
 corpore determinari, qui sit inuisibilis inconprehensibilis incommutabilis 
 infinitus, requirendum est, qualiter ista per spiritum 
 sanctum figurali expositione reserentur. hic enim inueniuntur 
 illa dominici interiora templi, hic illa sancta sanctorum. corpus 
 ergo scripturae sacrae, sicut traditur, in littera est, anima in 
 morali sensu, qui tropicus dicitur, spiritus in superiore 
 intellectu, qui anagoge appellatur. quam triplicem scripturarum 
 regulam conuenienter obseruat confessio trinitatis sanctificans 
 nos per omnia, ut integer spiritus noster et anima et 
 corpus sine querella in aduentum domini dei nostrilesu 
 Christi iudiciumque seruetur. sapientia mundi huius philosophiam 
 suam in tres partes diuisit: physicam ethicam logicam,

 1 (Matth. 7, 6.) 2 Ps. 67, 14. 21 I. Thes. 5, 23. 

 g 
 1 dinitas (g m. 1) S adque SM 2 et om. S exponerentur GM 
 3 deargentate S speciae S 4 splendentes S inradiat G ita 
 om. P uta (u eras.) S scribturae (sic semper) S 5 oscultiora (sic) S 
 6 ille loquiorum G a om. S ocolis S 7 quasiqquodam (sic) P 
 pudicitiae uelamine SM 8 obtima M 9 celestibus S 12 repperiantur 
 (prius p eras.) P repperiantur S deo S 13 in corpore M , 
 m 
 inuisebilis S inconpraehensibilis (m m. 2, a erasum) P incomprensebilis 
 S est om. S 15 ficurali S 17 est om. S 18 superiori M 
 19 anagogen SG 20 obserbat S sanctificans] saluificans S 22 querellam 
 S in om. S 23 philosofiam M 24 phisicam S fysicam P 
 fisicam M aethicam S haeticam G logicam om. G 
 
 
 id est naturalem moralem rationalem, sed naturalem illam 
 pertinentem ad causas naturae, quae uniuersa contineat. moralem 
 uero, quae respiciat ad mores, rationalem autem, quae 
 de sublimioribus disputans deum omnium patrem esse confirmet. 
 quam tripertitam doctrinae distributionem non adeo 
 abhorret illa nostrorum in disputatione distinctio, qua docti 
 quique hanc caelestem scripturarum philosophiam secundum 
 historiam secundum tropologiam secundum anagogen disserendam 
 putant. quapropter historia ueritatem nobis factorum ac 
 fidem relationis inculcat, tropologia ad uitae emendationem 
 mysticos intellectus refert, anagoge ad sacratiora caelestium 
 figurarum secreta perducit. sunt etiam qui allegoriam in hoc 
 scientiae genere quarto in loco adiciendam putent, quam 
 gestorum narratione futurorum umbram praetulisse confirment. 
 haec uero ipsa ut subiectis plenius manifestentur exemplis, 
 caelum est secundum historiam hoc quod intuemur, secundum 
 tropologiam uita caelestis; aquae secundum allegoriam baptismus, 
 secundum anagogen angeli, unde est illud: et aquae quae 
 super caelos sunt laudent nomen domini. omnis autem 
 disciplina nostrae religionis ex illo duplici scientiae fonte manauit, 
 cuius primam practicen secundam theoreticen uocauerunt, id 
 est actualem et contemplatiuam; unam, quae actualem uitam 
 morum emendatione consummet, aliam, quae in contemplatione 
 caelestium et diuinarum scripturarum disputatione uersetur.

 18 Ps. 148, 4. 

 1 sed supra lin. P om. S naturalem] rationalem S 3 respecet S 
 respicit M respicet G mores] morales S 4 sublimibus S patrem 
 omnium S 5 tripertitae 8 tripartitam P doctrinae suae M 
 6 aborret S 7 philosofiam P 8 istoriam M trophologiam S 
 disserendum S disserenda G 9 historiae S 10 tropologiam SM 
 11 misticus SM anagogen SM 12 perducitur S 14 narrationem SGM 
 m go 
 umbra (m m. 1) P 15 manifestetur SM 16 storiam M 18 anagen 
 (go m . 1) P angelis S nnde-domini om. S 20 fontem S 
 ti 
 21 practicem S theorecen (ti m. 1) P theoricen M theoreticem S 
 m 
 23 emendationem S consumet (m m. 1) P 
 
 
 ergo actualis scientia in diuersa studia diffunditur, contemplatiua 
 autem in duas deriuatur partes, id est in historica 
 disputatione et spiritalis intellegentiae interpretatione consistit. 
 sed his nunc remotis formulas intellegentiae spiritalis quas 
 spopondimus proponamus currentes per singulorum nominum 
 figuras, quibus ista in illo diuinae lectionis inserta textu 
 accipi solent. oremus itaque dominum, ut reuelet condensa 
 scripturarum suarum et proferamus, quo modo secretiore 
 intellectu sentiendum sit:
 I. de his, quae appellantur membra domini uel quae de eo significantur, II. de supernis creaturis, III. de terrenis, IIII. de animantibus, V. de uariis nominum appellationibus, VI. de interiore homine, VII. de his, quae in usu atque in medio habentur, VIII. de uariis uerborum uel nominum significationibus, VIIII. de Hierusalem uel aduersis eius, X. de numeris. Ergo ipsas nunc nominum atque uerborum significantias, secundum quas uel
 maxime in allegoriam trahuntur, prout , donum domini suggesserit, explicemus. 2 in duas in duas (II posteriora uerba
 erasa) P deriuata GM 
 deriuatas S storica MS 3 interpraetatione S interpraetatione (a po 
 prius erasum) P 4 formolas S spondimus (po m. 1) P 7 accepi S 9 EXPLICIT PROLOGUS INCIPIT CAPITULA
 FORMULARUM S 
 INCIPIUNT CAPITULA LIBRI PRIMI ERUDITIONUM M 12 craeaturis 
 S 16 interiorem hominem S 17 adque SM 20 EXP. CAPI- TULA. INCIP. LIBER I. S 21 ergo-explicemus om. S ipsas iam GM 
 23 dei GM expl. caplam G INCIPIT LIBER
 ERUDITIONUM M 
 I. DE HIS QVAE APPELLANTUR MEMBRA DOMINI UEL QVAE DE EO SIGNIFICANTUR. Oculi domini intelleguntur inspectio diuina; in psalmo: 
 oculi domini super iustos. 
 Aures domini cum exaudire dignatur; in psalmo: et aures 
 eius in preces eorum. 
 Os domini sermo ad homines; in propheta: os domini 
 locutum est. 
 Uerbum domini filius; in psalmo: eructauit cor meum 
 uerbum bonum. 
 
 Bracchium domini filius, per quem omnia operatus est; in 
 propheta: bracchium domini cui reuelatum est. 
 Dextera domini idem quod supra; in psalmo: dextera 
 domini fecit uirtutem. 
 Uterus domini secretum, ex quo filium protulit; in psalmo: 
 ex utero ante luciferum genui te. 
 Pedes domini stabilitas aeternitatis; in psalmo: et caligo 
 sub pedibus eius. 
 Uestigia domini operum secretorum signa; in psalmo: et 
 uestigia tua non cognoscentur.

 3 Ps. 33, 16. 5 ib. 7 Es. 1, 20. 9 Ps. 44, 2. 
 11 Es. 53, 1. 13 Ps. 117, 16. 15 ib. 109, 3. 17 ib. 17, 10. 
 19 ib. 76, 20. 

 1 inscriptio deest semper in P, legitur solus numerus in margine . 
 uel significantur om . S 3 ps. XXXIII S 5 domini quid est S 
 (semper haec adduntur in I. cap.) psal. (sic fere semper.) P qui 
 supra et aures S 6 ad precis S 7. et 8. uersus deest in S 9 ps. 
 XLIIII S 12 et bracchium S 13 ps. CXVII S 15 segretum S 
 ps. CVIIII 8 16 lucifero S 17 ps. XVII S galigo M 19 segretorum 
 S insignia S 
 
 
 
 Gressus domini aduentus uel uisitatio domini; in psalmo: 
 uisi sunt gressus tui, deus. 
 Arma domini adiutoria eius in sanctos; in psalmo: adprehende 
 arma et scutum. 
 Scutum protectio dei; in psalmo: domine, ut scuto 
 bonae uoluntatis tuae coronasti nos. 
 Framea ultio diuina; in psalmo: effunde frameam et 
 conclude in impios.,
 Arcus intentio conminationis diuinae; in psalmo: arcum 
 suum tetendit et parauit illum. 
 
 Sagittae praecepta diuina uel apostoli; in psalmo: misit 
 sagittas suas et dissipauit eos. 
 Gladius uindicta uel sermo domini; in apostolo: uiuus 
 est enim sermo dei et efficax et penetrabilior omni\' 
 gladio ancipiti. 
 
 Romphea idem quod supra. 
 Tuba dei uox manifesta domini; in apostolo: in iussu et 
 uoce archangeli et in tuba dei. 
 Currus dei sedes dei uel quadriformitas euangeliorum; in 
 psalmo: currus dei decem milibus multiplex. 
 
 Uirga dei regni significatio uel correptio disciplinae; in 
 psalmo: uirga aequi tatis, uirga regni tui. 
 Baculum dei sustentatio consolationis dei; in psalmo: 
 uirga tua et baculum tuum ipsa me consolata sunt.

 1 ib. 67, 25. 3 ib. 34, 2. 5 ib. 5, 13. 7 ib. 34, 3. 9 ib. 7, 13. 
 11 ib. 17, 15. 13 Hebr. 4, 12. 17 I. \'l\'hess. 4, 15. 19 Ps. 67, 18. 
 21 ib. 44, 7. 23 ib. 22, 4. 

 P 
 1 ingressus M 3 sanctis M ps. XXXIIII S adpraehende (p 
 a 
 m. 2 a erasum) P adpraehinde S 5 domini G ps. V S 6 bone 
 (a m. 1) P bone GMS nos om. G 7 ps. XXXIIII S framea S \' 
 8 impi;;is M 9 comminationis PS ps. X (sic) S 10 illum om. G 
 11 dinina apostoli ut prophete G ps. XVII S 13 gladium M 
 apostolo ad hebreos M 14 domini SGM penetrauilior S 16 romfea 
 P rumphea G 17 in psalmo M 18 in uoce GM 19 sedis M 
 ps. LXVII 20 dece milia S 22 ps. XLIIII S equitatis P 23 ps. 
 XXII S 24 baculos tuos S consolatae S 
 
 
 Carbones ignis caritatis aut exemplorum aut paenitentiae; 
 in psalmo: cum carbonibus desolatoriis. 
 Fumus initia conpunctionis futurae uel ipsius conminationis 
 dei; in psalmo: ascendit fumus in ira eius. item in aliam 
 partem sicut fumus oculis noxius, id est uanitas. 
 
 Ignis spiritus sanctus; in Actibus apostolorum: et apparuerunt 
 illis dispertitae linguae tamquam ignis seditque 
 super singulos eorum et repleti sunt omnes 
 spiritu sancto. 
 II. DE SUPERNIS CREATURIS. Caeli apostoli siue sancti, ideo quod dominus habitet in 
 eis; in psalmo: caeli enarrant gloriam dei.,
 Nubes prophetae siue sancti, quia pluant uerbum domini; 
 in Esaia: mandabo nubibus desuper ne pluant. 
 Tonitrua uoces euangelii, eo quod de caelo intonent; in 
 psalmo: uox tonitrui in rota. 
 Coruscationes splendores euangelii; in psalmo: inluxerunt 
 coruscationes tuae orbi terrae.,
 Fulgura uirtutes uel uerba Iesu Christi; in psalmo: et 
 fulgura multiplicauit et conturbauit eos. 
 
 Throni angeli uel sancti uel ipsa regnandi potestas; in 
 psalmo: thronus tuus deus in saeculum saeculi; item

 2 Ps. 119, 4. 4 ib. 17, 9. 6 Act. 2, 3- 4. 11 Ps. 
 18, 2. 14 Es. 5, 6. 16 Ps. 76, 19. 17 ib. 19 Ps. 17, 15. 
 22 ib. 44, 7. 

 1 alterum aut om. S aut paenitentiae om. G 2 ps. CXVIIII S 
 b. m 
 carboni§ (b m. 2) P 3 conpunctionis (m m. 1) P 4 ps. XVII S 
 gu 
 5 idem fatuitas M 8 supra G M sincolas (gu m. 2) S 12 ps. 
 XVIII. S innarrant S 13 nubes quid sunt (sic semper usque 
 ad abyssus) S prophetice M qui S dei S 14 pluant 
 super ea pluuium S 15 ps. LXXVI tonitrui tui S et dett .e 
 
 17 choruscationes (bis) S 19 uirtutis (e m. 2) S ps. XVII S 
 et om. M 19 fulgora G 21 siue-siue S 22 ps. XLIIII S 
 u 
 tuos (u m. 2) S 
 
 
 in aliam partem de diabolo: ponam thronum meum ad 
 aquilonem. 
 Sedes idem quod supra, angeli uel sancti, quod in his 
 dominus sedeat; in psalmo: deus sedet super sedem 
 sanctam suam. 
 
 Sol dominus Iesus Christus, quia fulgeat terris; in Salamone: 
 ergo sol iustitiae non luxit nobis. 
 Luna ecclesia, eo quod in hac mundi nocte resplendeat; 
 in psalmo: fecit lunam in tempora. 
 Stellae sancti siue docti; in Daniele: docti tamquam 
 stellae fulgebunt; interdum et angeli. 
 Nebula uelamentum mysteriorum dei; in propheta: et 
 nebulae puluis pedum eius. 
 Caligo diuinorum secretorum operimentum; in psalmo: et 
 caligo sub pedibus eius. 
 
 Abyssus profunditas scripturarum; in psalmo: abyssus 
 abyssum inuocat. 
 Ros uerbum domini, ideo quod madefaciat hominum terram: 
 in psalmo: sicut ros Hermon qui descendit super 
 montem Sion. 
 
 Pluuia praecepta uel mandata domini, eo quod terram, id 
 est homines, inriget; in psalmo: pluuiam uoluntariam 
 segregabis deus hereditati tuae. 
 Niues pro candore iustitiae maxime; in psalmo: lauabis 
 me et super niuem dealbabor.

 1 Es. 14, 13. 4 Ps. 46, 9. 6 Sap. 5, 6. 8 Ps. 103, 19. 
 10 Dan. 12, 3. 12 Nah. 1, 3. 14 Ps. 17. 10. 16 ib. 41, 8. 
 19 Ps. 132, 3. 22 ib. 67, 10. 24 ib. 50, 9. 

 1 malam partem M diabulo PGM et ponam M 3 eo quod M 
 hiis GM 4 ps. XLVI S sedit G 6 solomone (sic fere semper) S 
 salomone GM 9 ps. CIII S luna SG tempore SM 10 uel M 
 e 
 danihelo G 11 stille (e m. 2) S 12 misteriorum M 13 pedum puluis 
 M 14 calico G galigo M perimentum G ps. XVII S 
 15 kaligo G 16 ps. XLI S abissus S 18 in eo M ualde faciat S 
 terra S 19 ermon M quod SG discendit PSGM super] in GM 
 22 ps. LXVII S pluaia uoluntaria segregans S 24 ps. L S 
 
 
 
 Grando conminationes domini, quibus contumaces euerberet; 
 in psalmo: grando et carbones ignis. item in aliam 
 partem: et occidit in grandine uineas eorum. 
 Pruina abstinentia, eo quod per hanc frigescat calor corporis; 
 in psalmo: factus sum sicut uter in pruina. 
 
 Tempestas persecutionum uel tribulationum impetus; in 
 psalmo: qui saluum me fecit a pusillo animo et tempestate. 
 Glacies durities peccatorum; in Salamone: et sicut in 
 sereno glacies ita soluentur peccata tua. 
 
 . Uenti animae sanctorum; in psalmo: uolauit super pinnas 
 uentorum. item in malam partem in Matthaeo: et 
 flauerunt uenti. 
 Aquilo diabolus uel homines infideles aut mali; in pro- pheta: 
 ab aquilone exardescent mala super terram. 
 
 Dexter idem quod supra; in Salamone: aquilo durus est 
 uentus. nomine autem dexter uocatur, eo quod diabolus 
 nomen sibi dextri praesumat tamquam boni, siue quod occidentem, 
 id est peccatum, respicientibus dexter fiat. 
 Auster calor fidei; in psalmo: sicut torrens in austro. 
 
 Aer inanitatis enuntiatio; in apostolo: sic pugno non 
 quasi aerem uerberans, id est: non inania consectans. 
 Tempora oportuna distributio uoluntatis diuinae; in psalmo: 
 fecit lunam in tempora.

 2 ib. 17, 13. 3 ib. 77, 47. 5 ib. 118, 83. 7 ib. 54, 9. 
 9 Eccli. 3, 17. 11 Ps. 17, 11. 12 Matth. 7, 25 15 Hier. 1, 44. 
 16 Prou. 25, 23. 20 Ps. 125, 4. 21 L Cor. 9, 26. 24 Ps. 103, 19. 

 1 comminationes PM erueret S euerberat G euerueret M 2 ps. 
 XVII S 4 frigiscat PG 5 ps. CXVIII S proina S 6 impetus 
 tribulationum uel persecutionum S ps. LIIII S 7 facit M 9 glacies 
 in sereno S glazies (bis) G 10 soluuntur S 11 uentus S ps. 
 X (sic) S 12 mattheo SM matheo G 14 diabulus PGM in propheta 
 om. S 15 ab om. G arescent .G 17 uentus durus est M 
 nomen M autem om. S diabulus GM 19 respit G 20 calore 
 fidei succensus M ps. CXXV/9 torrente1 S 21 inanitas enuntiationisilf 
 apostulo G pugno non quasi in incertum S 22 id hoc S non—consectans] 
 inaniniter S 23 uolumptatis M ps. CIII S 24 luna SG 
 
 
 Uer uitae renouatio uel per baptismum uel per resurrectionem; 
 in psalmo: aestatem et uer tu fecisti ea. 
 Aestas uenturae iucunditatis praefiguratio; in psalmo idem 
 quod supra. 
 Hiemps persecutio uel tribulatio; in euangelio: ut non 
 fiat fuga uestra hieme uel sabbato. 
 Anni aliquando pro aeternitate accipiuntur ut ibi: anni 
 tui non deficient, interdum et pro breuitate uitae, ut hic: 
 anni nostri tamquam aranea meditabuntur. 
 Dies et nox iustitia et iniquitas, fides et infidelitas, prospera 
 et aduersa; in psalmo: in die mandauit dominus 
 misericordiam suam et nocte declarauit. 
 Lumen et tenebrae ita maxime accipiuntur ut dies et nox; 
 in epistula Iohannis: qui diligit fratrem suum, in lumine 
 manet, qui autem odit fratrem suum, in tenebris est. 
 
 Umbra protectio diuina; in psalmo: sub umbra alarum 
 tuarum protege me. 
 Hora quingenti, ut putant quidam, anni, si quando dies 
 pro toto mundi istius saeculo accipitur; in epistula Iohannis: 
 filioli, nouissima hora est. 
 
 Oriens saluator maxime; in Luca: uisitauit nos oriens 
 ex alto; et in Zaccharia: ecce uir oriens nomen eius.

 2 Ps. 73, 17. 5 Matth. 24, 20. 7 Ps. 101, 28. 9 ib. 89, 9. 
 11 ib. 41, 9. 14 I. Ioh. 2, 10-11. 16 Ps. 16, 8. 20 I. Ioh. 2, 18. 
 21 Luc. 1, 78. 22 Zach. 6, 12. 

 1 per ante resurrectionem om. M 2 ps. LXXIII S aestate S 
 uir (e m. 2) S eam G 3 aestus S iocunditatis SM praeficuratio 
 S 5 orate ut non M uestra fuga G 8 defitient G 
 i i 
 9 tamquam] sicut M 10 fedes (i m . 2) S infedelitas (i m. 2) S 
 11 ps. XLI S 13 maximae S i (i m 2) S 
 
 15 manet (i m. 2) S 16 ps. XVI S 17 protige (e 1n. 2) S me om. G 
 u 
 18 ut anni M quidam putant 8 19 toto (u m. 2) S accipiuna 
 i 
 tur M 20 nouissimi (a m. 2) S 21 maximae S uisetauit (i ex e corr. 
 m. 2) S 
 
 
 Occidens uitae melioris defectus; in propheta: occidet 
 uobis sol meridie. 
 Mane lux actuum bonorum uel baptismum uel resurrectio; 
 in psalmo: mane adstabo tibi et uidebo te. 
 Meridies plena doctrinarum factorumque claritas; in Salamone: 
 ubi cubas in meridie? et in malam partem in 
 psalmo: a daemonio meridiano id est manifesto. 
 Uespere finis uitae uel saeculi uel poena; in psalmo: ad 
 uesperum demorabitur fletus et ad matutinum laetitia:
 III. DE TERRENIS. Terra homo ipse; in euangelio: aliud cecidit in terram 
 bonam. item in malam partem de peccatore: terram edes 
 omnibus diebus uitae tuae. 
 Arida infructuosi hominis caro; in Ecclesiastico: cooperire 
 aridam malitia et dolositate. 
 
 .Puluis peccatores uel carnis uanitas; in psalmo: sicut 
 puluis, quem proicit uentus. 
 Lutum peccatorum glutinum; in psalmo: eripe me de 
 luto, ut non infigar; item in aliam partem in Iohanne: 
 lutum fecit et liniuit oculos meos. 
 
 Montes dominus ecclesia apostoli siue sancti a celsitudine 
 uirtutum; in psalmo: qui descendit super montem Sion.

 1 Am. 8, 9. 4 Ps. 5, 5. 6 Cant. 1, 6. 7 Ps. 90, 6. 
 8 ib. 29, 6. 11 Marc. 4, 8. 12 Gen. 3, 14. 14 Eccli. 37, 3. 
 16 Ps. 1, 4 18 ib. 68, 15. 20 Ioh. 9, 11. 22 Ps. 132, 3. 

 1 occidit SGM 2 meridie] ueritatis S 4 ps. V S astabo PM 
 te om. S 5 que om. S salomone GM 7 ps. XC S 8 uespere PGM 
 b 
 uesper S poena] bene M ps. XXVIIII S 9 demorauitur S (b m. 2) a 
 f 
 matotinum S 11 aliut M 12 item] et SM aedes M 13 omnebus 
 (i m, 2) S 14 caro est et M ecclesiastico] salomone S cooperiere S 
 15 malitiam et dolositatem SM 17 proiciet SM 18 loto S 19 infigar] 
 i 
 inaeream S euangelio iohannis S 20 leniuit (i ex e corr. m. 2) S 
 e 
 liniuit GM 22 qui] quod S discendit S (corr. m. 2) discendit GM 
 
 
 item in aliam partem in propheta: ne quando offendant 
 pedes uestri ad montes caligosos, id est hereticos. 
 Colles, sancti sed minoris meriti; in psalmo: montes et 
 omnes colles. item in malam partem in euangelio: omnis 
 collis et mons humiliabitur. 
 
 Valles contritione cordis humiles; in psalmo: et conualles 
 abundabunt frumento. et in malam partem propheta: 
 uallem filiorum Ennom. 
 Petra Christus a firmitate; in apostolo: petra autem 
 erat Christus. 
 
 Lapides interdum Christus aut sancti; in psalmo: lapis 
 quem reprobauerunt aedificantes. item in aliam partem: 
 potens est deus de lapidibus istis suscitare filios 
 Abrahae. 
 Ager hic mundus; in euangelio: ager est hic mundus. 
 
 Campi sancti siue scripturae diuinae, eo quod pastum 
 animarum praebeant; in psalmo: et campi tui replebuntur 
 ubertate. item in malam partem: in campo Taneos.\'
 Pascua refectio spiritalis; in psalmo: in loco pascui 
 ibi me conlocauit. 
 
 Cultura sancti, qui excoluntur in deum; apostolus: dei 
 agricultura estis.

 1 Hier. 13, 16. 3 Ps. 148, 9. 4 Luc. 3, 5. 6 Ps. 64, 14. 
 8 Hier. 19, 2. 9 I. Cor. 10, 4. 11 Ps. 117. 22. 13 Matth. 3, 9. 
 15 ib. 18, 38. 17 Ps. 64, 12. 18 ib. 77, 43. 19 ib. 22, 2. 
 21 I. Cor. 3, 9. 

 .1 in om. P 2 ad hereticos S hereticorum G 3 minores M 
 
 ps. CXLVIII S 4 malam] aliam n omnes P omnes (i m. 2) S 
 5 mons et collis S 6 ps. LXIIII S comualles (n m. 2) S 7 habundabunt 
 S et] item S in propheta S 8 emnom S 9 christus 
 sicut in apostolo G 11 ps. CXVII S lapidem quem M 12 aedificantes. 
 et in in propheta. sancti lapides soluuntur super terram M 
 b 
 partem in euangelio S 16 sancti siue om. S 17 praeneant (b m. 2) S 
 ps. LXIIII S 18 item] et M item in psalmo LXXII: in campo 
 thaneos; in psalmo LXXII: in loco pascue ibi me conlocauit S 19 om. S 
 pascuae GM 21 domino in apostolo S 
 
 
 Agricola deus, in euangelio dominus: ego sum uitis uera 
 et pater meus agricola est. 
 Sulci corda sanctorum; in psalmo: sulcos eius inebrians. 
 Semen diuina praedicatio; in euangelio: exiit qui seminat 
 seminare semen suum. 
 
 Messis ubertas uel copia fidelium; in euangelio: leuate 
 oculos uestros et uidete regiones quia albae sunt 
 iam ad messem; et aliter: messis consummatio saeculi 
 sicut messores angeli. 
 Manipuli fructus iustitiae; in psalmo: portantes manipulos 
 suos. 
 Stipula aridi ad fidem uel inanes; in apostolo: ligna 
 faenum stipula, et in propheta: heu mihi quia factus 
 sum sicut qui colligit stipulam in messe, hoc est: 
 nullos boni operis fructus inueni. 
 
 Area ecclesia; in euangelio: et permundabit aream 
 suam. 
 Uentilabrum examen iustitiae dei; in euangelio: cuius 
 uentilabrum in manu sua. 
 Triticum sancti uel electi dei; in euangelio: et congregabit 
 triticum suum in horeum. 
 Hordeum legis littera; in euangelio: est puer unus hic, 
 qui habet quinque panes hordiacios.

 1 Ioh. 15, 1. 3 Ps. 64, 11. 4 Luc. 8, 5. 6 Ioh. 4, 35. 
 8 Matth. 13, 39. 10 Ps. 125, 6. 12 I. Cor. 3, 12. 13 Mich. 7, 1. 
 16 Matth. 3, 12. 18 ib. 20 ib. 22 Ioh. 6, 9. 

 1 deus dominus S in euangelio secundum iohannem S dominus 
 om. SGM 3 sulcus S 4 praedicatione M 6 messes P cupia GM 
 7 uedete (i ex e corr. m. 2) S 8 iam om. S messes P saecoli S 
 e 
 9 sicut et messores G 10 ps. CXXY S portantis (e m. 2) S 
 n 
 12 inanes ignis S 13 feno S (m m. 2) 14 messem GM 15 nulli S 
 fructos GM 16 permundauit S 18 uentelabrum PS dei 
 om. M 20 congregauit S 21 suum om. S horreo suo S 22 ordeum 
 M hic om. M 23 habit S quinque om. S ordiacios 
 SGM 
 
 
 Paleae peccatores; in euangelio: paleas. autem conburet 
 igni inextinguibili; et Hieremias: quid paleis ad triticum 
 dicit dominus? 
 Zizania scandala uel male uiuentes; in euangelio: uenit 
 inimicus eius et superseminauit zizania in medio 
 tritici. 
 Uinea ecclesia uel populus Israhel; in psalmo; uineam 
 de Aegypto transtulisti. item in malam partem: ex uinea 
 enim Sodomorum uitis eorum. 
 Uitis Christus; in euangelio: ego sum uitis uera. item 
 in aliam partem ut supra in cantico deuteronomii: ex uinea 
 Sodomorum uitis eorum. 
 Palmites apostoli uel sancti; in euangelio: ego sum uitis, 
 uos palmites. et in malam partem in cantico deuteronomii: 
 \'et palmes eorum ex Gomorra. 
 
 Uuae fructus iustitiae; in cantico Esaiae: exspectaui ut 
 faceret uuam. item in malam partem in deuteronomio: una 
 eorum uua fellis. 
 Botrus ecclesia siue corpus domini; in numeris: eo quod 
 botrum inde portassent filii Israhel. 
 
 Uindemia consummatio saeculi uel uindicta in populum; 
 in psalmo: uindemiant eam omnes qui praetergrediuntur 
 uiam. et Iohel: mittite falces et uineam uineam 
 terrae, quia maturae sunt uuae eius.

 1 Matth. 3, 12. 2 Hier. 23, 28. 4 Matth. 13, 25. 7 Ps. 79, 9. 
 8 Deut. 32, 32. 10 Ioh. 15, 1. 11 Deut. 32, 32. 13 et 15 Ioh. 15, 5 . 
 16 Es. 5, 4. 17 Deut. 32, 32. 19 Num. 13, 25. 22 Ps. 79, 13. 
 23 Ioel 3, 13. 

 u 
 1 conburit S conpuret M 5 inimicos (u m. 2) S eius om. S 6 trici P 
 8 aliam partem S 10 uitis legitur in S post palmites uites P 
 (altero loco) 11 quod supra M (cetera sunt omissa) 14 in-deutero- 
 u 
 nomii om. M deutheronomii (sic semper) S 15 palmites S 16 ubae 
 U 
 (u m. 1) S et expectauet facere ubam (u m. 2) S uua M 
 d 
 19 quo S (d m. 2) 20 portarent M strahel S 22 transeunt uia S 
 transeunt uiam G M uindimiante S 
 
 
 Torcular altare ab eo, quod ibi oblationes tamquam fructus 
 conferantur; in cantico Esaiae: et torcular fodi in ea. et 
 aliter torcular tribulationum pressura, in qua fideles probantur; 
 in titulo psalmi: in finem pro torcularibus. 
 Faenum caro uel uana gloria; in propheta: omnis caro 
 faenum et omnis gloria eius ut flos faeni. 
 Herbae iucunditas quaedam proficientis animae; in Genesi: 
 producat terra herbam uirentem. item in malam partem: 
 mane sicut herba transeat. 
 Flores Christus uel specimen iustitiae; in psalmo: iustus 
 ut palma florebit. 
 Lilium Christus uel angeli a candore iustitiae; in Salamone: 
 ego flos campi et lilium conuallium. 
 Rosae martyres a rubore sanguinis; in Salamone: sicut 
 rosa germinat super uuida fluenta. 
 
 Uiolae confessores ob similitudinem liuidorum corporum; 
 in cantico canticorum: flores in terra uisi sunt. 
 Siluae gentes; in psalmo: inuenimus eam in campis 
 siluae. de his siluis egressi sunt duo ursi reges Romanorum 
 ad praeceptum figurati Helisaei et post XLII annos ascensionis 
 eius ad caelos Iudaeos pueros comederunt.

 2 Ea. 5, 2. 4 Ps. 8, 1. 5 Es. 40, 6. 8 Gen. 1, 11. 9 Ps. 
 89, 6. 10 Ps. 91, 13. 13 Cant. 2, 1. 14 Eccli. 39, 17 17 Cant. 2, 12. 
 18 Ps. 131, 6. 19 [IIII Reg. 2, 24.] 

 r u 
 1 ab om. SM tamquam fructus om. S 2 torcolar S 3 tocolar 
 (r et u m. 2) S praessura S 4 propter (pter erasum) S torcoi 
 
 laribus S 5 fenum (semper) SGM omnes (i ex e corr. m. 2) S 7 herba 
 S iocunditas S 8 terram S et in aliam partem S 10 specimen] 
 species S ps. XCI S 11 florit (e m. 1) S florebit. et de hominum 
 quoque uita presente in aliam partem: mane floreat et pertranseat M 
 14 martires robore PS 15 uuida fluenta] riuum umectum S 
 16 similitudine M liuidorum diuinorum S 17 uisi sunt—comederunt 
 om. G in terram S 18 in psalmo om. S ea S 19 siluae] 
 silua M reges romanorum uespasianus et titus SM 

 XXXI. pars I. 

 2 
 
 
 Condensa opaca uel contecta scripturae diuinae; in psalmo: 
 et reuelauit condensa. 
 Ligna peccatores igni deputandi; in Ecclesiaste: qui 
 scindit ligna, periclitabitur in eis. item in bonam 
 partem: et erit tamquam lignum quod plantatum est. 
 
 Radix origo; in apostolo: quod si radix sancta et rami. 
 et in malam partem in psalmo: et radicem tuam de terra 
 uiuentium. 
 Arbor homo a fructu operum; in euangelio: aut facite 
 arborem bonam et fructum eius bonum. et in malam 
 partem: aut facite arborem malam et fructum eius 
 malum. quidam in hoc testimonio arborem hanc uoluntatem 
 hominis magis quam ipsum hominem accipiendam putant. 
 Ramus successio; in apostolo: quod si radix sancta et 
 rami. item in malam partem in Daniele: praecidite ramos 
 eius. 
 Folium sermo doctrinae; in psalmo: et folium eius non 
 defluet. et aliter folium uestitus et decor cum protectione 
 diuinae gratiae. 
 .Poma sanctorum in uirtutibus fructus: in cantico canticorum: 
 et manducet fructum pomorum suorum. 
 Palma perfectio uel uictoria; in psalmo: iustus ut palma 
 florebit.

 2 Ps. 28, 9. 3 Eccle. 10, 9. 5 Ps. 1, 8. 6 Rom. 11, 16. 
 7 Ps. 51, 7. 9 et 11 Matth. 12, 33. 14 Rom. 11, 16. 15 Dan. 4, 11. 
 17 Ps. 1, 3. 21 Cant. 5, 1. 22 Ps. 91, 13. 

 1 opoca P ps. XXVIII S 2 et om. M 3 depotandi S ec- 
 clesiasten S 4 incendit S periglitabitur S 5 in—pariem] in psalmo 
 i 
 primo S 6 apostulo M radex S (i m. 2) 9 a] ob M fructus S 
 12 uolumtatem M 13 quidam-putant om. G accipiendum S 
 i 
 hominem accipiunt M 14 apostulo GM radex (i ex e corr. m 2) S 
 i 
 15 in propheta S danihelo GM praecedite (i ex e corr. m. 2) S 
 17 ps. I S 18 defluet] dccidit S et ante aliter om. G decorum S 
 21 manducit (e m. 2) S 22 ps. XCI S iustos (u m. 2) S 23 floriet S 
 florebit. et in apostolo: omnes quidem currunt, sed unus accipiet palmam. 
 id est inter omnes ereses solus catholicus populus coronatur M 
 
 
 Caedri excelsioris potentiae uiri; in psalmo: ut caedri 
 Libani multiplicabuntur. et in malam partem in psalmo: 
 et confringet dominus caedros Libani. 
 Olea sanctus misericordiae abundans fructibus; in psalmo: 
 ego autem sicut oliua fructifera. 
 
 Oleaster homo sine fructu uel gentilis; in apostolo: si 
 autem tu ex naturali excisus es oleastro. 
 Ficus synagoga interdum; in euangelio: et arefacta est 
 continuo ficulnea. et in Habacuc: ficus non adferet 
 fructum. 
 
 Malogranata ecclesia de multis gentibus siue diuersas 
 gratias habens; in canticis canticorum: emissiones tuae 
 paradisus malogranatorum cum fructu pomorum. 
 Harundo peccator uel fragilis in fide; in euangelio: 
 harundinem quassatam non confringet. item harundo 
 infirmum auxilium; in propheta: quid confides in baculo 
 isto harundineo aegyptio? cui si quis incubuerit, conquassabitur 
 et perforabit manum eius. 
 Rubus ut quidam opinantur, sanctae Mariae uirginis praefiguratio, 
 eo quod quasi de humani corporis rubo saluatorem

 1 Ps. 91, 13. 3 ib. 28, 5. 5 ib. 51, 10. 6 Rom. 11, 24. 
 8 Matth. 21, 19. 9 Ab. 3, 17. 12 Cant. 4, 13. 15 Matth. 12, 20. 
 16 Es. 36, 6. 

 1 ps. XCI S caedros (u m. 2) S cedrus G cedrum M 2 liuani (b 
 b 
 m. 2 bis) S multiplicauitur (b m. 2) S multiplicabitur GM ps. 
 XXVIII S 3 confringit (e m. 2) S confringit M 4 olea] oliua S 
 o autem om. S 6 gentiles S apostulo GM 8 sinagoga S 9 ficulc 
 e ? 
 nea continuo M abbacum (c m. 2) S abbacuc GM affer//t P 
 adferit (e m. 2) S dabit M 11 malagranata PSGM ecclesiam S 
 12 emissionis PS 13 paradisum S malagranatorum S malorumgras 
 e 
 norum M 15 confringit (e m. 2) S confringit M arundo PM 
 eV u 
 16 confid//s P cofides S contidis GM baculum S 17 arundinem in 
 b 
 ęgypto M aegipti S 18 perforauit (b m. 2) S perforauit GM 19 opin 
 1 ubu 
 natur S sanctae om. G uirgenis (i ex e corr. m. 2) S 20 rouos 
 (ubu m. 2) S 

 2* 
 
 
 tamquam rosam emiserit, aut quod uim diuini fulgoris sine 
 sui absumptione pertulerit; in Exodo: apparuitque ei 
 dominus in flamma ignis de medio rubi et uidebat 
 quod rubus arderet et non conbureretur. 
 Spinae interdum noxiae diuitiarum curae animum suffocantes; 
 in euangelio: aliud cecidit in spinas. 
 Tribuli aculei uitiorum uel temptationum; in genesi: 
 spinas et tribulos generauit tibi. 
 Fontes baptismum; in psalmo: sicut ceruus desiderat 
 ad fontes aquarum. 
 
 Aqua populi uel temptationes; in psalmo: forsitam ut 
 aqua absorbuisset nos. item in bonam partem in Hieremia: 
 me dereliquerunt fontem aquae uiuae. et in propheta: 
 qui sititis, ite ad aquam, id est ad doctrinam. 
 Torrens persecutionis incursus; in psalmo: de torrente 
 in uia bibet. et in bonam partem: et torrentem uoluntatis 
 tuae potum dabis eis. 
 Flumina infidelium populi; in psalmo: super flumina 
 Babyllonis. item in bonam partem: flumina de uentre 
 eius fluent aquae uiuae, id est gratiae spiritalis.

 2 Ex. 3, 2. 6 Luc. 8, 7. 8 Gen., 3, 18. 9 Ps. 41, 2. 11 ib. 123, 4. 
 13 Hier. 2, 13. 14 Es. 55, 1. 15 Ps. 109, 7. 16 ib. 35, 9. 18 Ps. 
 136, 1 19 Ioh. 7, 38. 

 1 tanquam P fulguris S 2 absumtione P adsumptionem S 
 assumptione GM exhodo P apparuique P ei om. G 4 robus P 
 u re 
 rubos (u m. 2) S ardebat S conburetur S 5 suffocandi G 
 6 spinis SGM 7 temtationum (sic semper) P 8 generauit] 
 b. 
 germinauit (b m . 2) S germinabit GM 9 ps. XLI S 11 ps- 
 11 
 CXXIII S forsitans uel ut S 12 absorbuisset (n m. 2) S obsori 
 
 buissent M item] et M heremia (i m. 2) S 13 de- 
 O 
 relinquerunt M fontes S et om. M 15 ps. CVIIII S turrentem 
 (0 m. 2) S 16 bebet (i m. 2) S 17 putum P bonae uoluntatis 
 tuae potabis eos S eis] nobis M 18 ps. CXXXVI S 19 babillonis 
 S babilonis GM 20 spiritales S 
 
 
 
 Lacus infernum; in psalmo: posuerunt me in lacu 
 inferiore, id est in illo inferni loco, in quo peccatores soli 
 poenali custodia detinentur. 
 Mare saeculum siue populi; in psalmo: hoc mare magnum 
 et spatiosum. 
 
 Pisces sancti; in euangelio; et traxerunt plenum rete 
 piscibus magnis. item in malam partem: malos autem 
 foras miserunt. 
 Fluctus temptationes; in psalmo: omnia excelsa tua et 
 fluctus tui super me transierunt. 
 
 Unda idem quod supra; in cantico: gelauerunt undae 
 in medio mari. 
 . Insulae uel animae uel ecclesiae dei, quae diuersis temptationum 
 tunduntur fluctibus; in psalmo: laetentur insulae 
 multae. 
 
 Litus finis saeculi; in euangelio: et secus litus sedentes 
 elegerunt bonos in uasa. 
 Harena maris innumerae gentium multitudines; in Genesi: 
 et multplicabo semen tuum sicut stellas caeli et ut 
 harenam, quae est ad oram maris.

 1 Ps. 87, 7. 4 Ps. 103, 25. 6 Ioh. 21, 11. 7 Matth. 13, 48. 
 9 Ps. 41, 8. 11 Ex. 15, 8. 14 Ps. 96, 1. 16 Matth. 13, 48. 
 19 Gen. 22, 17. 

 1 in psalmo] LVIII S laco inferim G 3 poenali] in inferu 
 i i 
 nali S costodia (u m. 2) S detenentur P detenentur (i m. 2) S 
 I/tenentnr M 5 et spatiosum om. M 6 sanctus M sancti 
 i 
 siue euangeli S rete plenum SM retem S 7 piscebus (i ex e 
 corr. m. 2) S malam] aliam 8 11 quod supraj temptationes S 
 i 
 cantico exodi SGM undae] gutte S 12 mare (i m. 2) S 13 uel 
 (priore loco) om. G qui G 14 ps. XCVI S 17 elegebant S 
 18 arena M innumerabiles gentium multitudo S innumer egentium 
 e 
 (sic) M 19 stillas (e m. 2) S caeli id est sanctus et peccatores 
 sicut harena quae S 
 
 
 
 IIII. DE ANIMANTIBUS. Aues sancti, quod ad superiora corde euolent; in euangelio: 
 et fecit ramos magnos ita ut possent sub umbra eius 
 aues caeli habitare. 
 Uolatus sanctorum excessus in deo uel in scripturis intellectus; 
 in psalmo: et uolabo et requiescam. 
 Alae duo testamenta; in Ezechiele: unumquodque duabus 
 alis uelabat corpus suum. 
 Pinnae scripturae; in psalmo: pinnae columbae deargentatae. 
 
 
 Nidus ecclesia aut requies excelsa sanctis; in psalmo: et 
 turtur nidum sibi ubi reponat pullos suos. et aliter 
 nidus bona conscientia, in qua bonarum cogitationum fetus 
 fouentur atque in opera pariuntur, ut postea filii appellentur; 
 in psalmo: filii tui sicut nouella oliuarum in circuitu 
 mensae tuae. 
 Pulli sancti; in psalmo ut supra. et in malam partem in 
 Salamone: et pulli aquilarum deuorent eum. 
 Aquilae sancti; in euangelio: ubi fuerit corpus, illuc 
 congregabuntur aquilae. et in malam partem: pulli aquilarum 
 deuorent eum.- 
 Struthio hereticus uel philosophus, quod quasi cum pinnis

 3 Marc. 4, 32. 6 Ps. 54 7. 7 Ez. 1, 23. 9 Ps. 67, 14. 
 11 ib. 83, 4. 15 ib. 127, 3. 18 et 20 Prou. 30, 17 . 19 Matth. 24, 28. 

 n u 
 3 possent om . 8 possint G umbra eius possit M 4 habes (u 
 m. 2) S habitarent S 5 excessus] excelsus 8 ascensus M exitus G 
 scripturis sanctis item M ps. LIIII S 7 ezechielo SM hiezechiel G 
 eo 8 
 du//bus P duobus S 8 uolabant (e m. 2) S uelabant M 9 pr . 
 i u 
 pennae (i m. 2) S ps. LXVII S 12 turtor (u m. 2) S sibi 
 t 
 om. M aliter] iterum S 13 nidos bonae S 14 adque (t m. 2) S 
 ut] et S appellantur S 15 ps. CXXVII S nouellae SG olib 
 a 
 uarum (b m. 2) S 18 solomone S 19 illic SM 20 et aquilae M 
 20 pulli--eum] ut supra SM 22 strutio SGM haereticus GM 
 pennis S 
 
 
 sapientiae tamen non euolat; in Esaia: et erit cubile draconum 
 et pascua struthionum. 
 Pelecanus dominus Christus in passione aut uir sanctus 
 solitudini deditus; in psalmo: similis factus sum pelecano 
 solitudinis. 
 
 Coruus nigredo peccatoris uel daemonis; in Salamone: 
 effodiant eum corui de conuallibus. item in bonam partem 
 in cantico canticorum de sponso: crines eius ut abietes, 
 nigri sicut corui. 
 Perdix diabolus; in propheta: clamauit perdix, congregauit 
 quae non peperit. 
 Columba spiritus sanctus; in euangelio: et uidi spiritum 
 dei descendentem sicut columbam. item in aliam partem: 
 in Ephraim columba sine sensu non habens cor. 
 Turtur spiritus sanctus aut uir sanctus aut intellegentia 
 spiritalis; in canticis canticorum: uox turturis in terra 
 nostra audita est. sed tunc columba spiritus sanctus 
 dicitur, quando scripturae sacrae manifesta dissertio est; tunc 
 uero turtur spiritus sanctus intellegitur, cum scripturae altis 
 atque obscuris mysteriis eleuantur. 
 
 Miluus significat, ut puto, rapacem uel elatum; in psalmo 
 secundum Hebraeum: milui abies domus est.

 1 Es. 34,13. 4 Ps. 101, 7. 6 Prou. 30, 17. 8 Cant. 5, 11. 10 Hier. 
 17, 11. 12 Ioh. 1, 32. 14 Os. 7, 11. 16 Cant. 2, 12. 22 Ps. 103, 17. 

 1 et om. SM drachonum S 2 structionum S strutionum GM 
 3 pelicanus GM uir om. S 4 solitudine GM ps. CI S 5 solitudine 
 S in solitudine M post solitudinis haec leguntur in 8: ideo 
 i 
 dominus peleganus (i m . 1.) cognominatur quia in passione ab omnibus 
 discipolis derelectus est qua (quia?) pelicanu9 solitudine amat hel 
 c 
 (in marg.) 6 ngredo S nigrido G peccatores P peccatorum S 
 demones S 8 abietis P abietes S habies G abies M 10 diabulus GM 
 i 
 perdex (i m. 2) S perdex// P 11 peperat G 12 uidit GM 13 disr 
 
 cendentem PS 14 efraim P epharaim S (r m . 2) effraim GM 16 spiriu 
 u 
 tales S tortoris S turtor G 17 spiritus spiritus P 18 disertio P 
 u 
 19 turtor S 20 misteriis S 21 significat-puto] significatur S uel 
 om. S in psalmo om. M in iob S 
 
 
 Accipiter interdum sanctus, ut puto, rapiens regnum dei; 
 in Iob: numquid in sapientia tua plumescit accipiter? 
 Nycticorax Christus uel uir sanctus infidelibus despicabilis; 
 in psalmo: factus sum sicut nycticorax in domicilio. 
 Passer nonnumquam dominus aut uir sanctus; in psalmo: 
 etenim passer inuenit sibi domum. est et aliter passer, 
 de quo dicitur ad sanctum: transmigra in montem sicut 
 passer. 
 Gallus dominus, ut puto, aut sanctus; in Salamone: et 
 gallus ambulans inter gallinas laetus. et in Iob: quis 
 dedit gallo intellegentiam, et in alteram partem: et 
 asportari te faciam sicut asportatur gallus gallinacius. 
 Gallina sapientia siue ecclesia siue anima; in euangelio: 
 sicut gallina congregat pullos suos sub alis suis. 
 
 Uespertiliones idolorum monstra tenebris dedita; in propheta: 
 ut adoretis talpas et uespertiliones. 
 Scarabeus in propheta: et scarabeus de ligno clamabit, 
 ut putant quidam, de domino. 
 Lucustae populi; in euangelio: esca autem eius erat 
 lucustae. 
 Apes forma uirginitatis siue sapientiae; in Salamone: 
 uade ad apem et disce quam operatrix sit; et in malam 
 partem in propheta: et api quae est in Assur. 
 Musca diabolus; in Salamone: muscae moriturae exterminant 
 oleum suauitatis.

 2 Iob. 39, 26. 4 Ps. 101, 7. 6 ib. 83, 4. 7 ib. 10,- 2. 
 9 Prou. 30, 31. 10 Iob. 38, 36. 11 Es. 22, 17. 15 Mattb. 23, 37. 
 17 Es. 2, 20. 18 Ab. 2, 11 20 Mattb. 3, 4. 23 Prou. 6, 6. 24 Es. 
 7, 18. 25 Eccle. 10, 1. 

 1 interdum sanctus om, S 3 nicticorax (bis) GM 6 et est GM 
 18 scaraueus S clamauit GM 19 domino eo quod dominus in cruce 
 fuerit S 20 lugustae S locustae GM 23 opera traxit M 24 adsur S 
 25 diabulus GM solomone P salamone G salomone M exterminatis 
 oleum suauitatis suauitatem unguenti M 
 
 
 Bestiae diabolus uel omnes feri; in psalmo: ne tradas 
 bestiis animas confitentes tibi. 
 Leo dominus: uicit leo de tribu Iuda; item in aliam 
 partem: ne quando rapiat ut leo animam meam. 
 Pardus diabolus uel peccator moribus uarius; in propheta: 
 sicut Aethiops non mutabit pellem et pardus uarietatem. 
 Elephans peccator inmanis; in regnorum: et adducebant 
 ad Salamonem simias et elephantos. 
 Ursus diabolus aut duces saeui; in regnorum: et egressi 
 sunt duo ursi et comederunt eos. 
 Ceruus Christus uel sancti: sicut ceruus desiderat ad 
 fontes aquarum. 
 Lupus diabolus uel heretici; in euangelio: intrinsecus . 
 autem sunt lupi rapaces. item in bonam partem: 
 Beniamin lupus rapax, apostolum Paulum significans. 
 Aper diabolus; in psalmo: exterminauit eam aper de 
 silua. 
 Tigris feminea interdum arrogantia; in libro Iob secundum 
 Hebraeum: tigris periit eo quod non habuerit praedam. 
 
 Rinoceron fortis quique uel in bonam uel in malam 
 partem; in libro lob secundum Hebraeum: numquid uolet 
 rinoceros seruire tibi.

 1 Ps. 73, 19. 3 Apoc. 5, 5. 4 Ps. 7, 3. 6 Hier. 13, 23. , 
 8 III Keg. 10, 22. 10 IIII Reg. 2, 24. 12 Ps. 41, 2. 14 Matth. 
 7, 15. 16 Gen. 49. 27. 17 Ps. 79. 14. 20 Iob. 4. 11. 22 Iob. 39. 9. 

 1 diabulus M ps. LXXIII S 2 besteis PSG confitentem S 
 3 dominus in apocalipsin M 4 partem in psalmo VII S 5 diabulus P 
 diabus M uariis M in propheta om. S 6 ethyops G ethyobs M 
 mutauit S 8 elefans PM elefantus S eleuans G 9 salomonem M salamoncm 
 G elefantos PS elifantos G 10 diabulus GM saeui] 
 serui G et om. G 11 eum S 12 sancti in psalmo SM 14 hereticus 
 SGM 16 beniamin] ueniam S significat 31 17 diabulus GM 
 ea S 19 adrogantia S 20 hebreum S 21 uocabula se hoc modo 
 excipiunt in S: tigris, monocheron, rinocheron onager rinocheron S 
 rinoceron GM fortes S 22 hebreum S uult S 23 rinochero S 
 rinocerus GM 
 
 
 Monoceron hoc est unicornis; in psalmo: et dilectus 
 quem ad modum filius unicornium, id est singularis 
 potentiae uel sanctorum, qui teneant unicum dei uerbum. et 
 in aliam partem: et a cornibus unicornium humilitatem 
 meam. unicornes hic superbos uel unum testamentum 
 habentes. 
 Onager heremita; in Iob: quis dimittet onagrum liberum? 
 potest et populus ille Iudaeorum onager dici, quia 
 sequitur in eodem libro: et uincula eius quis soluit? 
 uincula utique praeceptorum. 
 
 Inuleus Christus aut sanctus propter gratiarum uarietatem; 
 in Salamone: similis esto tu, fratruelis meus, dammulae 
 aut hinulo ceruorum. 
 Damma idem quod supra. 
 Lepus timens deum; in psalmo: petram refugium leporibus 
 et erinaciis. 
 Erinacius idem quod supra; et erinacii gens inualida, qui 
 fecerunt in petris domos sibi. 
 Uulpes hereticus uel diabolus uel peccator callidus; in 
 euangelio: ite, dicite uulpi illi. 
 
 Animal homo carnalis; in apostolo: animalis autem 
 homo non percipit ea quae sunt spiritus dei.

 1 Ps. 28. 6. 4 ib. 21, 22. 7 Iob. 39, 5. 9 ib. 12 Cant. 2, 9. 
 15 Ps. 103, 18. 20 Luc. 13, 32. 21 I Cor. 2, 14. 

 1 monocheron 8 monoceron GM hec S unicornex S ps. XXVII S 
 2 quem ad modum J sicut SM unicomuorum SGM singulares S 
 3 potentiae uel spiritus uel quique sanctorum M 4 partem in psalmo 
 XXI S unicornuorum SG M 5 superuos S 7 herimida P qui M 
 demittit S demitit GM 8 iudeorum S dicere M 9 soluet GM 
 11 inulus G 12 salomone PSM salamone G esto tu] estu M 
 13 dammula S hinnulo S inulo G inoleo M damna-supra om GM 
 15 dominum M ps. CIII S petra SGM 16 herinacius 
 S erenacius GM 17 herinacius S erenacius M herenacii PS 
 eienacii GM 18 qui fecerunt] quae ferunt S 19 haereticus GM 
 uulpis haereticus aut diabulus aut GM 20 ite et S 21 apostulo M 
 
 
 Iumentum intellectu et eloquio carens; in psalmo: ut 
 iumentum factus sum apud te. 
 Equus uir sanctus; in Abacuc: qui ascendis super 
 equos tuos; et in malam partem: fallax equus in salutem. 
 Mulus inrationabilis quisque; in psalmo: nolite fieri 
 sicut equus et mulus quibus non est intellectus. 
 Asinus corpus humanum uel populus gentilium; in euangelio: 
 et adduxerunt ad Iesum asinam et pullum eius 
 et eum desuper sedere fecerunt. 
 Asina corona uel plebs carens dei notitia; in euangelio 
 idem quod supra. 
 Camelus diuites rebus saeculi onusti uel moribus distorti; 
 in euangelio: facilius est camelum per foramen acus 
 transire quam diuitem intrare in regna caelorum. 
 Tauri principes populorum; in psalmo; tauri pingues 
 obsederunt me. 
 Boues apostoli, qui suscepto iugo Christi euangelii in 
 uomere mundum exarauerint; in psalmo: offeram tibi boues 
 cum hircis. 
 Uaccae carnalibus uitiis pleni; in psalmo: inter uaccas 
 populorum.

 1 Ps. 72, 23. 3 Ab. 3, 8. 4 Ps. 32, 17. 5 ib. 31, 9. 
 8 Matth. 21, 7. 13 ib. 19, 24. 15 Ps. 21, 13. 18 ib. 65, 15. 
 20 ib. 67, 31. 

 1 inj;ellectum S homo intellectu M ps. LXXII S ut] uelut M 
 b c 
 3 aequus S ambacuc P ambacuin (b et c m. 2) S abbacuc GM ascendes 
 GM 4 aeqos GM tuus P falsus M aequus M ad 
 salutem SM in salute G 5 quisque om. S ps. XXXI S 6 in quibus 
 SGM 7 homanum S 8 ad iesum om. S 10 asinam S corona] 
 caro SGM notitiam S 12 camellus S rebus] huius M 13 gamellus 
 S camellus G agus S 14 intrare om. S 15 princepis S 
 b 
 salmo XXI S 17 boues (b m. 2) S euangelio S in euan- 
 U 
 gelio G in om. SGM 18 exarauerunt SGM ps. LXV S bobes 
 (u m. 2) S 19 bercis S (i m. 2) 20 baccae (u m. 2) S 
 ps. LXVII 8 salmo G 
 
 
 Uitulus, Christus siue sancti: tunc inponent super altare 
 tuum uitulos. et in aliam partem: circumdederunt me 
 uituli multi, hoc est lasciuientes. 
 Sues peccatores inmundi; in epistula Petri: et sus lota 
 in uolutabro luti. 
 
 Arietes apostoli uel ecclesiarum principes; in psalmo: adferte 
 domino filios arietum. 
 Oues populi fideles; in euangelio: oues meae uocem 
 meam audiunt. 
 Pecora simpliciores quique, minus praediti rationandi 
 subtilitate; in Salamone: pasce animas pecorum tuorum. 
 Hirci peccatores siue gentiles; in Daniele: ecce autem 
 hircus caprarum ueniebat ab occidente super faciem 
 totius terrae. item in bonam partem: offeram tibi boues 
 cum hircis. 
 
 Caprae iusti interdum ex gentibus uenientes; in Salamone; 
 capillatura tua sicut grex caprarum, quae reuelatae 
 sunt de Galaad. 
 Agni Christus uel apostoli aut sancti; in euangelio: pasce 
 agnos meos. 
 
 Haedi peccatores; in euangelio: haedos autem a sinistris 
 Talpae idola uel heretici, qui non uident ueritatem; in 
 Esaia: ut adoretis talpas et uespertiliones.

 1 ib. 50, 21. 2 ib. 21, 13. 4 II Petr. 2, 22. 6 Ps. 28, 1. 
 S Iob. 10, 27. 11 Prou. 27, 23. 12 Dan. 8, 5. 14 Ps. 65, 15. 
 17 Cant. 6, 4. 19 Ioh. 21, 15. 21 Matth. 25, 33. 24 Es. 2, 20. 

 1 sancti in psalmo L GMS (L om. GM) 2 malam partem M 
 partem in psalmo XXI SGM (XXI om. GM) 4 sancti petri S sues S 
 (altero loco) 6 arietis G ps. XXVIII S 8 obes (u m . 2) S (bis) 
 
 fedeles S (i m. 2) meM 10 quaequae (pr. e eras.)S quicque G etmi- 
 nus M 11 salomone PM salamone G psalmo S pecorum] peccatorum S 
 12 hyrcus GM peccatores] pastores S danihel G 13 ab-hircis 
 om. S 20 agnus meus SG 21 hedi SG edi M hedos SG edos M 
 22 uocabula in M hoc modo se excipiunt: haedi, canis talpae talpe S 
 i e 
 haeretici M 23 esaiam (m eras.) S uespertelionis S (corr. m. 2) 
 
 
 Canis diabolus uel Iudaeus uel gentilis; in psalmo et de 
 manu canis unicam meam. et in aliam partem in Ecclesiaste: 
 melior est canis uiuus leone mortuo. hic leonem 
 diabolum, canem uero gentilem uel hominem peccatorem 
 accipiendum putant, quod ille ad fidem uel paenitentiam possit 
 uenire, ille non ueniat. 
 Ranae daemones: in Apocalypsi: et uidi de ore draconis 
 spiritus tres inmundos in modum ranarum, sunt 
 autem spiritus daemoniorum. item ranae heretici, qui 
 in caeno uilissimorum sensuum conmorantes uana garrulitate 
 blaterare non desinant. 
 Formica prouidus uel operarius; in Salamone: uade ad 
 formicam, o piger. 
 Uermis Christus pro humilitate adsumpti hominis; in 
 psalmo: ego autem sum uermis et non homo. item in 
 aliam partem in Esaia: uermis eorum non morietur, id 
 est, siue ipse uermis siue peccati conscientia. 
 Aranea.humana fragilitas; in psalmo: et tabescere fecisti 
 uelut araneam animam eius. 
 Serpens diabolus uel maligni homines; in euangelio: 
 serpentes genimina uiperarum. item in alteram partem 
 in euangelio: sicut Moses exaltauit serpentem in deserto. 
 1 Ps. 21, 21. 3 Eccle. 9, 4. 7 Apoc. 16, 13-14. 12 Prou. 6, 6. 
 15 Ps. 21, 7. 16 Es. 66, 24. 1ti Ps. 38, 12. 21 Matth. 23, 33. 
 22 Ioh. 3, 14. 

 1 canes S diabulus M iudeos S gentiles S ps. XXI S 
 eripe et de manu M 2 ecclesiasten SGM 3 melius S canes P 
 hic uero S 5 penitentiam S 7 apocalipsi S apocalypsin G apocalipsin 
 M drachonis S 8 inmuudus G mondum (n eras.) S 
 9 heritici S 10 nobilissimorum G 11 oblaterare S blasphemare 
 M 12 salamone G salomone M 13 piier G 14 humilitatem 
 (m erm.) S assumpti PM 15 ite S 16 malam partem M 18 tani 
 
 biscere PSG 21 gemina S aliam S 22 in euangelio om. S 
 moises (sic semper) S moyses G monses M 
 
 
 Draco, diabolus uel apertus persecutor; in psalmo: tu confregisti 
 caput draconis, dedisti eum escam populo 
 Aethiopum. 
 Scorpius diabolus uel ministri eius; in euangelio: dedi 
 uobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones. 
 Uipera idem quod supra in euangelio: serpentes genimina 
 uiperarum.