Sed ut ad scenae iam sales muerecundos transitum faciam, pudet referre quae dicuntur, pudet etiam accusare quae fiunt, argumentorum strophas, adulterorum fallacias, mulierum impudicitias, scurriles iocos, parasitos sordidos, ipsos quoque patres familias togatos modo stupidos modo obscoenos, in omnibus stolidos, certis nominibus inuerecundos. et cum nulli hominum aut generi aut professioni ab improbis isto sermone parcatur, ab omnibus tamen ad spectaculum conuenitur. commune dedecus delectat uidelicet uel recognoscere otia uel discere. concurritur 1 turpiter] torpe et Zv ignominiosum Z, non ociosum rμ 2 totum equum r 3 hunc locum rp, spectaculi cum Zυ parentes] partes ry, 4 perroges r/i, praerogem Z aut] ut Zv infelicius Zv ~ si scit] sit et scire Zv quem] quod Zv rursqm v prorogem r/t, praerogem Zv \' 5 illud] aliquod Z spectaculi rp. lupanarum Zft, luparum rv , 6 prius per om. Z lubricam Z, publicam rfiv, urbicam fort. 10 ausus est Z sanctum] spm scm rfi, christi corpus quod est scm Z lupanarium (i 11 demissus rp, amisso Z; post dimissus lacuna patebat in manusc.\' Latinius e om. Z; e dominico om. v et] ueniret etiam Z 12 ut assolet om. Z 18 christi... circum om. rpv 14 de itinere quam om. rpv spectaculi] itinere add. Z 15 ad sc. iam sales r/x, de hoc sc. inquinamento Zv inuerecundo iam Zv 17 argumentorum] agentium v 19 et togatos Z obsenos μ1, scenicos Z 20 certis nominibus rp, in omnibus Zv 21 ab om. Z improborum istorum Zv 23 uidelicet rfi, uidere Zv otia rp.1, uitia Zμ2s. l. in illud pudoris publici lupanarium, ad obscoenitatis magisterium, ne quid secreto minus agatur quam quod in publico discitur: et inter ipsas leges docetur quicquid legibus interdicitur. quid inter haec christianus fidelis facit cui uitia non licet nec cogitare, quid oblectatur simulacris libidinis, ut in ipsis deposita uerecundia audacior fiat ad crimina? discit et facere dum consuescit uidere. illas tamen quas infelicitas sua in seruitutem prostituit libidinis publicae occultat locus et dedecus suum de latebris consolantur : erubescunt uideri etiam quae pudorem uendiderunt. at istud publicum monstrum omnibus uidentibus geritur et prostitutarum transitur obscoenitas: quaesitum est quomodo adulterium ex oculis admitteretur. huic dedecori condignum dedecus superducitur, homo fractus omnibus membris et uir ultra muliebrem mollitiem dissolutus, cui ars sit uerba manibus expedire: et propter unum nescio quem nec uirum nec feminam commouetur ciuitas tota ut desaltentur fabulosae antiquitatum libidines. ita amatur quicquid non licet ut quae etiam aetas absconderat, sub oculos memoria reducat.

Non est libidini satis malis suis uti praesentibus , nisi suum de spectaculo faciant in quo etiam aetas superior errauerat. non licet, inquam, adesse christianis fidelibus, non licet omnino nec illis quos ad delinimenta aurium ad omnes ubique Graecia instructos suis uanis artibus mittit. clangores tubae bellicos alter imitatur raucos, alter lugubres sonos spiritu tibiam inflante moderatur, alter cum choris et 1 in i. p. publici rp, illic ad pudorem publicum Zx lupanaram Z, lupanaris Bal. 2 quod om. Z 3 inter haec]hic Z 4 facit fidem (christianus om.) Z nec] non Z 5 libidinis] quid prospicit libidinee Z 6 et om. r/i illae n 7 ad sernitotem rv, om. Z proatituit rμ, inseruit et prostrauit Zx libidinis p. o. locus rp, libidines publicas occultant belua uel Zv nisi quod belua uel om. v 8 latebris om. r 10 geritur] concurritur Z prostitutorum r 11 quomodo] qtTo (i ex om. Zv 12 cumdignum lx farctus p1 13 mulierem Z mollitiam Zu an sit. ex ars et p m. 2 14 et om. Z 16 etiam om. Z 17 abscondit Z oculos scripsi, occulis Z, oculorum rpv memoriam Zv reducantur v 18 libidinis rp, sun om. r suum] usum Z 19 faciat Zv aetas] et a rp superioribus r 21 deliuimeuta aurium] elementa aurium rjt, liniendas aures Zt oblectamenta a. b 22 tuba ru 23 ut lugubres Z tibia rμ, tibias Z moderetur Z choris et cum om. Z cum hominis canora uoce contendens spiritu suo quem de uisceribus suis superioribus nitens hauserat tibiarum foramina modulatur: nunc effuso et nunc intus recluso ac represso nunc certis foraminibus emisso atque in aerem profuso, item in articulos sonum frangens, loqui digitis elaborat, ingratus artifici qui linguam dedit. quid loquar comicas inutiles curas, quid illas magnas tragicae uocis insanias, quid neruos cum clamore commissos ? haec etiam si non essent simulacris dicata, obeunda tamen et spectanda non essent christianis fidelibus: quoniam etsi non habebant crimen, habent in ae maximam et parum congruentem fidelibus uanitatem.

Nam illa altera reliquorum dementia est manifesta otiosis hominibns negotiatio: in iniuriam suam pinguescit in sagina corpus ut robustius aut feriat aut uapulet, et prima uictoria est ultra modum, humani uentris esurire potuisse, super titulo coronae edacis flagitiosae nundinae: ictibus infelix facies locatur, ut infelicior uenter saginetur. quam foeda praeterea ipsa luctamina, uir infra uirum iacens am* plexibus inhonestis et nexibus implicatur. in tali certamine stare. uiderit quis uincat, pudor uictus est. ecce tibi alter nudus salit, alter orbem aeneum contentis in aerem uiribus iactat. haec gloria eat 1 de spu Z 2 suis om. Z superioris rp, in lIuperiora corporis Z foraminibus Zv modulante et r, modulanter fi r s. I. nunc om Zp. 3 incluso Z, occluso b ac represso nunc rp, atque in aerem pro Zv certis] tortis r foraminum meatibus Zv 4 atque in aerem profuso item ru, nunc in Zv articulo Zv, sonus r/i 6 comicas et v, de comicis Z traicae rp 7 missos rp 8 sim. dicata] simulatoris dca Z , obeunda ry,, adeunda Zv 9 fidelibus non erant Z haberent n et maiimam rμ ; fort. uel m. 10 parum] non paruam Z incongruentem Z 11 ille r reliquorum om. rp manifesta dementia est Z 12 negotiatio est Z, negotiatio sua ut uapulet p, negotia sua ut ra r post ra lacuna 5 Utt. in iniuriam ... uapulet om. rfiv 13 ut ultra Zv 14 humanum uenter Zx potuispet Zv superj sub Z coronae edacis rp, coronatae, edacitatis Zv 15 ictibus] ictibus uulnęrum Zv loquatur Z 16 ipsa] ista v uirium (i et amplexus p, amplexus r 17 et om. rμ stare uideris quia rp, uiderit vel Zv; post stare uidetur est iacere uel tale quid interoidisse 18 uincatj add. Z: quia uicerit pudor] add. Zv: tamen uinctus p 19 aereum Zv comptentis (i, extensis coni. Pamelius iactat] iacit Z non est sed dementia Zx dementiae. denique remoue spectatorem, reddideris uanitatem. fugienda sunt ista christianis fidelibus, ut iam frequenter diximus, tam uana, tam perniciosa, tam sacrilega spectacula: et oculi nostri sunt et aures custodiendae. cito in hoc assuescimus quod audimus, celere in id quod uidemus. nam cum mens hominis ad uitia ipsa ducitur, sibi quid faciet, si habuerit exempla? natura corporis lubrica quae sponte corruit quid faciet, si fuerit impulsa ? auocandus est animus ab istis.

Habet christianus spectacula meliora, si uelit, habet ueras et profuturas uoluptates, si se recollegerit: et ut omittam illa quae nondum contemplari potest, habet istam mundi pulcritudinem quam uideat atque miretur, solis ortum aspiciat, rursus occasum mutuis uicibus dies noctesque reuocantem, globum lunae temporum cursus incrementis suis detrimentisque signantem, astrorum micantes choros et assidue de summa mobilitate fulgentes, anni totius per uices membra diuisa et dies ipsos cum noctibus per horarum spatia digestos et terrae molem libratam cum montibus et profusa flumina cum suis fontibus, extensa maria cum suis fluctibus atque litoribus, interim constantem pariter summa conspiratione nexibusque concordiae extensum aerem medium tenuitate sua cuncta uegetantem, nunc imbres contractis nubibus profundentem, nunc serenitatem refecta raritate reuocantem et in omnibus istis incolas proprios, in 1 expeeta.torem rμ, redideris ft, consideras Z 2 ista a Zv 3 perniciosa] periculosa Z tam s. spectaeula om. Z a quibwl peetora (pectora om. v) et oculi nostri cum auribus (et aures v) Zv 4 custodienda Z hoc] id Z celere in id scripsi (cf. celerus Gruter 549, 6), scelere rμ, et celerius Z, om. v 5 quod uidemus om. rμ ducit sibi Z, ducatur v 6 naturae rμv lubricae rwv, lubrica est Z 7 corruit] congruit Z abuocandus Z est] add. Z: igitur omnis, add. v: igitur 8 sibi habet Z christianus om. Z 9 recollegerit] recognouerit Zv obmittat Z 10 potest] possunt Zx 11 rursum Zr 12 et temporum Z 13 decrementisque Zv asterom r, austrum (i micantem rp*, micantium v 14 assidue] a summa rp. summo rp nobilitate Z niees] add. v: snmma de summo 16 et terrae] terrae Zv et om. Z profiusa rfi1, proflua v 17 lictoribus Z 18 interim] inter haec coni. Latinius constantem om. Z pariter ac Z aspiratione Z, conspici ratione rp. nexus qui Z 19 extensus Z aerem medium] latere medio Z 20 serenitate rp. 21 rariter euocantom rP istis] hiis Z aere auem, in aquis piscem, in terra hominem. haec, inquam, et alia item opera diuina sint christianis fidelibus spectacula. quod theatrum humanis manibus exstructum istis operibus poterit comparari? magnis licet lapidum molibus exstruatur, cristae sunt montium altiores, et auro licet tecta laquearia reluceant, astrorum fulgore uincentur: numquam humana opera mirabitur quisquis se recognouerit filium Dei. deicit se de culmine generositatis suae qui admirari aliquid post Deum potest.

Scriptftris, inquam, sacris incumbat christianus fidelis: ibi inueniet condigna fidei spectacula. uidebit instituentem Deum mundum suum et cum ceteris animalibus homines illam admirabilem fabricam melioremque facientem. spectabit mundum in delictis suis, iusta naufragia, piorum praemia impiorumque supplicia, maria populo siccata et de petra rursus populo maria porrecta. spectabit de caelo descendentes messes, non ex areis aratro impressas: inspiciet flumina transitus siccos refrenatis aquarum agminibus exhibentia: uidebit in quibusdam fidem cum igne luctantem, religione superatas feras et in mansuetudinem conuersas: intuebitur et animas ab ipsa iam morte reuocatas: considerabit etiam de sepulcris admirabiles ipsorum consummatorum iam uitas corporum redactas. et in his omnibus iam maius uidebit spectaculum, diabolum illum qui totum detriumphauerat mundum sub pedibus Christi iacentem. quam hoc decorum spectaculum, fratres, quam iocundum, quam necessarium? intueri semper spem suam et oculos aperire ad salutem suam. hoc est spectaculum quod uidetur etiam luminibus amissis. hoc est spectaculum quod non exhibet praetor aut consul, sed qui est solus et ante omnia et super omnia, 1 aues Zv pisces Zv homines Z 2 item] id est Z, om. v 4 criste Z, crusta rμυ altiores om. rpv 5 auro] rora rp, lacunaria μυ reluceant] resplendeant Zx astrorum tamen Z 6 cognouerit ru 7 reicit Z, scit p, mirari Z 8 post] pot fi, praeter Zv dominum Zv 9 et ibi Zv 10 dum Z 11 animabus r(.£ hominis v 12 inmundum r, in undis Z suis om. Z 13 piorum praemia om. Z 15 areis om. Z aratro impressas om. μr inspiciet om. Z 17 cum otn. r feras religione superatas Zv 18 uersas Z iam om. rp, etiam v 19 consumtorum Zv 20 uitas] ad uitam Zv reductas Zv in his] hiis Z maius iam Z, tam maius r, tn auis r 25 etiam] et Z 26 omnia deus Z et super omnia om. r immo ex quo omnia, pater Domini nostri Iesu Christi, cui laus et honor in saecula saeculorum. opto uos, fratres, bene ualere.