Credo ego uos, fratres carissimi, tota mentis cura uenerari, quod in loco hoc manente templi nomine uetus perierit pro religione cultura, quod delubri reuerentia fugatis instituatur libaminibus, quod sacrarium adpelletur merito, postquam seniores hostias abiurauit et in adolendi mutatione sacrificii diuinae aedis nomen adsumpserit, postremo quod in alium statum inconcussis migrauerint fundamenta culminibus et, cum ad structuram parum humanus sudor adiecerit, quaecumque fuerunt 6 Ps. 54. 24 1 xaccusaN LTV clandistiua B 2 odia L 3 melius aliis b 4 ecclesiarmn (r in ras.) B abrahe B aemula|*tor B 6 arche B, arte Pb 8 ptimeous B 9 discipulis BPb, disciplinis LTY conpone B, compesce LPTV-b II. ydolofum T; sacra secunda add. Sirm. 6 16 knii LPTV 17 ueius T1 aetas B perieret B 19 apelletar TV postquam B 8. I. 20 abiurauet B\' 21 eiis TV 22 migraueront b innouata sint, dam persistent in summa, cuius aestimandum est esse miraculi, ubi, dum modum teneat machina, adhuc non desistit ascendere et in antiquis constituta uestigiis adtollitur incremento? requirendum sane, quis huius operis, quis innouationis auctor extiterit: praedecessor nempe paruitatis meae uenerabilis Victor antistes, cui futurae adnuntiatrix innocentiae diuinitas nomen inposuit. nam qui de his quae suscipiuntur aduersus uitia mundana certaminibus praedicto euentus accesserit, cum uocabulum didiceris, gesta cognoscis. iste per spiritalem dimicationem, ut uictorem decuit, de criminibus triumphauit, et quicquid portio sinistra mortalibus ingerit, de eo casum non requiras, cum nominatum intellegas fuisse quod dictus est. cuius merita orationis campum postulant, si me latiora progredi aut ingenii macies pateretur ant meriti: quaedam enim actuum nobilitas est dignum inueniri laude magnorum. hunc mediocritas nostra in aedificationis cura dum sequitur, ad consummationem deo auspice uota perduxit. nemo aestimet adrogantiae esse quod dixi: fas est cum eo uota iungere, cui par esse nequeas actione, quia adsertio conscientiae est meliorem in quacumque parte sectari. numquam tenebrosum callem, sicut aestimamus, incurrit, si eum, quem nouit praetendere uitae lumen, insequitur. luculentius tamen gestarum fidem rerum sermonis pandamus officio. hic ante fallacibus dedicata praestigiis et turpi pecudum cruore perfusa ueteres simulacra coluerunt: hic in diuinitatis iniuria per altare infaustis cumulatum muneribus res caelo debitas daemoniis obtulerunt: hic iunicum exta semiuiuis palpitantia motibus misero 1 sunt libri, em. Sirm. estimandum B est ee B, est LTV 2 machinae B 5 actor T et prodecessor B, prodecessor (ss ex rs corr.) L nempe meus V, nem L 6 uenerabilis om. Sirm. antistis B cui B et m. 2 in mg. T, om. LP TIV 7 quid de B suspiciuntur L 8 predicto B 10 triumfauit B 13 dictum L 14 latiorem T1, 16 aedificatioaes V1 18 adrogantia B coniungere b 21 si B, qui LTV pretendere B 24 preatigiis B, pcestigiis L\' H 26 demonib B 27 palpantia B inquisitori futura cecinerunt: hinc fumus sordidis aerem ipsum polluit sparsus per multa contagiis. ad ultima, hinc mactata per lanistas hostiarum multitudo quicquid deus est effugauit, dum farra sanguis tura ueruinae idolis exhibentur; dum ritum simplicem aetas Christo inimica non recipit et multifariis censu laborante oblationibus supernam mercatur offensam. liberet ire per singula et funestorum secrete factorum linguae claue reserare, ni merito aestimemus oris iniuriam narrare sordentia et quod illos actione perculit nos loquela contaminet. explicemus interim, quibus sint ista mutata successibus, quanto praeuenta splendore nox fugerit. ubi sunt sigilla numinum uotis imaginata facientum, quorum facies in potestate pependit artificis, quibus pretium aut sollicitudo operantis peperit aut metallum? ubi sunt dii, quibus potentiam dederunt homines fulgore gemmarum? en uideo, omnia ista fugerunt, ut credo Christus ingressus est: respiciamus cuius fultus auxiliis. uenerunt cum eo caelorum radii, apostolorum diademata, Petrus et Paulus. qui enim in restauratione aedis essent necessarii nisi architectus et petra? nisi lapis et superaedificans? nisi fundamentum et opifex? quid trepidatis pericla mortalium ? quid anxio fugam paratis excursu ? ille est cui nullus uersutiam uestram lapsus abscondit, qui cum loco non moueatur, quocumque abieritis insequitur. ueni ergo, piissime domine, et ad consecrationem operis tui plenus inlabere: ueni humani per baptisma pectoris purgentur haec templa turpi hactenus 3 quicqjquid B 4 berbinae (pr. b corr.) B 5 simplicem (pr. m in ras.) B simplicem ritum LTV recepit T1 multiphariie T oensu B, oensura LPTVb 6 laboranti LP TV mercantur B, mereatur b 7 factorum B, om. LP TVb lingua B 8 estimemus B 9 loquella B contaminaret Sirm. 11 preuenta B nox splendore LTV numjum L, nominum B 12 maginata L 18 peperit operantis LTV 15 nt credo fugerunt LTV 16 CuiusB, quibus LTV 17 auxcelorum B 18 restaurationẽ B 20 pericnla Pb I 21 quod B nullas (as in ras. ex &? corr.) V, nullam Pb 25 actenus B dedicata patrocinio. institue, domine, uertendo sacrificia et, dum puris . cumulamus altaria sancta donariis, praesentiam tuae maiestatis intersere, euocatus sanctorum merito sacerdotum, electi seorsum praesentis patris nostri Laurenti conscientia, qui tot plenus dotibus ecclesiae fastigia creuit, quot fecissent summum singula quaeque pontificem, in quo uernat princeps boni operis et mater honestatis uercundia, religionis sanctae nutrix patientia, deum semper placatura pietas, qui ecclesiasticis membris non sermone uitae institute tribuit sed exemplis, qui omnem callem, quo ad deum itur, dum praeuius incedit, ostendit, adiuuante se domino nostro Iesu Christo cum patre regnante in saecula saeculorum. amen.

Prodit religiosae uotum conscientiae mens laudibus denote. pontificum: adsertio ingenii est, deo obsequentibus mancipare quod loquimur. in quorum praeconiis forte angustus sermo uulget inperitiam, manifestat tamen, si abstineatur, infantiam. quis mendicam narrationem aestimet, quam uota locupletant ? saepe in facundiae dotibus pauper inuenitur uena praedicantis, 2 tuam tuae B 4 electis B presentis B laorentii T 5 plenum Tl do»tibus B, uotibus T quot T7 et Sirm., quod BLPTlVb 6 singula summum T 7 relegioqis B ,8 pacientia LV semper om. B 9 sermona L1 tribuit. B, tribuet LPTVb 10 preuius B 12 secula seculorum am B III. Dictio data stephano (stepbanio V, stefanio B) u. s. uicario dicenda mazimo episcopo BLTV, Incipit epistola aynimachi (simmachi A) papae laurentio mediolanensis eoclesiae archiepo directa: dilectissimo atque carissimo fratri laurentio mediolanensis eccleaiae (aecclaesiae A) archiepo simmachus epa in dno salutem insor. A (= cod. Parisinus 9629) et R (= Vaticanus 630) idem qui Opusc. II exhibent; sacra tertia inscr. add. Sirm. 21 facondie T1 predicantis BLV VI. 28 et e diuerso thesaurus cordis inradiat in egestate uerborum. qui uice dei iudicat non desiderat picta colloquia., sed quae infucatus commendat nitor ingenii, quia in his etiam sine amore blanditur eloquentia, in illis splendorem suum ueritas nuda commendat. sine phaleris est omne quod dictat affectio: ad unguem fabricantur illa, quae uolumus non tam speciem recti habere quam similitudinem. ad te, uenerabilis mi antistes Maxime, sermo est, cui in meritorum testimonio uirtus coepit a uocabulo, in quo actus eloquitur qui nomen appellat prouida parentum tuorum diligentia prius te eligi uoluit quam probari. te olim saecularibus inhaerentem titulis castrensis sudor excoluit et ad ecclesiae gubernacula pars aduersa solidauit, sicut deus loquitur per prophetam: qui in modico fidelis, et in magno fidelis est. te sacrarum iudex et consilii comitem meruit et laboris. bene uenerandis initiandus altaribus et in laica conuersatione quod sacrum esset elegisti. tu pudicitiae in illa aetate custos inuentus es, in qua et lex obsequitur desideriis. satis enim est pueritiae ambitum, quem licentia fulcit, horreri. Christus milites suos, quos in personam ducis adtollat, inter acies quaerit hostiles. adscitus ecclesiae pontificem actibus inplesti ante tempora dignitatis. non fuit aduena benignitas, quae naturae innixa radicibus de cano flore germen ostendit. temporale est omne quod fingitur, perpetuum quod cum aetate maturescit. non tibi sacerdotium rem doni 13 Lnc. 16, 10 1 aegestate B 2 iudicat — infacatus con om. B, add. in mg. m. rec. 3 ingeni A 5 nuda] nulla ex nulda B faleris ABLTV, falleris PB 6 non tam] notum B 7 mi scripsi, mihi Ubri anteBtis B 8 cui m V in m.] immeritorum TV1 9 a om. BTl apellat T pronidam A 10 elegi BT\' 11 infaerentem BL castrinBis B, castrosis T1 18 profetam B modico] minimo B 14 te ex tunc T corr. sacram A 15 ueneran***dis (ran et d in ras.) L, mn. B 16 eligisti B, ezlegisti A, et legisti B 17 custus B es* (t eras..) L 18 est L 9. l. quam lioentiae AB 19 pinsonam dalcis B 20 adtolat A aecclesiae A 23 fringitur Lx credimus euenisse sed praemii. alios uulgi aura gratia lenocinante commendat: tibi rigida circa culpabiles districtio dedit affectum. manet te singularis sapientia, quae licet generaliter optanda est, tamen existit in magistro necessaria. frustra monitoris personam suscipit qui inpacti non praeualet aestimare pondus officii: uilissimis conparandus est, nisi praecellat scientia, qui est honore praestantior. dedit tibi apicem res iudicii, non fauoris: dignus pontifice amor est quem censura conciliat: deuenustat institutoris genium qui per solam gratiam uult placere. tu his eruditus et formatus caeli beneficiis plus agendo plebem instituis quam loquendo. illa monita discipulorum occasionem eruderant, quae praebentur exemplo: sine pudore inuitat ad innocentiam qui illam non fuerit ipse sectatus. te inter secreta penetralium quasi testem metuunt qui peccare disponunt: nascentibus culpis metus et reuerentia tua negat effectum. qui inter exordia occurit uitiis, et occasionem lapsus adimit et concupiscentiae purgat auctorem. haec beatitudini tuae quasi strictim pro linguae meae commendatione dedicaui. si precibus tuis uitae successus adriserit, gestorum tuorum plena me relatione consecrabo, ut quae uniuersis nota sunt mansuris in posterum litteris, quatenus gaudeat aetas secutura, seruentur. 1 euenisse (eu in raa.) V premii BL Y alios T\', alios ABLT1Vb, aliia B ara A, aria B 2 commendatur Pb circa] cura T culpabilis .B diatrictio V in ras. 3 manet] munit fort. *e B 7 honorem L prestantior B 8 pontifici fort. censure B 9 institutionis Pb qui L s. I. 10 eruditus] condituB Sirm. benificiis B plebem Bb, popu- Ium rell. 11 institui. Sirm., institues libri munita LB conacientia B 12 erudierant ABT* prebentur B, probantur coni. Schottus 13 non] ft B, om. T 15 affectum BT1 16 exordium B lapsum B adimet B 17 auctore L, actorem T beatitudine L 18 strictim (im in ras.) T, strictam L 20 renelatione B consecrebo B\' nota. B, nata A 21 quatinus LBTV aetas B 22 seruentur] finit add. B 28*

Numquam pauper uena timeatur ingenii, ubi diues est causa dicendi. transit hominem, quotiens caelestibus militat mens nostra culturis, nec in angustum redigitur narrationis exilitas, si opifici suo obsequium referat narraturus. potest enim linguam facundiae dotibus ornare qui contulit et dare uerbis genium quem fatemur dedisse sermonem. nam prophetici dudum maciem iuuit eloquii, dum ad perfectam magistri eloquentiam et fortissimi monitoris tubam imbecilla Moysi erigeretur infantia : qui nullis gradibus, dum peritiam meditatur, effloruit nec per aetatis alicuius scientiam ad messem perfectionis ascendit, qui dum, militem infabricato portauit ingenio, officium ducis iussus arripere, quia uerecunde renuit, constanter impleuit. sic nos dedicationis festa celebrantes, inter spiritalis laetitiae bona praestolamur gratiam, dum paremus. absit formido debilis: remoueatur fiducia inaniter concepta per studium. nos de humanae perfectionis schemate nec praesumimus aliquid nec timemus. deinde quis in beati Iohannis prophetae et apostoli <laudem>, cuius templum hoc sanctificauit ingressus, uel muta. dubitet ora laxari ? cuius senior gratia quam natura, dum ante lucis ingressum pii uatis implesset officium, limen uitae huius uirtute signauit. nam uno eodemque tempore et matrem fecunditate nobilem fecit et inofficiosa genitoris labia in loquelam pristinam usu remeante commouit. nemo Iohannem nominans post exempli praecedentis miracula pristinam linguae habiturum IIII. Sacra quarta inscr. add. Sirm. 5 redigotur B 7 facondie T 8 pfphetioi L dndd* (m eras.) T aciem B 9 iubet B 10 eregeretur B 11 nullius T1 12 aetates B acientiQ B 13 dum scripsi, din libri 14 sarripere L uerecnndiQ L rennnit B implebit B 15 caelebrantee B spiritales L 16 praestalamur B 17 inanita L per L 18 Bcemate B 19 et apostoli Bb, om. LTV 20 laudem. add., om. libri 22 officium om. L 23 significauit L feoonditate T 26 praecidentis B1 se suspicetur inperitiam. post sacratissimum Zachariam, cuius faucibus eliminata per istud uocabulum remeauit humanitas, ab uniuersis\' iura- ereditur Iohannes apostolus clauis. esse uerborum. in huius comitatu Antoninus, uetusti heroa saeculi, et beatissimi Cassiani iuncta claritudo faciunt de aede sacramentum, de terrena habitatione caeleste collegium, de manu factis quod nulla possit senectute uiolari. occasum enim deo oblata non sentiunt nec ad uetustatem tremulam pietate fulta mittuntur: stat soliditas machinae, quam Christus ingreditur, et originariae oblita fragilitatis adipiscitur de possessore uirtutem. tecta uilia de consecrantis nobilitate decorantur, dum rei caducae pretium tribuitur habere de domino. tu autem, frater sanctissime, huius oblator aedificii, de mercedis retributione gratulare. nescit spes titubare; cui bonae fructus promittitur actionis: ab exercitio descendit retributionum fiducia nec ullo nutat incerto qui laudanda meditatur.