V. DE UARIIS NOMINUM APPELLATIONIBUS. Homo aut homo totus aut mens; in Genesi: fecit deus 
 hominem ad imaginem et similitudinem suam. et 
 in malam partem in psalmo: exurge, domine, non confortetur 
 homo, hoc est caro uel diabolus. 
 Uir spiritus, id est mens; in apostolo: caput mulieris 
 uir. item uir in malam partem in Genesi: bona facie 
 ualde uirgo, quam uir non cognouerat, id est diabolus, 
 qui plerumque mentem cogitatione corrumpit. 
 Mulier anima siue caro humana; in apostolo: caput 
 mulieris uir. 
 Uirgo ecclesia uel sanctae animae; in apostolo: des pondi 
 enim uos uni uiro uirginem castam exhibere 
 Christo.

 1 Ps. 73, 14. 4 Luc. 10, 19. 7 Matth. 23, 33. et Luc. 3, 7. 
 10 Gen. 1, 27. 12 Ps. 9, 20. 14 I Cor. 11, 3. 15 Gen. 24, 16. 
 18 I Cor. 11, 3. 20 II Cor. 11, 2. 

 e 
 1 dracho S diabulus G confrigisti (e m. 2) S confringisti N 
 2 et esca S in escam M 3 ethyopum G 4 scorpio SM 5 scorpionis ■ 
 (e m. 2) S 6 gemina N 9 INCIPIT DE N 12 ps. VIIII S 
 exurge SN confortetur] praeualeat homo homo S 14 spiritus] 
 Christus M id est] uel S apostulo capud G 15 in om. S bona 
 bona faciae N faciae S 16 quam uir] quamuis N 17 mentes S 
 mente N conrumpit N 19 mulieri N 20 uel] siue N in apostolo] 
 ubi supra N dispondi SN 21 uos om . S exibere SM 
 22 deo S 
 
 
 Rex dominus; in apostolo: rex regum et dominus 
 dominantium. 
 Regina ecclesia; in psalmo: adstitit regina a dextris 
 tuis. et iterum regina anima imperans corpori. 
 Pater dominus; in propheta: et ero uobis in patrem 
 et uos eritis mihi in filios et filias, dicit dominus 
 omnipotens.,
 Mater ecclesia uel Hierusalem caelestis; in apostolo: illa 
 autem quae sursum est Hierusalem libera est, quae 
 est mater nostra. 
 
 Frater Christus uel proximus; in psalmo: narrabo 
 nomen tuum fratribus meis. 
 Soror ecclesia, synagogae uel Christo anima; in canticis 
 canticorum: soror mea sponsa. 
 Uir et uxor Christus et ecclesia, intellectus spiritalis et 
 historia scripturarum; in apostolo: uiri, diligite uxores 
 uestras sicut et Christus dilexit ecclesiam. 
 Sponsus Christus ideo quod a patre ab initio sit promissus; 
 in psalmo: et ipse tamquam sponsus procedens 
 de thalamo suo. 
 
 Sponsa ecclesia, quae utique diuinis sponsionibus sit promissa; 
 in cantico canticorum: ueni a Libano, sponsa, 
 ueni a Libano. 
 Filius populus credentium; in apostolo: iam non est 
 seruus sed filius; quod si filius, et heres per deum.

 1 I Tim. 6, 15. 3 Ps. 44, 10. 5 Hier. 31, 33. 8 Gal. 4, 26. 
 11 Ps. 21, 23. 14 Cant. 4, 9. 16 Eph. 5, 25. 19 Ps. 18, 6. 22 Cant. 4, 8. 
 24 Gal. 4, 7. 

 1 in apostolo] ubi supra N 3 ps. XLIIII S astitit P 4 imperans 
 i 
 corpori om. S 5 patre SN 6 heretis S 8 aecclesiam N caelestes S 
 in illa S 13 aecclesia S sinagoga S cantica N 14 sponsa] 
 i i 
 speciosa mea S 16 storia S scribturarum N dilegete S (corr. m 2) 
 18 ideo] eo S 19 ps, XVIII S procidens N 20 thalamo N 
 i o 
 21 u//tique N deuinus S 22 cantic// P canticis SGM cantica N 
 23 ueni sponsa a libano M 25 dominum S 
 
 
 
 Filia anima fidelis siue ecclesia; in psalmo: audi, filia, 
 et uide. 
 Proximi fide propinqui; in Salamone: uenite manducate 
 et bibite et inebriamini proximi. 
 Amici concordes in deum; in euangelio: uos amici mei 
 estis. 
 Senex consummatae iustitiae; in Genesi: et mortuus 
 Abraham senex et plenus dierum. et in Salamone: 
 cani sunt hominis sensus et aetas senectutis uita 
 inmaculata. et in alteram partem de Salamone: cumque 
 iam senex esset, deprauatum est cor eius. 
 Iuuenes alacres in deum; in epistula Iohannis: scribo 
 uobis, iuuenes, quia fortes estis et uerbum dei in 
 uobis manet et uicistis malignum. et in malam 
 partem in regnorum libro de Roboam: derelicto consilio 
 seniorum locutus est secundum consilium iuuenum. 
 Paruulus mente humilis et simplex; in euangelio: abscondisti 
 haec a sapientibus et prudentibus et 
 reuelasti ea paruulis; item in alteram partem in 
 apostolo: cum essem paruulus, loquebar ut paruulus. 
 Meretrix anima peccatrix, quae relicto caelesti uiro suo,

 1 Ps. 44, 11. 3 Cant. 5, 1. 5 Ioh. 15, 14. 7 Gen. 25, 8. 
 9 Sap. 4, 8-9. 10 III Reg. 11, 4. 12 I Ioh. 2, 14. 15 III Reg. 
 12-13. 18 Matth. 11, 25. 21 I Cor. 13, 11. 

 
 1 i i fedeles S (i m . 2) fidelix N 3 a solomone S salomone M solomone N 
 i 
 nenite et S 4 bebite S (i m . 2) proximi om. IV 5 concordis P dominum 
 S 6 estis si feceritis quae mando uobis M 7 et 8 senes S 
 a 
 consumatae S 8 habraam N solomone S (a m . 2) salomone (bis) MN 
 9 uitam inmaculataip (m eras.) SN 10 malam partem M 11 deprauaturn] 
 desabbatum N cumquam senes S 12 iuuenis alacris MN 
 b e 
 iohannes N scriuo (b m. 2) S 13 bouis N iuuenis (e m. 2) S 
 iuuenis N fortis N 14 manit (e m. 2) S manet in uobis M uicisti 
 N et-partem om. M 15 libro om. S qui derelicto N 18. et 
 i 
 in S 20 eam N 22 uero S (i m. 2) 
 
 
 id est Christo, adulterinos de diabolo iniquitatis fructus concipit; 
 in Hieremia: facies mulieris meretricis facta 
 est tibi. 
 Operarii apostoli uel praedicatores euangelii; in euangelio; 
 messis quidem multa, operarii autem pauci. 
 
 Pastor dominus: ego sum pastor bonus. item pastor 
 apostolus; in euangelio: pasce oues meas. 
 Mercennarii seruientes domino non pro amore tantum diuino 
 sed pro temporali retributione; in euangelio: quanti mercennarii 
 patris mei abundant panibus! 
 
 Piscatores apostoli uel doctores; in euangelio: et faciam 
 uos fieri piscatores hominum. 
 Medicus Christus uel doctus; in Salamone: mansuetus 
 uir cordis est medicus. et iterum; non egent sani 
 medico sed male habentes. 
 
 Diues fidelis abundans spiritalibus bonis; in apostolo: 
 quia diuites facti estis in illo in omni scientia et 
 in omni uerbo. et in malam partem: uae uobis diuitibus 
 in euangelio. 
 Pauper humilis; in euangelio: et erat quidam Lazarus 
 pauper. et iterum: beati pauperes spiritu. in malam 
 partem in psalmo: quia pauperes facti sumus nimis.

 .2 Hier. 3, 3. 5 Matth. 9, 37. 6 Ioh. 10, 11. 7 Ioh. 21, 17. 
 9 Luc. 15, 17. 11 Matth. 4, 19. 13? 14 Luc. 5, 31. 17 I Cor. 1, 5. 
 18 Luc. 6. 24. 20 Luc. 16, 20. 21 Matth. 5, 3. 22 Ps. 78, 8. 

 1 diabulo PMN fructos N concepit MN 2 iheremia N 
 i 
 4 euangelii om. S in euangelio M 5 messes P messes S 6 domi- 
 11 
 nus in euangelio SM 7 in euangelio om. M obes S 8 amoreip 
 S diuino tantum N 9 pro om. N retributione] 
 deuotione N mercennarii in domo S 14 et iterum] item N 
 i 
 iterum] in euangelio M 15 medicum SN 16 fedelis S fidelix N 
 17 qui S 18 item in malam partem in euangelio MN 20 in 
 euangelio] ubi supra N pauper Lazarus S eleazarus M 21 iterum 
 om. M item S et in malam partem S item in malam partem M 
 22 ps. LXXVm S 

 XXXI. pars 1. 

 8 
 
 
 Uestitus habens baptismi uel fidei integritatem; in euangelio: 
 et uidit ibi hominem non uestitum ueste 
 nuptiali. 
 Nudus carens baptismi uestimento uel diuino adiutorio; 
 in Apocalypsi: tu autem es nudus et miser. et in bonam 
 partem in euangelio: et reiecta, inquit, sindone nudus 
 profugit ab eis, id est nudus terrena facultate. 
 Uiui iusti; in psalmo: placebo domino in regione 
 uiuorum. et in alteram partem: et laudaui magis 
 mortuos quam uiuentes, in Ecclesiaste. 
 
 Mortui peccatores uel infideles; in euangelio: sine 
 mortui sepeliant mortuos suos. et in bonam partem: 
 beati mortui qui in domino moriuntur. item et: 
 mortui estis et uita uestra abscondita est cum 
 Christo in deo. 
 
 Cadauera infidelium corpora; in propheta: et impleam 
 uallem Iosaphat cadaueribus mortuorum. item in 
 aliam partem: posuerunt cadauera seruorum tuorum. 
 Sepulchrum corpus peccatoris mortuam uitiis animam 
 intrinsecus retinens; in euangelio: quia similes estis

 2 Matth. 22, 11. 5 Apoc. 3,17. 6 Marc. 14, 52. 8 Ps. 114, 9. 
 9 Eccle. 4, 2. 11 Matth. 8, 22. 13 Apoc. 14, 13. 14 Col. 3, 3. 
 16 Ioel 3, 3 18 Ps. 78, 2. 20 Matth. 23, 27. 

 1 
 1 habens baptismi uestitum S uestitum baptismi habens M fedei S (i 
 m. 2) S 2 ibi] sibi N 3 nuptiale N 4 uestimentum S 5 apocai 
 
 lapsi S (i m. 2) apocalipsin M nudus S est N- 6 in om. N 
 reiecta] relicta SM 7 profugiitfi1 a terrenaM 8 ps. eXITS 9 aliamM 
 in salomone post partem add. S 10 ecclesiasten M 11 mortuo S 
 i 
 infideles S fidelix N mortuos PSN mortui scripsi secutus cod. Par. 
 Lat. 11955 s. VIII cf. Nouum testamentum domini nostri Iesu Christi 
 recensuit Ioh. Wordsworth. Oxonii MDCCCLXXXIX tom. I fasc. I 
 p. 69 sine ut mortui M 13 et item N 14 mortui enim N cum] 
 i 
 in S 15 domino M 16 infedelium S 17 iosafat P iosaph S 
 iosafhat N kadaueribus M 18 partem psalmo M tuorum et ubi 
 fuerit cadauer, illic congregabuntur et aquilae M 19 morftium S 
 i i 
 mortua uitae animam M 20 similis P semeles S (corr. m. 2) 
 
 
 sepulchris dealbatis, quae foris parent hominibus 
 speciosa, intus uero plena sunt ossibus mortuorum. 
 VI. DE INTERIORE HOMINE. Interior homo anima rationalis ; in apostolo: in interiore 
 homine habitare Christum per fidem in cordibus 
 uestris. 
 Caput eius Christus; in apostolo: caput uiri Christus. 
 Uertex summitas iustitiae; in Salamone: coronam enim 
 gratiarum accipiet tuus ueitex. item in malam partem: 
 uerticem capilli perambulantium in deliciis suis, 
 id est, summa nequitiae. 
 Capilli ornatus iustitiae uel sensus; in euangelio: uestri 
 autem et capilli capitis omnes numerati sunt. 
 Oculi intellectus fidelis et simplex; in euangelio: uestri 
 autem beati oculi quia uident. et in malam partem in 
 euangelio: si oculus tuus nequam fuerit. 
 Aures obaudientia fidelis; in euangelio: et aures uestrae 
 quia audiunt. 
 Nares spiraculum fidei bonarumque uirtutum; in lob: et 
 spiritus diuinus in naribus meis. et in malam partem 
 in Iob: de naribus eius procedit fumus, id est 
 diaboli.

 4 Ephes. 3, 16. 17. 7 I Cor. 11, 3. 8 Prou. 4, 9. 10 Ps. 67, 22. 
 12 Matth. 10, 30. 14 ib. 13, 16. 16 ib. 6, 23. 17 ib. 13, 16. 
 19 lob. 27, 3. 21 ib. 41, 11._- 

 1 sepulchris] monumentis 8 hominis S 4 rationabilis M interioreip 
 homineip S 7 apostulo M in apostolo] ubi supra N 
 8 salomone NM 9 uertix uno N partem in psalmo LXVII S 
 uii 
 10 diliciis P dilectis SMN 13 et om. SM nomerati S 14 fedeles S 
 8 
 (eorr. m. 2) fidelix N (corr. m. 2) 15 oculi beati M qui SN in 
 euangelio] ubi supra NM 16 nequa S 17 obaudientia etiam cod. 
 Par . 1791 obedientia SMN fidelium S fidelix N (s m. 2) 18 quae SM 
 19 fidei om. M bonârumquae S et om . S 21 in Iob om . S ubi 
 supra N 

 3* 
 
 
 Fauces iudicium intellectus; in libro lob: et fauces 
 meae nonne sapientiam meditantur? et in malam 
 partem: raucae factae sunt fauces meae. 
 Os sermo ipse; in psalmo: os iusti meditabitur 
 sapientiam. 
 
 Lingua idem quod supra; in psalmo: et lingua eius 
 loquetur iudicium. 
 Manus opus; in psalmo: et laui inter innocentes 
 manus meas. 
 Dextera opera bona; in euangelio: nesciat sinistra tua 
 quid faciat dextera tua. 
 Sinistra opera non bona; in euangelio idem quod supra. 
 Pectus arcanum intellegentiae; in euangelio: discumbebat 
 autem super pectus domini discipulus quem Iesus 
 amabat plurimum. 
 
 Uenter capacitas rationis; in Abacuc: uenter meus 
 turbatus est intra me. 
 Renes interiora sensus; in psalmo: Insuper et usque 
 ad noctem erudierunt me renes mei. 
 Lumbi fortitudo animi; in apostolo: accingite lumbos 
 mentis uestrae. 
 Umbilicus appetitus concupiscentiae; in lob: et uirtus

 1 Iob. 12, 11. 3 Ps. 68, 4. 4 ib. 36, 30. 6 ib. 8 Ps. 25, 6. 
 10 Matth. 6, 3. 13 Ioh. 21, 20. 16 Ab. 3, 16. 18 Ps. 15, 7. 
 20 Ephes. 6, 14. 22 Iob. 40, 11. 

 1 intellectum N in libro iob] ubi supra N in iob S 2 sapientia 
 SN meditabitur N 3 faucis MN meae om. S 4 ps. 
 b 
 XXXVI S in psalmo om. M meditauitur sapientia S 6 psalmo qui 
 supra SN 7 loquitur N 8 ps. LXXII S labi N 12 sinestra N 
 opera mala ubi supra idem quod supra N in euangelio om. S 13 in 
 euangelio] ubi supra N 14 supra N discipolus S 15 plurimum] 
 b 0 
 multum M 16 ambacuc P anibacuiji S (corr. m. 2) abbacuc M 
 abbacum N 17 in me S 19 erudierunt P et cod. Par. 1791 increpao 
 i 
 uerunt SMN 20 adcingite N lumbus (0 m. 2) S 22 umbelicum S 
 adpetitus SN 
 
 
 eius super umbilicum uentris, id est. quod feminae 
 genitalia per hoc significet sicut in lumbis uirorum. 
 Adeps pinguedo gratiae diuinae in psalmo: sicut adipe 
 et pinguedine repleatur anima mea. item in malam 
 partem adeps crassitudo malitiae; in psalmo: adipem suum 
 concluserunt. 
 Ossa firmitas animae; in psalmo: omnia ossa mea 
 dicent: domine, quis similis tibi? et in malam partem 
 in libro Iob: ossa eius uelut fistula aeris. 
 Uiscera affectus pietatis et misericordiae; in apostolo: si 
 quid uiscera et miserationes. et in alteram partem in 
 actibus apostolorum de Iuda: et diffusa sunt uiscera 
 eius. 
 Pelles signum mortalitatis; in Genesi: et fecit eis 
 pellicias tunicas. 
 
 Sanguis operatio carnalis; in psalmo: libera me de sanguinibus 
 deus, deus salutis meae. et item: caro et 
 sanguis regnum dei non possidebunt. 
 Caro homo exterior; in apostolo: caro enim concupiscit 
 aduersus spiritum, spiritus autem aduersus carnem. 
 Genua confessio humilitatis; in cantico: et nunc flecto 
 genua cordis mei. aliquando uirtus fidei; in propheta:

 3 Ps. 62, 6. 5 ib. 16. 10. 7 ib. 34, 10. 9 Iob. 40, 13. 
 10 Philipp. 2, 1. 12 Act. 1, 18. 14 Gen. 3, 21. 16 Ps. 50, 16. 
 17 I Cor. 15, 50. 19 Gal. 5, 17. 22 Ephes 3. 14. 

 1 feminis S 2 significit S (corr. m. 2) in om. N 3 pine 
 
 guido N pinguido S (corr. m. 2) 4 et om. S pinguidine P 
 pinguidinis S pinguidem N animam meam N item] et S 5 partem 
 om. N adeps om. S grassitudo S ps. XVI S 7 ps. 
 i j 
 XXXIIII S 8 domine om. M semelis S 9 libro om . S ossa 
 eius om. P et cod. Par. 2182 fistola M 10 aut misericordia S 
 11 miseratione//// M miserationis N aliam S 12 omnia uiscera S et 
 cod. Par. 2727 15 tunicas pellicias SMN 16 ps. L S 17 et om. M 
 item] iterum S item in malam partem M 18 possedebunt N 19 apostulo 
 M 22 canticis N 23 propheta] profundo N 
 
 
 reliqui mihi septem milia. uirorum. qui non curuauerunt 
 genua Bahal. 
 Pedes cursus uitae uel stabilitas mentis uel fidei; in 
 psalmo: stantes erant pedes nostri. et in malam partem 
 in propheta: cur claudicatis utroque pede? et: ueloces 
 pedes eorum ad effundendum sanguinem. 
 Calcaneum supplantatio uitiorum; in Genesi: ipse tuum 
 obseruabit caput et tu illius calcaneum. et in 
 malam partem: leuauit contra me calcaneum. 
 Gressus profectus operum; in psalmo: perfice gressus 
 meos in semitis tuis. 
 Uestigia signa uirtutum; in psalmo: ut non moueantur 
 uestigia mea. et in alteram partem in Salamone: et 
 transiit uita nostra id est impiorum tamquam uestigium 
 nauis. 
 
 Stola indumentum baptismi uel fidei; in euangelio: cito 
 proferte stolam primam,

 1 m Reg. 19, 18. 4 Ps. 121. 2. 5 III Reg. 18, 21. Ps. 13, 3. 
 7 Gen. 3, 15. 9 Ioh. 13, 18. 10 Ps. 16, 5. 12 ib. 13 Sap. 2, 3. 
 16 Luc. 15, 22. 

 1 septe S curbauerunt S 2 baal N ante bahal S 3 mentes S 
 et fidei S ac fidei N 4 ps. CXXI S stantis S pedis N 5 prophetaiji 
 (m eras.) S profetam N quur PM u//troque S 6 sanguine 
 N 7 subplantatio M supplicatio N 8 obseruauit N 
 8 et-calcaneum om. SN 10 ps. XVI S 11 meus S semetis S 
 12 ut] et M 13 aliam M salomone PMN 14 uoce tamquam 
 fol . 4* explicit, folium sequens est mutilum, cuius permagna pars est 
 auulsa. haec legi possunt: sus multa condit in aby reuocare ita 
 cinoribus tenecr mecum id est sapie morauimus ignis ac nis carii(t) 
 
 tas circumsep ignis flammae cllus ign examinasti sicut igne e ignis 
 ira et consummam e ait dns ignis uoluntat omn sicut clibanus corda 
 eorum canimus significatur protec umbra aliquando peccata saedenbris 
 et in umbra mortis umbra aliq poenae in iob. ubi umbra mortis 
 et null sequitur fol. 5a explicatio uerbi (p. 43 l . 8) umbra: cuius est 
 umbra ita et in N 14 uestegium S 16 eito-primam om. S 
 
 
 Cilicium paenitentiae testimonium; in euangelio: olim in 
 cinere et cilicio paenitentiam egissent. 
 Cingulum spiritalis operis accinctus: in psalmo: et praecinxisti 
 me laetitia. 
 Calciamenta praeparatio pacis; in apostolo: calciati 
 pedes in praeparatione euangelii pacis. 
 Arma interioris hominis in apostolo: induti loricam 
 iustitiae et scutum fidei et galeam salutis et 
 gladium spiritus, quod est uerbum dei. 
 VII. DE HIS, QVAE IN USU ATQVE IN MEDIO HABENTUR. Panis Christus uel sermo domini; in euangelio: ego sum 
 panis uiuus. 
 Uinum idem quod supra; in Salamone: et bibite 
 uinum, quod miscui uobis. 
 
 Oleum misericordia uel sanctus spiritus; in psalmo: in 
 oleo sancto meo linui eum. item in aliam partem: 
 oleum autem peccatoris non inpinguet caput 
 meum, id est adulatio. 
 Porcina peccata; in psalmo: saturati sunt porcina. 
 
 Azymum sine fermento malitiae; in apostolo: in azymis 
 sinceritatis et ueritatis. 
 Similago puritas mentis et fortitudo caritatis; in Leuitico: 
 si autem anima offeret munus sacrificium deo, 
 similago sit munus eius.

 1 Matth. 11, 21. 3 Ps. 29, 12. 5 Ephes. 6, 15. 7 ib. 6, 16. 17. 
 12 Ioh. 6, 41. 14 Prou. 9, 5. 16 Ps. 88, 21. 18 ib. 140, 5. 
 20 Ps. 16, 14. 21 I Cor 5, 8. 24 Leu. 2, 1. 

 1 eilicium-euangelio om. S 2 cenere S (i m. 2) cinere et om. M 3 ps. 
 i 
 XXVIIII S praecenxisti SM (i m. 2) 5 apostulo M 7 hominis 
 a ibi 
 monumenta M luricam S 8 pr . et om. S 14 solomone S beuete S 
 (corr. m 2) 16 ps. LXXXVIII S alt . in om. S 17 meo om. M 
 malam M 18 oleo S peccatorum S capud S 20 ps. XVI. S 
 e 
 21 azimum et azimis S 23 karitatis M 24 afferit S 
 
 
 
 Subcinericium humilitatis oblatio; in Genesi: festinanter 
 consperge tres mensuras similaginis et fac subcinericia. 
 Lac mentis sinceritas; in epistula Petri: rationale sine 
 dolo lac concupiscite. item in aliam partem: lac uobis 
 potum dedi non escam; nondum enim poteratis. 
 hic lac exiguitas sensus. 
 Coagulatum uitiis concretum; in psalmo: coagulatum 
 est sicut lac cor eorum. 
 Sal condimentum sapientiae; in euangelio: uos estis 
 sal terrae. 
 Mel dulcedo praeceptorum dei; in psalmo: quam dulcia 
 faucibus meis eloquia tua, domine, super mel ori 
 meo. item aliter in Salamone: inueniens mel manduca, 
 quod satis est, ne forte satiatus euomas, id est, 
 altiora te ne quaesieris. 
 Fel amaritudo malitiae; in psalmo: dederunt in escam 
 meam fel. 
 Acetum asperitas corruptae mentis; in psalmo: et in siti 
 mea potauerunt me aceto. 
 
 Pix inquinamentum et nigredo delictorum; in Salamone: 
 qui tangit picem inquinabitur ab ea. 
 Sicera confectio quaedam nequitiae; in euangelio: uinum 
 et siceram non bibet.

 1 Gen. 18, 6. 4 1 Petr. 2, 2. 5 1 Cor. 3, 2. 8 Ps. 118, 70. 
 10 Matth. 5, 13. 12 Ps. 118, 103. 14 Prou. 25, 16. 16 Eccle. 
 3, 22. 17 Ps. 68, 22. 19 ib. 22 Eccli. 13, 1. 23 Luc. 1, 15. 

 e i 
 2 conspirge S consparge M getres S subceneritas S 4 ratioi 
 e 
 nales M 8 coagolatum S 9 eorum] meum S 10 estes S 12 dulcido S 
 13 domine om. SM mel et fabum S 16 an te (an eras.) S exquisieris 
 SM 17 ps. LXVIII S esca mea SM 19 acetum praecedit 
 b 
 fel in M psalmo qui supra S 21 nigrido S 22 inquinauitur S 
 eo M 23 quidam M malitiae et nequitiae S 24 sicera PSN 
 
 
 Calix domini passio; in psalmo: calicem salutaris 
 accipiam. 
 Merum sinceritas iudicii aut ueritatis uel calor fidei; in 
 psalmo: uini meri plenus est mixto. 
 Fex ultimum iudicii; in psalmo: uerumtamen fex eius 
 non est exinanita. 
 Cibus sermo uel uoluntas domini; in euangelio: meus 
 cibus est ut faciam uoluntatem eius qui me misit 
 patris. 
 Potus idem quod supra; in psalmo: et torrente uoluntatis 
 tuae potabis eos, id est spiritu sancto. item in 
 aliam partem: non est regnum dei esca et potus. 
 Promptuaria cordis receptacula; in cantico deuteronomii: 
 et in promptuariis timor. 
 Pera uictus sollicitudo; in euangelio: non peram in uia. 
 
 Sacculus thesaurizatio in deum; in euangelio: facite 
 uobis sacculos qui non ueterescant. et in aliam 
 partem: sacculum communem possideamus, id est 
 auaritiam. 
 Pecunia uerba diuina; in euangelio: oportuit ergo te 
 mittere pecuniam meam nummulariis. 
 Uellus populus; in psalmo: et descendet tamquam 
 pluuia in uellus.

 1 Ps. 115, 13. 4 Ps. 74, 9. 5 ib. 7 Ioh. 4, 34. 10 Ps. 35, 9. 
 12 Rom. 14, 17. 14 Deut. 33, 16. 15 Matth. 10, 10. 16 Luc. 12, 33. 
 18 Prou. 1, 14. 20 Matth. 25, 27. 22 Ps. 71, 6. 

 1 passio domini S ps. CXV S 2 accepiam P 3 uel om. S 
 u 
 5 iudicii ultionum M psalmo qui supra S 8 uolontatem S eiuspatris] 
 patris mei qui S 10 ps. XXXV S torrentem M bone uoluntatis 
 S 11 potum dabis eis M spiritum sanctum S id-sancto 
 om. M 13 propmtuaria S 15 pera (altero loco) S 16 thensaurizatio 
 S facete S 17 ueteriscant PS 18 partem in solomone S 
 i 
 possideamus commune sacculum M 20 deuina S te ergo S 
 e 
 21 nummolariis M 22 ps. LXXI S discendet PM discendat S 
 23 uellum M 
 
 
 Linum spiritalis fortitudo uel candor; in Exodo: porro 
 filiis Aaron tunicas lineas parabis. 
 Utres uasa humani corporis; in euangelio: uinum nouum 
 in utres nouos mitti debet. 
 Farina opus bonum uel scientia; in euangelio: abscondit 
 mulier in farinae sata tria. 
 Mola uitae conuersio; in euangelio: duae molentes in 
 mola. possunt et duo testamenta lapides molae significare, 
 per quos labore disserentium triticum ueteris instrumenti in 
 farinam euangelii conuertatur. 
 
 Haec igitur nomina cum in textu sacrae lectionis occurrunt 
 ita uel maxime, ut exprimimus, apertioribus accipienda traduntur, 
 licet in diuersas plerumque significationes pro persona 
 uel tempore uel loco exeant atque in figuras locis congruas 
 pro ratione allegoricae interpretationis erumpant. Nam et 
 
 Abyssus intellegitur, sicut supra diximus, profunditas 
 scripturarum et item abyssus aquae inmensitas: et rupti 
 sunt fontes abyssi multae. item abyssus ineffabilia 
 iudicia dei: iudicia tua abyssus multa; item abyssus 
 infernus: aut quis descendit in abyssum? id est Christum 
 de mortuis reuocare. item abyssus corda hominum facinoribus 
 tenebrosa: abyssus dixit: non est mecum id est sapientia. 
 Ignis, sicut superius memorauimus, accipitur spiritus 
 sanctus. et item ignis caritas circumsepta eius, ignis

 1 Ex. 28, 40.. 3 Luc. 5, 38. 5 Luc. 13, 21. 7 Matth. 24, 41. 
 17 Gen. 7, 11. 19 Ps. 35, 7. 20 Rom. 10, 7. 22 Iob. 28, 14. 

 » b 
 2 aron S (corr. m. 2) tonicas S parauis S 3 nas M 5 abscondit-tria 
 om. S 6 farina M 7 mola-euangelio om. S in mola 
 om. M 9 labor S strumenti M 11 hec S 12 maximae S 
 expraemimus S tradantur S 13 licet] illic etJf diuersis M 14 uel 
 loco om. M figuris S 15 interpraetationes S 16 habissus (sic semper) S 
 m 
 17 aquae] adque S inmensitas P (m m. 2) erupti S 18 multae] 
 e e 
 magnae 19 dei in psalmo XXXV uelut S 20 discindet S discendit M 
 i 
 21 de] a S 23 accepitur S 24 item] iterum S eius circumsepta 
 om. SM post eius repetitur circumsepta PSM 
 
 
 flammae eius. ignis tribulatio: igne nos examinasti 
 sicut igne examinatur argentum. ignis ira: et consumam 
 eos in igne irae meae, ait dominus. ignis uoluptas: 
 omnes adulterantes sicut clibanus corda eorum. 
 Umbra, ut indicauimus, significatur protectio diuina; item 
 umbra aliquando peccata: sedentes in tenebris et 
 umbra mortis. umbra aliquando poenae; in Iob: ubi 
 umbra mortis et nullus ordo. et quia umbra non longe 
 est ab ea re, cuius est umbra, ita et mors non longe est 
 a poena, quae infert mortem, umbra aliquando est delectatio 
 peccatorum; in Iob de diabolo: sub umbra dormit 
 in secreto calami et locis umentibus, et rursum 
 species alia qua specie unam rem multa significant. 
 Duo testamenta eo quod duo hic illi lapides molares 
 possint significare memorauimus, et item duo testamenta duo 
 
 Cherubin in Exodo; duo animalia in Abacuc; duae petrae in 
 Exodo et in canticis canticorum, quarum uelamento sponsa 
 et Moses proteguntur; duo montes aenei in Zacharia,\'

 1 Ps. 65, 10. 2 Ezech. 22, 31. 4 Os. 7, 4. 6 Ps. 106, 10. 
 7 Iob. 10, 22. 11 ib. 40, 16. 16 (Ex. 25,18] [Ab. 3, 8] 17 [Ex. 17, 61 
 Cant. 2, 14. 19 [Zach. 6, 1-4]. 

 1 eius et iterum S 2 igne om. S consummam P 3in om. S 6 et in S 
 7 item umbra aliquando S quia umbra est longe S quia umbra ita et 
 mors non longe est a poena quae infert mortem M 10 inferunt PS 
 item umbra aliquando S 11 diabulo P dormitio S 12 in secreto 
 om. S humentibus M rursus SMN 13 alt. I . speciem S rursus 
 species aliqua speciae una rem multa N 14 hic duo illi N 15 signib 
 
 ficari M et om. M 16 cherufin S duo-exodo om. S abbacuc M 
 abbacu N duo petrae N 17 uelamentum S montes est ultima 
 uox in N fol . 5a, quae fol . 5b legi possunt, sunt haec: egrediu migris al 
 iodas signiS equi nomini umensi uerum librati sumus nunc dationis 
 modum ad aululum pro neces terrupimus reuertamur li in 
 euangelio et tulerunt duodecim cofinos frau rum plenos. it, in aliam. 
 par anus eius in cofinos serui t id est in seruitute uel tributione 
 quam aegyptii intulerunt uoce p. 44 cathedra incipit iterum tota 
 linea quae legi potest 18 duo om S 
 
 
 de quorum frutectis myrtinis et obscura opacitate egrediuntur 
 quadrigae cum equis rufis nigris albis et uariis. 
 Sed has tam multimodas significationes in singulis persequi 
 nominibus non solum laboris inmensi uerum etiam 
 inpossibile arbitrati sumus. nunc ergo ad eum interpretationis 
 modum atque ordinem, quem paululum pro necessitate disputandi 
 interrupimus, reuertamur. 
 Cophini apostoli; in euangelio: et tulerunt reliquias 
 duodecim cophinos fragmentorum plenos. item in 
 aliam partem: manus eius in cophino seruierunt, id 
 est in seruitute uel tribulatione, quam Aegyptii intulerunt. 
 Cathedra doctrina; in psalmo: et in cathedra seniorum 
 laudent eum. item in malam partem: et in cathedra 
 pestilentiae non sedit, id est in doctrina hereticorum. 
 Scabillum humiliatorum subiectio; in psalmo: donec 
 ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. 
 Statera aequitas uel diuinae gubernationis potentia; in 
 Esaia: et librauit in pondere montes et colles in 
 statera. 
 Cinis humanae fragilitatis inanitas; in Salamone: quid 
 superbit terra et cinis? 
 Olla prosapia; in psalmo: Moab olla spei meae, id

 8 Matth. 14, 20. 10 Ps. 80, 7. 12 ib. 106, 32. 13 ib. 1, 1. 
 15 ib. 109, 1. 18 Es. 40, 12. 20 Eccli. 10, 9. 22 Ps. 59, 10. 

 e i 
 1 mivtinia SM 3 significationis S in om. M 4 labores S (corr. 
 m . 2) 5 inpossebile S interpraetationis S 6 adque SM ordinem 
 redeamus S disputandum S 7 interrumpimus M reuertamur 
 om. S 8 cofini (sic semper) S 9 fraumentorum M 10 cofinus S 
 11 in tribulatione M 12 solum ultimum a uocis cathedra legi potest in N 
 kathedra M ps. CVI S 13 item] et S 14 pistilentiae N 
 ereticorum M hereticorum secundo apostolorum S 15 scabellum 
 SMN humiliatorium N ps. CVIIII S dum haec 
 \'u i 
 ponam N 17 gobernationes S guuernationis N uel diuinae potentiae 
 gubernatio M 20 fiagilitatis S inanitatis N salomone PMN 
 b 
 21 superuit S 22 prosapientia N ps. LVIIII S bolla S. 
 
 
 est quod de Ruth Moabitide Christi secundum carnem prosapia 
 descenderit. item in aliam partem olla tribulationis 
 excoctio; in propheta: et uidi ollam succensam et 
 facies eius a facie aquilonis. 
 Lampades animae iustitia fulgentes; in euangelio: et 
 parauerunt lampades suas. 
 Lucerna ecclesia uel anima; in euangelio; sint lumbi 
 uestri accincti et lucernae ardentes. aliquotiens 
 lucernae opera bona: sic luceat lumen uestrum, ut 
 uideant opera uestra bona. 
 
 Modius corpus humanum uel legis littera uel populus 
 ludaeorum; in euangelio: nemo accendit lucernam et 
 ponit eam sub modio. 
 Candelabrum ecclesia uel corpus domini aut sancta scriptura; 
 in propheta: et uidi a dextris altaris candelabra 
 duo ardentia. 
 Mensa altare uel refectio spiritalis; in psalmo: parasti 
 in conspectu meo mensam. 
 Claues adapertio scientiae spiritalis; in Luca: uae uobis 
 legis peritis, quia tulistis clauem scientiae: ipsi 
 non introistis et eos. qui introibant, prohibuistis. 
 item claues iustitiae misericordiae pietatisque uirtutes; in 
 euangelio: tibi dabo claues regni caelorum. 
 Serae repagula aduersus impios diuinorum praeceptorum: 
 quoniam confirmauit seras portarum tuarum.

 3 Hier. 1, 13. 5 Matth. 25, 7. 7 Luc. 12, 35. 9 Matth. 5,16. 
 12 Matth. 5, 15. 15 Zach. 4, 2. 17 Ps. 22, 5. 19 Luc. 11, 52. 
 23 Matth. 16, 19. 25 Ps. 147, 13. 

 1 moabitidae PS 2 discendent P descenderet S 4 faciem S 
 faciae S aquolonis P aqui//lonis N 5 iuste S 6 lampadas N 
 7 ecclesiae S animae SMN 8 adcincti S 12 iudeorum SMN 
 lucerna N 13 ponet P ea N modium SN 14 scribtura N 15 altaris 
 om. S candilabra PN 16 argentea M 17 ps. XXII S 18 conspecto 
 N 19 clauis S periti N 20 tollitis N 22 item om. N 
 clauis S pietatis quae SN uertutes P uirtutis N 23 clauis S 
 24 serrae SN aduersum N praeceptorum in psalmo SMN 26 confortauit 
 SN serras SN 
 
 
 
 Ascia prauorum persecutio; in psalmo: in bipenne et 
 ascia deiecerunt eam. 
 Bipennis geminata adflictio; in psalmo idem quod supra. 
 Nauis ecclesia; in euangelio: nauicula multis in 
 medio mari iactabatur fluctibus. Solet et homo 
 nauicula dici, ut nautae cogitationes hominem gubernantes 
 aduertantur. 
 Retia praedicatio; in euangelio: et mitte retia in capturam. 
 Trabes peccatum grauius; in euangelio: eice primum 
 trabem de oculo tuo. 
 Fistuca peccatum leuius; in euangelio: et tum uidebis 
 eicere fistucam de oculo fratris tui. 
 Laqueus dolus; in psalmo: laqueos parauerunt pedibus 
 meis. 
 
 Funes sors uel hereditas; in psalmo; funes ceciderunt 
 mihi in praeclaris. item funes peccata: uae qui trahitis 
 peccata uelut funem longum. et: funes peccatorum 
 circumplexi sunt me. 
 Rota orbis aut uita humana; in psalmo: uox tonitrui 
 in rota. et item: deus meus pone illos ut rotam, id 
 est, uolubiles uel instabiles effice in malitia sua.

 1 ib. 73, 6. 4 Matth. li, 24. 8 Luc. 5, 4. 10 Matth. 7, 5. 
 12 ib. 14 Ps. 56, 7. 16 ib. 15, 6. 17 Es. 5, 18. 18 Ps. 118, 61. 
 20 Ps. 76, 19 21 ib. 82, 14. 

 -e 
 1 persaecutio N in ante bipenne om. N bipinnae S uipinne N 
 2ascaJf . deicerunt P ea M 3 bipinnis N gemina S afflictio P 
 .4 naues P 5 et om. S 6 hominis gopernantis S guuernantis N 
 8 retiam in capturam piscium M captura N 10 trauis S 
 traues N graue SN peccato graues M 11 trauem SN 12 leue S 
 in euangelio] ubi supra N tunc SJfN 13 festucam eicere M 14 laquaeus 
 (priore loco) N laqueos S ps. LVI 16 ps. XV S caecii 
 
 deruut N 17 uae] uel N traitis M 18 et item S 19 circumplexe S 
 circumplexsi N 20 orbis-uolubiles om. N ps. LXXVI S thonitrui 
 S 22 effice-sua om. S effici M 
 
 
 Spongia caua infidelitas Iudaeorum; in euangelio: illi 
 autem spongiam plenam aceto hyssopo circumponentes 
 obtulerunt ori eius. 
 Scalae sanctorum profectus; in Genesi: uiditque in 
 somnis scalam stantem super terram et cacumen 
 illius tangens caelum angelos quoque dei ascendentes 
 et descendentes super eam.. 
 Scopae curae superstitionis per uanam gloriam; in euangelio: 
 et ueniens inuenit uacantem, scopis mundatam 
 et ornatam. 
 
 Margarita doctrina euangelica uel spes regni caelorum; in 
 euangelio: inuenta autem una pretiosa margarita 
 abiit et uendidit omnia, quae habuit, et emit eam. 
 Anulus signaculum fidei; in euangelio: et date anulum 
 in manu eius. item de hoc in psalmo: signatum est 
 super nos lumen uultus tui domine. 
 Chlamis laudis ornatus; in Salamone: chlamides fecit 
 uiro suo, id est uestimentum, quod tamquam de duobus 
 testamentis confectum sit. 
 Aurum interior scripturarum intellectus; in psalmo: et 
 posteriora dorsi eius in specie auri. 
 Argentum eloquia diuina siue intellectus litterae uel

 1 Ioh. 19, 29. 4 Gen. 28, 12 9 Luc. 11, 25. 12 Matth. 13, 46. 
 14 Luc. 15, 22. 15 Ps. 4, 7. 17 Prou. 31, 22. 20 Ps. 67, 14. 

 o . 
 1 spungia (semper) SN iudeorum S 2 sfongiam M spungia plena N 
 acheto N et isopo SN (ysopo N) 3 optulerunt PSN 6 eius SN 
 7 et descendentes om. S discendentes P discindentes N super] 
 per M 8 cura S curam N 9 eam uacantem S et cod. Par. 2182, 
 et cod. Par. 1791 11 margaritam N euangeliaca S 12 unam praetiosam 
 margaritam N praetiosam S 13 habiit SN 15 manum N 
 in psalmo om. S, 17 clamis SMN salomone lYIN clamidem M — s SN 
 18 id est quod de duobus testamentis confecit N quod om. S 20 scrie 
 
 bturarum N intellictus S 21 speciae SN 22 aeloquia (bis) N 
 e u 
 intellictus S storiae S storie M storiae (sic) N 
 
 
 historiae; in psalmo: eloquia domini, eloquia casta, 
 argentum igne examinatum. 
 Lapides pretiosi apostoli uel sancti siue ipsa opera uirtutum; 
 in Apocalypsi: fundamenta muri ciuitatis omni 
 lapide pretioso ornata. 
 
 Aes uanitas uel inanitas fidei; in apostolo: factus sum 
 uelut aes sonans. item in aliam partem: posuisti ut 
 arcum aereum bracchia mea. hic aereum fortem uel 
 firmum. 
 Ferrum tribulatio uel homo ipse; in psalmo: ferrum 
 pertransiit anima eius. 
 Plumbum pondera peccatorum; in propheta: et uidi 
 iniquitatem super talentum plumbi. 
 Fictile fragilitas carnis; in apostolo: habemus thensaurum 
 hunc in uasis fictilibus. 
 
 VIII. DE UARIIS UERBORUM UEL NOMINUM SIGNIFICATIONIBUS. Aedificare bona opera facere uel bene docere; in apostolo: 
 si quis autem aedificat supra fundamentum hoc 
 aurum argentum lapides pretiosos. 
 
 Destruere mala opera exercere uel male docere; in Salamone: 
 unus aedificans et unus destruens.

 1 ib. 11, 7. 4 Apoc. 21, 19. 6 I Cor. 13, 1. 7 Ps. 17, 35. 
 10 ib. 104, 18. 11 Zacch. 5, 7. 13 II Cor. 4, 7. 18 I Cor. 3, 12. 
 21 Eccle. 34, 28. 

 1 
 3 praetiosi SN uel om. S uirtutum] uistotum N 4 apocalepsi S 
 apocalipsi M apocalypse N muri] auri S ciuitatia auro et S 
 omnia N 5 praetiosi S praetioso N ornata om. S ornato N 6 aes], 
 aeramentum S 7 partem in psalmo XVII S 8 brachia SM bracia N 
 n 
 aerum in fortem N 10 ps. CIIII S 11 pertransibit S pertransiuit N 
 12 profeta N 13 blumbi N 14 fictilae N thesaurum SM thensaumm 
 aurum P 15 hunc om. S 18 uel—docere om. S 20 praetiosos 
 SN 21 male om . S salomone MN 22 destruns P distruens S 
 
 
 Mundare uitiis expurgare; in euangelio: tetigit eum 
 Iesus dicens: uolo mundare, et confestim mundata 
 est lepra eius. 
 Stare fide consistere; in apostolo: state in fide. 
 Ambulare ad dominum tendere; in psalmo: et am b ambulabam 
 in latitudinem. 
 Sedere in deum humiliter resumere; in euangelio: uos 
 autem sedete in ciuitate. 
 Iacere aut uitiis aut temptationibus succumbere; in euangelio: 
 et inuenit eam iacentem in lecto. 
 
 Currere in operibus bonis properare; in apostolo: sic 
 currite ut conprehendatis. 
 Uigilare custodiam cordis adhibere uel in deum resurgere; 
 in psalmo: a uigilia matutina usque ad noctem. 
 Dormire transitu apud Christum requiescere; in psalmo: 
 numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? et 
 aliter dormire peccatorum sopore torpescere; in apostolo: 
 surge qui dormis. 
 Ascensus profectus in deum; in psalmo: ascensus in corde 
 eius. 
 
 Descensus defectus a deo; in euangelio: homo quidam 
 descendebat ab Hierusalem in Hiericho.

 1 Matth. 8, 3.. 4 I Cor. 16, 13. 5 Ps. 118, 45. 7 Luc. 24, 49. 
 10 Marc. 7, 80. 11 I Cor. 9, 24. 14 Ps. 129, 6. 16 ib. 40, 9. 
 18 Ephes. 5. 14. 19 Ps. 83, 6. 21 Luc. 10, 30. 

 1 in euangelio om. N 3 libra N 4 sta S 5 deum SN 6 latitudine 
 M 7 sumere S rerumere N 8 sodite N ciuitatae S ciuii 
 
 tatem M 9 subcumbere SN 10 ea N iacente N 12 currete S 
 i 
 conpraehendatis PS 13 uigelare S adibere M 14 nocte M 
 15 transitu P et cod. Par. 2182 transitum Aafy aput M 17 tori 
 
 pescere sopore S torpiscere N 19 ascensus profectus in domino; in 
 euangelio: homo quidam descindebat ab iherusalem in iherico N ase 
 e 
 cinsus (secundo l.) S 21 descensus—Hiericho om. N discinsus S 
 22 discendebat PS hericho S 

 XXXI. pars 1. 

 4 
 
 
 Uia Christus; in euangelio: ego sum uia et ueritas 
 et uita; et aliter uia uita hominis; in psalmo: uias meas 
 enuntiaui et exaudisti me. 
 Spatiosa uitiorum inlecebris dilatata; in \'euangelio: lata 
 porta et spatiosa uia quae ducit ad perditionem. 
 
 Arta districta uel tribulationibus pressa; in euangelio: 
 quam angusta porta et arta uia quae ducit ad 
 uitam. 
 Directa praeceptis dei ordinata; in Esaia: rectas facite 
 semitas eius. 
 
 Praua a dei praeceptis deuia; in Esaia: et erunt praua 
 in directa et aspera in uias planas. 
 Plana oboedientia praeceptorum exaequata; in Esaia idem 
 quod supra. 
 Aspera inoboedientiae asperitate horrida; in Esaia idem 
 quod supra. 
 A dextris a parte iustitiae; in euangelio: statuit oues 
 quidem a dextris suis, haedos autem a sinistris. 
 A sinistris a parte iniustitiae; in euangelio idem quod supra. 
 Fouea dolus uel lapsus in mortem; in psalmo: foderunt 
 ante faciem meam foueam. 
 Puteus diabolus uel infernum; in psalmo: neque urgeat 
 super me puteus os suum. et in bonam partem in 
 Genesi: ad puteum iuramenti, id est aquam fidei.

 1 Ioh. 14, 6. 2 Ps. 118, 26. 4 Matth. 7, 13. 7 ib. 14. 
 9 Es. 40, 3. 11 Es. 40, 4. 17 Matth. 25, 33. 20 Ps. 56, 7. 
 22 ib. 68, 16. 24 Gen. 46, 1. 

 1 et om. S 2 alt . et] item S 3 annuntiaui N 5 porta 
 om. N perditionem] mortem S 6 distincta N praessa S 8 uia 
 i 
 est N 9 facete S 11 deuia] diuisa JV 12 dereta P 13 obidientia P 
 na 
 exequata SN idem om. N 15 ordita N 17 parte] perte N 18 suissinistris 
 om. S edos M autem om. N sinestris N 19 perte S 
 in 
 iustitie M idem--supra] hedos autem a sinistris S 20 fouea-quam 
 saluanda (p. 51, l. 21) desunt in S. quia folium excisum est fobea N 
 labsus N montem N 22 infernus] infirmus N 23 sum M et] 
 a 
 laeti N 24 genesim N quam N (corr. tn. 2) 
 
 
 Sanitas mentis integritas; in psalmo: clamaili ad te, 
 sanasti me. 
 Languor uitiorum morbus; in psalmo: qui sanat omnes 
 languores tuos. 
 Lepra peccatorum contaminatio; in euangelio: et confestim 
 mundata est lepra eius. 
 VIIII. DE HIERUSALEM UEL ADUERSIS EIUS. Hierusalem ecclesia uel anima; in psalmo: lauda Hierusalem 
 dominum. et notandum, quod quaecumque in 
 ecclesiam generaliter conueniunt haec et ad animam referri 
 possunt. 
 Sion idem quod supra; in psalmo: lauda deum tuum 
 Sion. 
 Filii Sion filii ecclesiae; in psalmo: et filii Sion exultent 
 super rege suo. 
 
 Filiae Hierusalem idem quod supra. 
 Tabernaculum corpus domini uel ecclesia; in psalmo: in 
 sole posuit tabernaculum suum. 
 Arca caro dominica uel corda sanctorum deo plena; in 
 psalmo: tu et arca sanctificationis tuae. item area 
 ecclesia intra quam saluanda claudantur; in Genesi: remansit 
 autem solus Noe et qui cum eo erant in arca. 
 Tabulae lapideae duae, ut puto, propter testamenta duo uel 
 propter duo praecepta dilectionis dei et proximi; in Exodo: 
 et dixit dominus ad Mosen : excide tibi duas tabulas.

 1 Ps. 29, 3. 3 ib. 102, 3. 5 Matth. 8, 3. 8 Ps. 147, 12. 
 12 ib. 14 ib. 149, 2. 17 ib. 18, 6. 20 ib. 131,8 21 Gen. 7, 23. 
 25 Ex. 34, 1. 

 1 in mentis N 2 et sanasti MN 8 iherusalem (semper) N 9 quod 
 quaecumque] quidquid M 10 ecclesiam2HAr etoni.iS7 animaN 12 in 
 psalmo om. N 14 ecclesiae uel sensus anima M fili (secundo loco) P 
 15 regem suum M 16 iherusalem N 17 tauernaculum N in psalmo 
 n 
 om. N 21 qua N clauduntur SMN 22 solus om. S erat S 
 24 dei proximi N 25 deus S moysen MN 

 4* 
 
 
 
 Lex praecepta diuina; in psalmo: lex domini inmaculata. 
 Chirographum conscriptio hominis peccatoris cum diabolo 
 per manum iniquitatis: in apostolo: chirographumpeccati 
 quod erat contrarium nobis. 
 
 Pactum confoederatio gratiae diuinae cum homine; in 
 psalmo: uidi non seruantes pactum. 
 Testamentum confirmatio uoluntatis diuinae: in propheta: 
 et confirmabo testamentum super domum Iuda. 
 Praeputium uita gentilis; in apostolo: in praeputio aliquis 
 uocatus est, non circumcidatur, id est, etiam qui 
 ex gentibus ad fidem Christi uenit corpore non circumcidatur. 
 Circumcisio expoliatio uitiorum; in apostolo: circumcisi 
 estis circumcisione non manu facta in expoliatione 
 corporis carnis. 
 
 Cornu fortitudo uel regnum; in Regnorum: et exaltauit 
 cornu Christi sui. 
 Purpura martyrii species per cruorem; in Exodo: omnis, 
 qui percipit corde, adferet initia domino aurum 
 argentum aeramentum hyacinthum purpuram coccum 
 netum et byssum. 
 Coccus idem quod supra uel caritatis ardor uel crucis 
 mentio; in Exodo sicut supra. 
 Byssus castitatis uel continentiae candor; in Exodo idem 
 quod supra.

 1 Ps. 18, 8. 4 Col. 2, 14. 7 Ps. 77, 57. 9 Hier. 81, 81 et 
 Hebr. 8, 8. 10 I Cor. 7, 18. 13 Col. 2, 11. 16 I Reg. 2, 10. 
 18 Ex. 35, 5. 6. 

 1 ps. XVIII S 3 chirografum SNcirografum (semper) M 4cliirografum PS 
 cirografum N 6 confideratio M hominem N 9 meum super N 
 14 non circumcisione S 16 cornum (semper) SN regum N et om. N 
 18 martiris S 19 percepit SN afferet P adferit S offert N 20 hyacintum 
 PN hiacinctum S purpura coccu N 21 netum om. S 
 bissum M 22 cruor mentis N 23 exhodo P (semper) idem quod 
 supra S quod supra N sicut om. M 24 bissus et hyacinthus sunt 
 permutata in N bissum SMN 
 
 
 
 Hyacinthus confessorum liuores; in Exodo idem quod supra. 
 Superumerale operum ab umeris significatio; in Exodo: et 
 fecerunt superumerale de auro et hyacintho et 
 purpura et cocco ne to et bysso torta. 
 Rationale doctrinae uel rationis a pectore declaratio; in 
 
 Exodo: et fecerunt rationale opere textili secundum 
 opus superumeralis. 
 Poderes doctrina secretior atque perfectior; in Exodo: et 
 fecerunt uestimentum poderem sub umbone opus 
 textile totum hyacinthinum. 
 
 Lamina aurea in fronte crucis suprafiguratio; in Exodo: 
 et fecerunt laminam auream et infra scripserunt, 
 inquit, in ea litteras deformatas signaculum 
 sanctitatis domini, id est nomen tetragrammaton domini. 
 Templum corpus domini uel sancti; in apostolo: uos 
 enim estis templum dei uiui. 
 Altare fidei altitudo; in psalmo: tunc inponent super 
 altarem tuum uitulos. 
 Sacrificium oblatio iustitiae; in psalmo: sacrificate 
 sacrificium iustitiae. 
 
 Holocaustum totus fidei accensus; in psalmo: holocausta 
 medullata offeram tibi. 
 Hostia Christus uel anima dicata deo; in apostolo: oblationem 
 et hostiam deo in odorem suauitatis.

 2 Ex. 39, 2. 6 ib. 39, 8. 8 ib. 39, 20. 12 ib. 39, 29. 151I 
 Cor. 6, 16. 17 Ps. 50, 21. 19 Ps. 4, 6. 21 ib. 65, 15. 23 Epbes. 5, 2. 

 1 hiacinctus S liyacintus N (cf. p. 52 l. 24) libores N 2 super- 
 humeralem N 4 neto om. S bisso S torto N 5 spectore declamatio 
 S 6 ficerunt N operae testili N 8 segretior S adque N 
 perfectio SN 9 podorem S podere N umbonem S 10 testile N 
 hiacintinum in exodo S 11 crucis in fronte P praefiguratio SMK 
 12 lamminam P lamina auream N scribserunt SN 13 inquid MN 
 14 nomen om. N thetragrammaton S tethragrammatom N tetragrammon 
 M 15 domini om. S 16 enim om. S 17 ps. L S altare M 
 altareip P 19 ps. XIII S 21 olocaustum-a M 24 ostia M . 
 in-suauitatis om. S suabitatis N 
 
 
 Myrra mortalitatis indicium; in psalmo: myrra et gutta 
 et cassia a uestimentis tuis. 
 Unguentum diffusa nominis Christi gratia; in Salamone: 
 unguentum effusum nomen tuum. 
 Sancta sanctorum interiora quaeque mysteria dei uel regna 
 caelorum; in epistula ad Hebraeos: 11 non enim in manu 
 facta sancta Iesus introiit exemplaria uerorum 
 sed in ipsum caelum, ut appareat nunc uultui dei 
 pro nobis.,
 Sabbatum requies spiritalis; in Genesi: et requieuit 
 dominus ab omnibus operibus suis. 
 Quadragensima figura praesentis uitae ac laboris; in euangelio: 
 et cum ieiunasset quadraginta diebus et 
 quadraginta noctibus. 
 Pasca praenuntiatio dominici transitus; in euangelio: ante 
 diem autem festum Pascae sciens Iesus quia uenit 
 eius hora, ut transeat ex hoc mundo ad patrem. 
 Quinquagensima manifestatio futurae beatitudinis uel remissionis; 
 in Leuitico: numerabitis ergo septem hebdomadas 
 plenas usque ad alteram diem et infra id 
 est quinquaginta dies. 
 Iubeleus uenturae quietis significatio; in Leuitico: annus 
 remissionis est; signum sanctum erit uobis.

 1 Ps. 44, 9. 4 Cant. 1, 2. 6 Hebr. 9, 24. 10 Gen. 2, 2. 
 13 Matth. 4, 2. 15 Ioh. 13, 1. 19 Leu. 23, 15. 16. 22 ib. 25, 10. 

 1 mirra S indicio S ps. XLIIII S 3 diffusum S effusa JV 
 5 quoque misteria domini S quaeque que N interior aut misteria 
 dei M 7 factis sanctis PSMN introibit S uirorum PSMN 
 nerorum cod. Paris. 2182 8 adpareant N 12 quadragesima IIIN 
 presentis N 18 et 14 quadragenta S 15 pascha SMN dominico N 
 dominicae M 17 hora eius MN transiret S 18 fnturae om. M 
 a 
 19 leuiticum S ebdomadas P ebdomata S eudomada N 20 ad om. M 
 
 e u altarem S (corr. m. 2) 21 quinquagenta S 22 iobeleus P u iobeleus S 
 significatio] signum S annum S 23 est om. S 
 
 
 Ciuitas dei ecclesia uel anima; in psalmo: in ciuitate 
 dei nostri. 
 .Ciues fideles; in apostolo: sed estis ciues sanctorum 
 et domestici dei. 
 Muri munimenta scripturae diuinae uel prophetae aut 
 sancti; in psalmo: aedificentur muri Hierusalem. item 
 in aliam partem: in deo meo transgrediar murum. 
 Turres apostoli uel perfecti quique; in psalmo: et abundantia 
 in turribus tuis. 
 Portae scripturae sanctae uel iustitiae uel apostoli aut 
 angeli; in psalmo: et eleuamini portae aeternales. 
 item in aliam partem: quia lata porta et spatiosa uia 
 quae ducit ad noctem. 
 Plateae beatitudo dilatata sanctorum; in Apocalypsi: et 
 plateae ciuitatis aurum mundum tamquam uitrum 
 perlucidum. 
 Fundamentum Christus uel fides; in apostolo: fundamentum 
 enim aliud nemo potest ponere praeterquam 
 id quod positum est Christus Iesus. 
 Maceria lex uel angelorum custodia; in cantico Esaiae: et 
 maceriam circumdedi et calamos adfixi et plantaui 
 uineam. 
 Domus anima in qua Christus habitat uel ecclesia; in 
 psalmo: in domum domini ibimus.

 1 Ps. 47, 2. 3 Ephes. 2, 19. 6 Ps. 50, 20. 7 ib. 17, 30. 
 8 ib. 121, 7. 11 ib. 23, 7. 12 Matth. 7, 13. 14 Apoc. 21, 21. 
 17 I Cor. 3, 11. 20 Es. 5, 2. 24 Ps. 121, 1. 

 3 fideles om..N estes S 5 scribturae N (i ps. L S ifiierusalem 
 N 7 in aliam partem erasa in M partem in psalmo XVII S 
 transgredear N 8 profecti 2V ps. CXXI S 10 scribturae SN 
 11 euangeli P seu angeli? euangelistae cod. Par. 2182 ps. XXIII S 
 i 
 aelebamini N 12 quia] quam M 14 apocalapsi S apocalypsae K 
 16 perlucidum et in aliam partem: sponsus meus in plateus (sic) non inuenitur 
 M 18 praeterquam] quam MN 20 macheria S 21 macheria S 
 um i 
 maceria N affixi P fixi S 24 domo S domo N ibemus S 
 
 
 Cenaculum altitudo meritorum uel scientiae; in euangelio: 
 et ipse uobis ostendet cenaculum magnum. 
 Ostia adapertio fidei; in apostolo: ostium enim mihi 
 apertum est magnum et euidens. 
 Columna firmamentum uel stabilitas spiritalis; in apostolo 
 Iacobus et Iohannes et Cephas qui uidebantur 
 columnae esse. 
 Paries interdum structura bonorum operum; in cantico 
 canticorum: ecce hic retro post parietem nostrum 
 prospiciens per fenestras. 
 
 Fenestrae uisus uel ceteri sensus; ut supra: prospiciens 
 per fenestras; item in malam partem: mors introibit 
 per fenestras uestras. 
 Gradus spiritalis ascensus; in psalmorum titulo: canticum 
 graduum. 
 
 Pauimentum humiliatio uel adflictio animae siue in terrena 
 declinatio; in psalmo: adhaesit pauimento anima mea. 
 Psalterium opera bona; in psalmo: psalterium iucundum 
 cum cithara. 
 Cithara pectus deuotum in quo tamquam nerui sunt uirtutes, 
 hoc est spiritalia bona; in psalmo: exsurge psalterium 
 et cithara, id est opera cum fide; uel de ipso 
 domino resurrectio carnis cum diuina uirtute. 
 Decachordum praecepta decem uel geminati quinque sensus

 2 Luc. 22, 12. 3 I Cor. 16, 9. 6 Gal. 2, 9. 9 Cant. 2, 9. 
 12 Hier. 9, 21. 14 Ps. 119, 1. 17 ib. 118, 25. 18 ib. 80, 3. 
 21 ib. 107, 3. 

 2 ostendit SN 3 ostea S ostium M apostolum N hoateum N 
 U 
 5 colomna S 6 ceras PMN chefas S 7 colomnas S 8 parietes M 
 10 respiciens S fenestram SMN 11 ceteri-introibit desunt in N mutilo 
 13 fenestram M 14 gradum MN in psalmo M 16 afflictio P 
 siue—declinatio om. S terrina N interna M 18 iocundum S 21 ps. 
 ex (sic) S cxurgeSN psalterium iocundum S 22 et] cum S ex P cum 
 cithara om. M 24 deaorda S (corr. m. 2) precepta N decacordum 
 a 
 uel decem praecepta uel certe illic quae totidem psalmis XIV continet 
 uel geminata 31 
 
 
 hominis exterioris cum interiore; in psalmo: in decachordo, 
 psalterio cum cantico et cithara. 
 Organum homo uel ille qui est adsumptus a domino; in 
 psalmo: laudate eum in chordis et organo. 
 Tympanum adtenuatum corpus in ieiunio; in psalmo: laudate 
 eum in tympano et choro. 
 Chorus concordia; in psalmo ut supra. 
 Tuba uocis exaltatio in praedicatione diuina; in propheta: 
 exalta uelut tuba uocem tuam. 
 Cymbala labia deum confitentia uel dilectio dei et dilectio 
 proximi; in psalmo: laudate eum in cymbalis bene 
 sonantibus. 
 Iubilatio clamor spiritali feruore expressior; in psalmo: 
 laudate eum in cymbalis iubilationis. 
 Aegyptus mundus uel gentilium populus; in psalmo: uenient 
 legati ex Aegypto. 
 Aethiopia ecclesia ex gentibus; in psalmo: Aethiopia 
 praeueniet manus eius; item in aliam partem in 
 psalmo: dedisti eum escam populo Aethiopum. 
 Babyllon aut mundus aut Roma; in Apocalypsi: et

 1 Ps. 91, 4. 4 ib. 100, 4. 5 ib. 9 Es. 58, 1. 11 Ps. 150, 5. 
 14 ib. 15 ib. 67, 82. 17 ib. 19 ib. 73, 14. 20 Apoc. 
 16, 19. 

 e 
 1 dicacorda psalterium S 2 canticum SN chitara N 3 assumptus 
 P in psalterio M 4 cordis SMN 5 timpanum S attenatum P 
 tirnphanum adtinuatum M in om. MN psalterio M 7 psalterio M 
 ut] quod S 8 exultatio SMN predicatione N 9 exalta uelutj 
 exaltant S exalta ut N exalta om. M 10 cimbala-is SM 11 eum— 
 sonantibus om. N mutil . 13 in N mutil. solum haec legi possunt: 
 spiritalis feruor expresmo laudate eum in cymba spiritalis S expraessior 
 S 14 cimbalis SM iubelationis S 15 aegiptus S 
 e 
 mundus hic S gentium M 16 ligati S (corr. m . 2) 17 ethyopia M 
 psalmo qui supra S 18 eius deo S 19 in psalmo om . b in escam S 
 in esca MN 20 babilon (semper) SM mundum N apocalipsi SM 
 apocalibsi N 
 
 
 Babylon magna uenit in memoriam ante deum dare 
 ei calicem uini indignationis irae suae. 
 Inimici diabolus uel uitia; in psalmo: 11 on confundetur, 
 cum loquetur inimicis suis in porta. 
 Fures heretici uel pseudoprophetae; in euangelio: omnes 
 quotquot uenerunt ante me fures fuerunt et latrones. 
 Gentes uitia; in Pentateucho: cum introduxerit te 
 dominus deus tuus in terram quam possessurus 
 ingredieris et deleuerit gentes multas coram te. 
 item in aliam partem: omnes gentes plaudite manibus. 
 Pugna certamen aduersus nequitias spiritales uel aduersum 
 uitia conflictus; in apostolo: sic pugno non quasi aerem 
 uerberans. 
 Pax carnis in bonum spiritusque concordia; in psalmo: 
 rogate quae pacis sunt Hierusalem. item pax Christus: 
 in apostolo: ipse est enim pax nostra. 
 Uictoria de diabolo uel de aduersis triumphus; in apostolo: 
 deo autem gratias qui dedit nobis uictoriam per 
 dominum nostrum Iesum Christum. 
 
 Brabium consummatorum praemium meritorum; in apostolo: 
 ad destinatum persequor ad brabium supernae uocationis 
 dei.

 3 Ps. 126, 5. 5 Ioh. 10, 8. 8 Dent. 7, 1. 11 Ps. 46, 2. 
 18 I Cor. 9, 26. 16 Ps. 121, 6. 17 Ephes. 2, 14. 19 I Cor. 15,57. 
 r22 Phil. 3, 14. 

 e 
 .1 ueniet S memoria SN 2 eius irae SMN 4 dum loquitur S loquitur 
 MN 5 eretici M seudoprofetae PN eudoprophetae S 6 quodquod 
 SMN sunt S 8 pentatheuco S pentateuco M penthatico N 
 9 terra N 10 ingrederis S deleueris S 11 plaudite-aduersum in S 
 mutilo a m. 3 plaudete M 12 aduersus S 14 ueruerans M 
 15 et spiritus S spiritus quae N 16 ihierusalem MN 17 enim est S 
 nostra et in aliam partem: non enim ueni pacem mittere sed gladium M 
 U 
 18 diabulo PM alterum de om. M aduersariis S . 21 brabium S 
 (corr. m 2) brachium N brauium M apostulo M 22 brabrium N 
 brauium M 
 
 
 Corona aeternae gloriae pro iustitia merces; in apostolo: 
 de reliquo reposita est mihi corona iustitiae. 
 Quoniam spiritalium profectuum consummatio prouehit ad 
 coronam, recte horum quoque spiritalem nominum interpretationem 
 corona consummat. quae tamen nomina uniuersa 
 conplecti arduum duximus, sicut etiam illud, ut depromerentur 
 cuncta, quae se in utramque partem gemina significatione 
 diffundunt.