<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns:py="http://codespeak.net/lxml/objectify/pytype" py:pytype="TREE"><text><body><div type="edition" xml:lang="lat" n="urn:cts:latinLit:stoa0114a.stoa004.opp-lat1"><div n="9" subtype="dictio" type="textpart"><ab><title type="sub">VIIII. DICTIO. PRAEFATIO QVANDO ARATOR AVDITORIVM INGRESSVS EST. </title></ab><p rend="script">Notum cunctis bene mortalibus, quod dicendi laborem negotiorum<lb n="15"/>
            feriae pariant et eliminatis curarum procellis orationum <lb/>
            serena plus rutilent. diem suum ingenia nisi occupationum <lb/>
            nebulis fuscata non perdunt: sententiarum iubar cura uacuos <lb/>
            respicit et expeditus animus declamationum pompam commendat. <lb/>
            qui caeca remis temerarius freta proscindit, nudum sollicitudine<lb n="20"/>
            gubernaculis pectus adcommodat et claui regimen <lb/>
            sola qua magistrum nauis conuenit inquisitione perpendit. tunc <lb/>
            stuppea in uentos ex uoto frena laxantur: tunc rudentum uinculis <lb/>
            diu libera maria uinciuntur et imperiosis undarum cumulis

<note type="footnote"> 2 prodedit <hi rend="italic">B</hi> hieronimua <hi rend="italic">LPV,</hi> ieronimus <hi rend="italic">T,</hi> geronimns <hi rend="italic">B</hi> <lb/>
            4 censeritur <hi rend="italic">B</hi> 5 summa 6, summam <hi rend="italic">BLPTV</hi> 6 discipnlo <lb/>
            T1 apnt <hi rend="italic">B</hi> 8 diligentium <hi rend="italic">LPb</hi> \' 9 limandus accipisti <hi rend="italic">B</hi> </note>

<note rend="script" type="footnote"><hi rend="italic">VIIII. Hanc dictionem primus ed. Sirm., inscr. add</hi>. Scholastica <lb/>
            I.\' <lb/>
            tertia. 16 ferio <hi rend="italic">BT1,</hi> fere <hi rend="italic">T1</hi> elimentis <hi rend="italic">B,</hi> elimentis <hi rend="italic">LV,</hi> elementis <lb/>
            <hi rend="italic">T</hi> 17 occopationum <hi rend="italic">B</hi> 18 uacuus <hi rend="italic">B</hi> 19 pompa <hi rend="italic">B</hi> <lb/>
            20 ceca <hi rend="italic">B</hi> poscendit <hi rend="italic">B</hi> 21 claui] clam <hi rend="italic">T</hi> 28 stopea <lb/>
            <hi rend="italic">Tl</hi> uentus <hi rend="italic">BT1</hi> fraena <hi rend="italic">B</hi> noto frena <hi rend="italic">T in ras. m. 2</hi> <lb/>
            rudentium <hi rend="italic">T</hi> 24 inperiosis <hi rend="italic">B</hi> comolis <hi rend="italic">B</hi> </note> <lb/>
             
<pb n="451"/>
            homo dominaturus ingreditur, uiarum incerta astris recludentibus <lb/>
            agniturus. tunc Bosphorum Pleiadas Cynosuram et <lb/>
            quicquid iter monstrat inspiciens, ad caeli ductum callis hominis <lb/>
            ordinatur, si tamen mens nullo extraneae occupationis mordeatur <lb/>
            ambiguo nec peregrinantem notitiam magister inertiae <lb n="5"/>
            maeror adfligat. quod si aut pigro torpore hebetatus animus <lb/>
            dormiat aut diuersis excitatus stimulis per deuia distrahatur, <lb/>
            nescit ad propositum suum totus occurrere, cuius membra <lb/>
            prudentiae lanista animarum cura discerpit. inefficax semper <lb/>
            est et a molis suae ualitudine dissociatus ostenditur qui non <lb n="10"/>
            potest quantus est est tractatuum forma monstrare. est tamen <lb/>
            boni doctoris expendere originem serpentis riuuli, qui scalpente <lb/>
            ad ipsum terram ungue perducitur, quid sit eius in unum <lb/>
            collectus alueus, quid sit ubi nascitur existimare, et uires <lb/>
            fluminis non de his, quae accepit, sed de illis, quae potuit <lb n="15"/>
            accepisse, colligere. quorsum, uenerabilis magister, libertatis <lb/>
            index, boni testimonium sanguinis, ingeniorum lima, fabricator <lb/>
            sensuum, haec uerba praemiserim, si requiras: me me locutus <lb/>
            sum, fateor, me digessi, quem inter inscitiae dormientis infantiam <lb/>
            occupationes uariae et tristitia fortis inperitiae mater <lb n="20"/>
            obpressit, cui non datur duris soluere colla laboribus, ut studiorum <lb/>
            lupatis ora decorentur. meus sermo quod scaber est <lb/>
            et nullo splendescens dictionis adtritu, intellegentiae est et <lb/>
            exercitii quod dedisco. te inter palaestra tua originaria linguae <lb/>
            palma sollicitat: te inter ciues, mei inmemor, superba Delus

<note rend="script" type="footnote">2 bosforum <hi rend="italic">B,</hi> bosforon <hi rend="italic">LTV</hi> quinusuram <hi rend="italic">B</hi> 3 celi <hi rend="italic">B</hi> <lb/>
            4 extranea <hi rend="italic">B</hi> mordeator <hi rend="italic">B</hi> \'6 meror <hi rend="italic">libri,</hi> pegro <hi rend="italic">B1</hi> <lb/>
            7 diuersua <hi rend="italic">LV</hi> . stimulis excitattxs <hi rend="italic">TV</hi> , 10 dissotiatos <hi rend="italic">B</hi> <lb/>
            11 potest <hi rend="italic">T 8. I</hi>. quantus <hi rend="italic">ex</hi> quamuis <hi rend="italic">T corr</hi>. ,12 origine <hi rend="italic">L,</hi> <lb/>
            originenem. <hi rend="italic">V</hi> \' .13 <hi rend="italic">ipeam <foreign xml:lang="grc">̇Τ</foreign></hi> \' unguae <hi rend="italic">B</hi> . H colllctua B1\' <lb/>
            <lb/>
            <hi rend="italic">nascetor B extima&lt;e B, aestimare Sirm. 15 illis] his T</hi> <lb/>
            16 quursum <hi rend="italic">.V,</hi> cursum <hi rend="italic">B</hi> 17, indix B lima (i <hi rend="italic">in ras.. 1—2 <lb/>
            litt.) L 18 me om. T 19 degessi B</hi> , , insitie <hi rend="italic">T</hi> infantiam∗ <lb/>
            <hi rend="italic">B..20</hi> occupationes <hi rend="italic">T2, pocupationis BLT1V,</hi> 21 colla- <lb/>
            (e? <hi rend="italic">eras.)</hi> V 22 <hi rend="italic">ura B1</hi> 28 est] defectus eet fort. :24 dk <lb/>
            disco <hi rend="italic">B, om. T</hi> te <hi rend="italic">om. T</hi> palestra <hi rend="italic">LTV,</hi> paliitra <hi rend="italic">B</hi> </note>

<note type="footnote"> 29* </note> <lb n="25"/>
             
<pb n="452"/>
            adnumerat. tu Castalii gurgitis lautus possessor incedis: at <lb/>
            ego uix arentibus labiis stillantem guttam marcidi liquoris <lb/>
            infundo. te sudore continuo nulla diuersitate interpellante <lb/>
            utpote colonum suum doctrinae messis amplificat: at mihi uix <lb/>
            de magnorum horreis pauper faseli esca porrigitur. tu in sustentationem<lb n="5"/>
            ruiturae libertatis felix dextera subrogaris: me ecclesiae <lb/>
            angulus etiam bona metuentem saeculi praesentis includit <lb/>
            quid, rogo, uisum est dudum insignia eloquentiae tuae ia <lb/>
            me tam longe positum oculos destinare? fuerunt magis alii, <lb/>
            quos dictionis tuae ornamenta conponerent, quibus uerborum<lb n="10"/>
            phalerae per Latiares elegantias adquisitae uicturum et apud <lb/>
            posteros nomen offerrent. me tacito teneri tantum conuenit <lb/>
            affectu dictis inparem et officiis sequestratum. quid erigeres <lb/>
            animos quos alter iam sibi uitae ordo subdiderat? quid ad <lb/>
            reuocares per longa itinerum interualla distantem hominem, 15 <lb n="15"/>
            apud quem sicut nefas est non meruisse laudari, ita crimen <lb/>
            fuisse laudatum ? tua sunt, tua, ne dubita, aut eorum, si tamen <lb/>
            inueniri potuerunt qui secuntur. ad adulescentulum tamen, <lb/>
            quem praesentis diei auditoriis tuis auspicia dedicarunt, cum <lb/>
            quo mihi parili infantia conuenit, si uenia me donatis, uerba<lb n="20"/>
            conuerto. cuius primordia quamuis infabricato sermone conmendem, <lb/>
            imperiis amoris excusor. sub iugum mittimur dilectionis <lb/>
            necessitate constricti et, dum caris prospicimus, quid <lb/>
            nos deceat non uidemus. hunc licet paterna debuisset oratio <lb/>
            prosequi, non est tamen a patre aliena quam porrigo. debuit

<note rend="script" type="footnote"><hi rend="italic">1 inoedes B ad B, et L 2 licoris B</hi> 3 aduersitate <lb/>
            <hi rend="italic">fort</hi>. 4 amplificat <hi rend="italic">(c exp. m. 1) V ad B</hi> 5 fasili <lb/>
            B , tu L <hi rend="italic">in—bona me T in ras. corr. 6 me om. T</hi> <lb/>
            7 angolaa <hi rend="italic">B,</hi> Angulo <hi rend="italic">T*</hi> 8 insigni aeloquentiae <hi rend="italic">B,</hi> insigniae loqaentiae <lb/>
            <hi rend="italic">V,</hi> insign eloquentie (ia s. <hi rend="italic">I</hi>. m. 2) <hi rend="italic">T</hi> 9 meam <hi rend="italic">B</hi> <lb/>
            oculus <hi rend="italic">B\'</hi> distinare <hi rend="italic">B</hi> 11 falerae <hi rend="italic">LTV,</hi> fallerae <hi rend="italic">B</hi> pw <lb/>
            i <lb/>
            <hi rend="italic">L</hi> latiares <hi rend="italic">T,</hi> latiaris <hi rend="italic">BL V</hi> 18 erigeres scripsi, erigeris <lb/>
            <hi rend="italic">LT1V,</hi> eregeris <hi rend="italic">B,</hi> erigis T* 14 quos] quod <hi rend="italic">B</hi> snbdederat <hi rend="italic">B</hi> <lb/>
            15 reaocares scripsi, reuocaris tibri itenerum <hi rend="italic">B,</hi> itenun <hi rend="italic">LTV</hi> <lb/>
            18 potuerint Sirm. <hi rend="italic">sequuntur LV ad om. B</hi> adoliscentalum <lb/>
            <hi rend="italic">B</hi> 19 presantis <hi rend="italic">BLTV</hi> anspitia <hi rend="italic">V</hi> 20 donates <hi rend="italic">B<lb/>
             23 quod L</hi> </note> <lb n="25"/>
             
<pb n="453"/>
            tibi macte et mea orationem professio. felix istud nominis <lb/>
            apud doctos auspicium: ditandus scientiae frugibus laborem <lb/>
            circa studia necessarium promittit et nomine. finde, adulescens <lb/>
            egregie, pinguium dorsa terrarum: inprime dentem uomeris <lb/>
            nouella adhuc incude formatum: exerce in studiorum solo <lb n="5"/>
            quicquid optimum conuenit aratorem. si scrutatus penitus fueris <lb/>
            latentium secreta camporum, inuenies illic Deuterium, qui <lb/>
            ubertate linguarum germina tibi multiplicatis seminibus et <lb/>
            sudorem remuneretur inpensum. disce iam nunc uerborum <lb/>
            luxuriem artis falce truncare, ut nouellus cespes sub ferri <lb n="10"/>
            disciplina proficiat. resecetur quicquid infecunda palmitum <lb/>
            umbra transmiserit: ad solam uuarum spem uites tuae ramos <lb/>
            extendant. talis ad genium tuum redeas necesse est: talis ad <lb/>
            uota nostra respicias et, cum te grauidis scientiae culmis ornaueris, <lb/>
            tunc te magnum dici conueniet Aratorem. quocirca spes <lb n="15"/>
            in te praemii nutriat laudis ardorem. legi quia non est fortunae <lb/>
            lusus, si quando inter feculentos, quorum ego primus <lb/>
            sum, inperitorum greges profecerit litteratus. non metuas <lb/>
            pressuram, qua grauantur instructi: plus laudis habet iacens <lb/>
            peritia quam culmina rusticantum. erigit doctos conscientia <lb n="20"/>
            sua, et si quando incertis temporum flatibus opponuntur, sustinent <lb/>
            mala, quae saeculis magis sunt adscribenda quam meritis.

<note rend="script" type="footnote"> 1 orationem professio et mea <hi rend="italic">LTV</hi> 2 doctus <hi rend="italic">B</hi> auspitium <lb/>
            <hi rend="italic">V</hi> ditandus <hi rend="italic">B,</hi> ditando <hi rend="italic">LV et</hi> Sirm., ditandos <hi rend="italic">T</hi> frigi- <lb/>
            <hi rend="italic">bns T\' 3 findet T adoliscens B 4 egregiae B</hi> inpreme <lb/>
            I <lb/>
            <hi rend="italic">B</hi> 5 adne <hi rend="italic">B 6 si excratatus B 7 deuterum L</hi> <lb/>
            I t. <lb/>
            8 multiplicastis <hi rend="italic">B</hi> semenebus <hi rend="italic">B</hi> 10 luxoriem <hi rend="italic">B</hi> artes <lb/>
            <hi rend="italic">T* nobellns B ciapis B 11 resecretur T</hi> 12 nitaes <lb/>
            <lb/>
            <hi rend="italic">B, nitis LT\'V 18 extendet B</hi> telis—redeas om. B . <hi rend="intraline">ad</hi>ingenium <lb/>
            <hi rend="italic">T</hi> 14 grauedis <hi rend="italic">B</hi> ornaberis <hi rend="italic">LTV</hi> 15 nonaeniet <hi rend="italic">B</hi> quocirca <lb/>
            -ardorem om. <hi rend="italic">Bl add</hi>. corr. m <hi rend="italic">mg</hi>. 16 in te <hi rend="italic">B,</hi> inter <hi rend="italic">LTV</hi> <lb/>
            premii <hi rend="italic">B</hi> 17 lussus (ss <hi rend="italic">ex</hi> ff <hi rend="italic">corr.) T</hi> faeculentos <hi rend="italic">V,</hi> fetulentos<lb/>
             T1 18 proficeret <hi rend="italic">B litteratos B</hi> 19 praessuram <lb/>
            <hi rend="italic">B inst///rusti B plus B, magis T, om. LV</hi> 20 erigot <lb/>
            <hi rend="italic">B doctus B</hi></note> 
</p><pb n="454"/><p rend="script">Proseoutionem meam, quam uere rusticam in Arateris conmendatione <lb/>
            contexui, felici tantum dicunt aliqui personae <lb/>
            blanditam, cui fauorem de patris potestate conciliet dilectionem <lb/>
            mentita necessitas: in cuius laudis ministerio uiuis et praesentibus <lb/>
            tantum seruiens, temporalem exhibeat lingua famulatum,<lb n="5"/>
            quae quotiens in aliquorum praeconio fucatis uerborum <lb/>
            imaginibus ludit, fortiori studio conceptum mentis abscondit. <lb/>
            nonnumquam enim doctis tribuit stilus profundiorem cogitationum <lb/>
            latebram, si dulcibus aures non bene merentum fomentis <lb/>
            inlexerit. sed sequestrentur a nostro talia instituta proposito. <lb n="10"/>
            nos et scire haec conuenit et.odisse. cautius enim a prudentibus <lb/>
            nota quam inopinata fugiuntur. mihi ad laudationes amicorum <lb/>
            nisi amor uerba transmiserit, quae in penetralibus conscientiae <lb/>
            caritate magistra dictantur, inter relationum uias sub fasce <lb/>
            suscepti operis palpitabo. ergo classico meo, cui proprium sine <lb n="15"/>
            fraude seruiuit ingenium, indices animi mei dictiones attuli, <lb/>
            quia sine adulationis suspicione est inter aequales amicitia <lb/>
            personas, et tunc fida diligentum sinceritas adprobatur, quotiens <lb/>
            non uenit a potestate quod metuas. mihi classicus non meretur <lb/>
            imperiis, quicquid non inponit obsequio. ferunt tamen aliqui,<lb n="20"/>
            orbo parentibus fideli auspicato gymnasia litterarum personam <lb/>
            religiosam debuisse magis uerba praestare. orbum parentibus <lb/>
            dixi, cui per felicia naturae damna communis pater et episcopus <lb/>
            factus est proprius. ille afflictorum consolatio, ieiunorum <lb/>
            cibus, caecorum oculus, pes claudorum, tot pietatis suae species,

<note rend="script" type="footnote"> 2 contex|∗ui <hi rend="italic">es</hi> conte|xui <hi rend="italic">L corr</hi>. 5 tm ex tn <hi rend="italic">T tn. 2</hi> <lb/>
            exibeat <hi rend="italic">BT,</hi> exhibet <hi rend="italic">Sirm</hi>. 6 fugatis <hi rend="italic">V1</hi> 8 nonnunquam <hi rend="italic">B</hi> <lb/>
            profundiorum Sirm. 9 merentium Sirm. 10 sequestrantnr <lb/>
            <hi rend="italic">.V*</hi> ■ 12 laudationis <hi rend="italic">B</hi> 18 penetrabilibus <hi rend="italic">BT</hi> 14 magistra] <lb/>
            <lb/>
            <hi rend="intraline">te</hi>ingra (te 8. <hi rend="italic">I. m. 2) T</hi> 15 oneris Sirm. palpetabo <hi rend="italic">B\'</hi> <lb/>
            16 indeces <hi rend="italic">B</hi> dictionis <hi rend="italic">B</hi> 17 Bospitione <hi rend="italic">BV</hi> . aequalis <hi rend="italic">B</hi> <lb/>
            amiticia persona <hi rend="italic">L</hi>  18 diligentium <hi rend="italic">T</hi> 20 inperiis <hi rend="italic">B</hi> inponet <lb/>
            <hi rend="italic">B</hi> ferf <hi rend="italic">B</hi> . 21 fideli* (s <hi rend="italic">eras.) V</hi> . gimnasia <hi rend="italic">L7,</hi> <lb/>
            gemnasia <hi rend="italic">B,</hi> ginnasia <hi rend="italic">T</hi> \\ 22 praestare <hi rend="italic">B,</hi> praesentare <hi rend="italic">LTV</hi> <lb/>
            23 felitia <hi rend="italic">V</hi> natura <hi rend="italic">L</hi> pater et <hi rend="italic">et</hi> quae <hi rend="italic">secuntur usque ad</hi> <lb/>
            finem dictionis <hi rend="italic">om. B 4 lincis foL 81* et folio 81</hi> toto xacuis <lb/>
            24 propi|∗us <hi rend="italic">L</hi> consolationi <hi rend="italic">T\'</hi> ieiuniorum <hi rend="italic">Ll</hi> </note>- <lb n="25"/>
             
<pb n="455"/>
            tot misericordiarum gradus ad huius conuertit personae profectum.. <lb/>
            et illud domni Laurentii quod mundi necessitatibus <lb/>
            succurrit ingenium in ministerio huius exercetur infantuli. cui <lb/>
            talis non sit, ut uere dixerim, gratiosa calamitas? quem non <lb/>
            iuuet amisisse patrem, sub lucrosa commutatione si talem conceditur <lb n="5"/>
            inuenisse? tanti uiri insignia, quae implere nequeo, <lb/>
            per profana uerba non temero. ipse est, cuius est dulcis auctoritas <lb/>
            aut horrida dulcedo, qui magistrum in ecclesia, magistrum <lb/>
            in domo, magistrum in conuiuio, magistrum inplet in <lb/>
            iocis qui numquam facit quod sequentes nolit imitari, cuius <lb n="10"/>
            ad unguem polita conuersatio caeleste iter discipulis, dum <lb/>
            incedit, ostendit: minor enim laus est docere bene, nisi opere <lb/>
            docenda monstraueris. huius uiri suscepto adulescenti quid mea <lb/>
            praestitisset oratio, quem euentus dexter de institutoris meritis <lb/>
            manet et de orbitatis prosperitate perfectio ? huic sufficiunt <lb n="15"/>
            patroni preces, per quas merebitur institutis optimis imbutus <lb/>
            degenerare sublimiter. 
</p></div></div></body></text></TEI>