* Probatio capitulorum quae in scripturis deificis continentur. quae in uetere testamento figuraliter scripta sunt, per nouo testamento spiritaliter intellegenda sunt, quae per Christum in ueritate adinpleta sunt. nobis enim per Iesum Christum spiritalis intellectus datus est ipso iesu: nobis quidem datum est intellegere sacramenta, Dei, aliis autem in similitudinibus, 16 Marc. 4, 11. 1 continuis om. Q aleam D nocibus QT 2 inmortale QT 4 inimici om. Q 5 abige QTv 7 et] te QT operum tuorum D, rerum tuarum QTv 8 sit] si T euangeliis MlQlT, euangelii M\'Qlx 9 extende Qv — Eiplicit de aleatoribus D, Aduersus aleatores explicit Q, Epistula Cypriani ad aleatores explicit T. — Incipit de duobtis montibus MT, de duobus montibus de monte Syna et Syon aduersus Iudeos p. - 12 initium huius libri mutilum esse uidetur 13 ueteri uv per nonum teetamentum ftv - 14 spualiter u ut solet christo T 17 similitudine. M m eras. inuenimus in euangelio cata Iohannem scriptum: lex* per Moysen data est, gratia et ueritas per Iesum Christum facta est. quae lex Moysi in monte Sina data est. uerum iterum inuenimus scriptum: de Sion enim exiet lex, et uerbum Domini ab Hierusalem. quatenus hoc intellegere debemus? utrum Sina mons ubi a Deo Moysi lex data est et Sion mons unde lex exiuit an unum sint an uero alter sit Sina mons et alter sit Sion mons. inuenimus enim haec nomina duorum montium esse Hebreice: uero Latina interpretatio nominum differet ab inuicem ostendens aliud esse Sina montem et aliud montem Sion.

Haec est interpretatio de Hebreica lingua in Latinam. Sina mons interpretat aeterna temptatio et odium: aeque et Sion interpretat \'temptatio exacerbationis et speculatio.) uides ergo in Hebreica interpretatione non sibi similare, sed neque esse unum montem, sed potius duo inuicem a se differentes gratia et honore. praeterea cum dicat Dauid propheta in psalmo primo: ego autem constitutus sam rex ab eo super Sion montem sanctum eius adnuntians imperium eius. ecce quatenus montem Sion sanctum designat. unde manifestum est montem Sion esse caelestem et spiritalem et Sina esse terrenum. nihil enim potest quod in terra est esse sanctum, cum totus mundus facta mala a diabolo sit maculatus, dicente Iesu: odit me saeculum quia et ego illum, quia mala 1 Io. 1, 17. 4 Es. 2, 3. 16 Pa. 2, 6. 22 Io. 7, 7. 1 iohaanem super sanguinem T m. 2 2 christmn om. Tp 3 iina] syria u 4 enim om. T exiuit T 5 ab] de T debeamns M* 6 atrum] nt T dno ft 7 exibit (t aa unum MT, unum pv alter s. s. m. et om. M 8 hebreice MT semper, hebraice uv 9 uero MT, nerum μv; cf. p. 106, 21 differet acripsi (i. e. diacernet), different Tfi, differentium Mv ostendit c 10 monte bts T 11 latina MT 12 interpretat T (i. e. aignificat), interpretatur Muv; cf. p. 110,10 temptatio aeterna Μμv interpretatur Mfiv 13 exacernationi T 14 non sibi ex mons ibi M similares T 15 duos v gratiam tt honorem M propterea T 16 primo MT, secundo pv 18 quatinns M saepius 19 caelestem esse v 20 montem sina e 21 per facta u; cf. p. 111, 22 mala facta habeat et n 22 iesum Τμ1 quia et ego] et ego odi b illud μ2v mala facta sunt illine T, facta illius sunt mala v facta sunt facta illius. ex qua re quicquid est in hoc saeculo terreno sanctum esse non potest.,

Sion autem montem ex prophetico dicto constat esse sanctum et spiritalem, in quo monte spiritus sanctus filius Dei rex constitutus est, adnuntians uoluntatem et imperium Dei patris sui: et Sina montem esse terrenum in arida terra constitutum, qui est in Syria Palaestina, ubi est terra Iudaea, ubi est et ciuitas illa interfectrix prophetarum, ante cuius portas Christus a Iudaeis crucifixus est in horto, quae ciuitas dicitur Hierusalem per Esaiam prophetam spiritali uerbo execrata et derelicta, nec inmerito. et Deus ex eodem monte Sina terreno per Moysen adhuc in carne terrena primi hominis positum populo Iudaeorum terreno et carnali legem dedit. a Deo accepit illis tradendam, digitis sacris scriptam in duabus tabulis lapideis, licet digitis sacris tamen digitis in figura carnis, quasi populo carnali et durissimo sicut fuerunt tabulae lapideae durissimae, in quibus tabulis legem acceperunt. ideo in duabus: significans ex unitate populi diuidi duas partes, partem quae saluatur et partem incredulam quae perit dicente angelo ad Rebeccam uxorem Isaac: duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo diuidentur et populus populum superabit et maior seruiet minori. uero Rebecca figuram portat ecclesiae, sicut Isaac uir eius typum in se portabat Christi. ergo cum dicit duae gentes in 9 cf. Es. 3, 26. 18 Gcn. 25, 23. 1 est om. p 2 quod sanctum T 8 prophetico] profecto Tfi1 dictum ft1 4 montem M spiritus sanctus M1Τμ, a spiritu sancto M2v 5 dei M, dei et Τμ; fort. dei id est 6 terrenum esse v syriam palaestinam MlT 7 iudaea ubi] iudaoa ibi Τμ1 8 portam 17 a om. Tv 9 eseiam M, isaiam p. spiritali nerbo Tp, Bpiritaliter uero Mv 10 quia et deus v 12 dedit om. MTv a deo] quia et adeo p. legem a deo accepit non distinguit v accipit T 13 scripta T 14 digiti in M 15 tabulis] talis T 16 significans ex] quia significaret v unitatem MT diuidi duas p1 in marg., diuidduas T, diuidnas p1, de duae M (as in abus corr. m. 2), diuidi in duas v 17 partibus M\'l partem incredula T, pars incredula M periit p 18 dicentem MlT angelum Ml 19 deuidentur T 20 supcrauit T 21 uero T, uerum Μμv, cf. p. 105, 9 portat] portabat fiv sicuti p. utero tuo sunt. quia et de gentibus duas partes futuras designabat, partem idololatrem perditam et partem credulam uiuentem per fidem, hanc unam partem gentium designat in utero ecclesiae permanere generationem in aeternum in figura Rebeccae, et partem populi infidelium Iudaeorum a uentre tunc Rebeccae diuidi et separari a natiuitate ecclesiae. haec fuit praefiguratio in Geneseos per angelo spiritaliter adnuntiata. haec uero nomina eorum montium talem habent interpretationem in lingua Latina, demonstrans ueritatem,, qui sint hi duo montes Sina uel nunc Sion: quod quidem post paulum dicturi sumus. ita enim hanc ueritatis interpretationem probauimus de principio generis humani uenientem. ita enim Deus omnipotens ab initio mundi et deinceps omni homini nascent * • de tempus et factum nomina a parentibus suis accipiebant: non quidem ex se, sed a Deo mente inpellebantur, qui antequam fiant praescius est futurorum, quales post crementum aetatis suae futuri essent, posteriore tempore uegeti in nominibus Hebreicis designati habentur, quid singulis futurum esset, interpretatio nominum designabat ueritatem: sicuti tunc temporis in Patriarchis conpletum est, secundum primi hominis carnem a terrae limo esse. ex ipso protoplasto probamus ueritatem.

Nomen accepit a Deo. Hebreicum Adam in Latino interpretat terra caro facta, eo quod ex quattuor cardinibus orbis terrarum pugno 1 duae in duo corr. M* designabat futuras T 2 idolatrem MTp et partem om. T incredulam T uidentem MT 4 in generationem aeternam v 5 infideli MT, infidelis u a uentre om. M tunc om. (i, * T (t eras.) 6 natiuitatem T geneseos Tp., genesi Mv angelos M2μ, angelum v 7 eorum om. v 8 ut demonstret v ueritatem M s. I. m. 2 9 hii M nunc om. v paululum v 10 probabimus (i, priuabimus T 11 enim deas omps (omnes M) MTu, om. v 12 et inceps T omnes homines nascentes v; lactmam indicaui de tempore pv facto (iv 14 impolebantur Tl, inpulebantur MT1, compellebantur (i fiant] fiant quae dum MT 15 ut quales v posteriori Mv 16 uegeti MlTu, uegeta M1, uerbis et v in om. v designati habentur (i, designarentur MTv et quid v, qui in T 17 designat M, designaret v sicuti tunc] si tantum Tfi1 18 carne M 19 e] ae M, de v terra e limo M protoplausto M . 20 accipit T deo] deo adam v interpretatur Mfiv terram Ml 12 caro corr. in in carnem M terrae ex terram M conprehendit, meat scriptum est: palmo mensus sum caelum et pugno conprehendi terram et confinxi hominem ex omni limo terrae: ad imaginem Dei feci illum. oportuit illum ex his quattuor cardinibus orbis terrae nomen in se portare Adam: inuenimus in scripturis, per singulos cardines orbis terrae esse a conditore mundi quattuor stellas constitutas in singulis cardinibus. prima stella orientalis dicitur anatole, secunda occidentalis dysis, tertia stella aquilonis arctus, quarta stella meridiana dicitur mesembrion. ex nominibus stellarum numero quattuor de singulis stellarum nominibus tolle singulas litteras principales, de stella anatole a, de stella dysis fi, de stella arctos a, de stella mesembrion fi: in his quattuor litteris cardinalibus habes nomen adap. nam et in numero certo per quattuor litteras Graecas nomen designatur alllp: ita a fita d xlaaaQa a fxla fi τεϭϭαϱϰοντα faciet numerum XLV]. hic numerus XLVI passionem carnis Adae designat, quam Adae carnem in se figuralem Christus portauit et eam in ligno suspendit. quae caro dominica a Deo patre Iesu uocita est: spiritus sanctus qui de caelo descendit Christus, id est unctus Dei uiui Deo uocitus est, spiritus carni mixtus Iesus Christus. hic ergo numerus quadragesimus sextus passionem declarat, eo quod sexto millesimo anno hora sexta passus, resurgens a mortuis quadragesimo die in caelis ascendit: uel 1 Ea. 40, 12. 1 Bum T, est Mp. caelos (t 2 conprehendit M/t confixi T, finxit Mfi 3 fecit MTfi 4 in se] ipse MT 5 cardinibus M; cf. p. 107, 6 7 anatholae M 8 artns MlT μεϭημβϱια v 11 dyses T artus T mesembria b 12 habene M 13 designatur Adam v 14 μια] la id est unum n J] et M τεϭϭϱα id est quatuor c (ita id est unum n tessera contra ΜΤμτεϭϭαϱαοντα id est quadraginta n faciet Tp., facit in M, fac et innenies v, ex quibus resultat Erasmus numerus Erasmus XLVI hic numerus om. M et Erasmns 15 designans Erasmus quam adae scripsi, adae T, quam M, eamdem (i 16 portabit MlT, portabat M1 eum T\' 17 dominica om. v ad deum patrem iesum T iesu om. (i uocata (i, uocitata M2v 18 id est unctns] iunctus MT, nnctus p. a deo v, deus u uocatus v, uocitatus (i 19 carnis p minus eet M quadragesimus sextus Tp., XLVI M 20 millensimo M 21 a mortuis resnrgens r quadragensimo M, quadragesima n caelos pv quia Salomon quadraginta sex annis templum Deo fabricauerit, in cuius templi similitudinem Iesus carnem suam esse dixit, dicens Pharisaeis: destringite fanum istum et ego in tribus diebus excitabo illum. et Pharisaei dicebant: quadraginta sex annis aedificatum est fanum istud et hic in tribus diebus suscitabit illum? dic.ebat autem Iesus fanum de corpore suo.

Deinde Abel filius Adae nomen accepit Hebreicum, designans fratria interfectionem et parentorum luctum. item Enoch qui ante diluuium Deo iustus conplacuit et ideo de isto mundo in carnis suae natiuitate uiuus translatus est in loco ubi Deus scit: ex quo loco consummatione mundi innouari habet in hoc mundo, unde et translatus est ad confundendum et reuincendum antichristum: a quo interfecti martyria sua conplebunt, uiuentes in aeternum in saecula saeculorum. et ideo Enoch interpretat \'innouatus\' deinde Iob iustus, qui ante diem iudicii meruit uoce iudicis laudari, et ideo deuicto diabolo et superato Iob interpretat \'carissimus Dei\\ aeque et Abraham in sua natiuitate s parentibus suis Abram uocitus est, temptatus uero a Deo fidelis inuentus est et a Deo benedictus pater multarum gentium constitutus est: et ideo inmutato a Deo nomine Abraham uocitus est, interpretat \'pater multorum populorum\'.