XCI. SAPIENTES RESPONDENDVM VERBVM INTERROGANTI. In ecclesiastico: Esto mansuetus ad audiendum uerbum, ut intellegas: et cum sapientia loquere responsum uerum. et pax multiplicetur usque custodimini per fidem in salutem iam paratam. Iohannes in epistula I cap. X: Filioli, nemo uos seducat. qui facit iustitiam iustus est usque omnis qui non est iustus non est ex deo. XCI. SAPIENTES BESPONDENDVM VERBVM INTERROGANTI. In ecclesiastico cap. llII : Esto mansuetus ad audiendum uerbum usque fugientes eius quae in mundo est concupiscentiae corruptionem. Iohannes in epistula I cap. VIIII: Filioli, nemo uos seducat usque et qui non diligit fratrem suum. XCI. SAPIENTER RESPONDENDVM VERBVM INTERROGANTI. In ecclesiastico cap. IIll : Esto mansuetus ad audiendum uerbum 7 I loh. 3, 7-10 17 Eccli. 5, 13 1 diuina] donauit MLC 2 donauit om. MLC 3 in aua M LC 4 ut om. MLC dinine S 6 cupiditatem S (cf. cap. CIIJ) iohannis S apost. om. MVLC 7 fecit S 8 et Sv: om. MVLC a S: de M2VLC (om. M1), ex v diabnlo et lin. 10 -buli (sed -bolos et lin. 12 -boli) S 9 adparuit S 11 Bemen] sensus MV ( ϭπέϱμα ) 12 filii alt.] fili S 13 omnia om. C 18 loquaris MVLC uerbum S Item tobi : Adtende autem, fili, in omnibus operibus tuis., et esto sapiens in uniuersis sermonibus tuis. Item ad colossenses : Sermo christi habitet in uobis abundanter in omni sapientia et omni intellectu spiritali: docentes et castigantes uosmet ipsos psalmis, hymnis, canticis spiritalibus, in gratia cantantes in cordibus uestris deo. omnia quaecumque facitis in uerbo uel in opere, omnia in nomine domini nostri iesu christi, gratias agentes deo patri per ipsum. Item illic: Sermo uester in gratia dei sale sit conditus, ut sciatis quemadmodum oporteat uos unicuique respondere. Item ad corinthios I: Et uos quoniam aemulatores estis spiritalium, ad aedificationem ecclesiae quaerite ut abundetis. Item illic: Cum conuenitis autem, unusquisque uestrum dei, ut intelligas. Intobicap. : Adtende autem, fili, in omnibus operibus tuis et esto sapiens in uniuersis sermonibus tuis. Ad colosenees cap . XV: Verbum christi habitet in uobis habundanter usque gratias agentes deo et patre per spu. Item cap . XXIII: Sermo uester semper in gratia dei sale sit conditus, ut sciatis quomodo oporteat uos unicuique respondere. Ad corinthios I cap . LXII: Cum conuenitis, unusquisque uestrum psalmum dei, ut intelligas. In tobi cap . : Adtende autem, fili, in omnibus operibus tuis et esto sapiens in omnibus sermonibus tuis. Ad colosenses cap . V: Verbum christi habitet in uobis abundanter usque gratias agentes deo et patri per ipsum. Item cap . VI: Sermo uester semper in gratia dei sale sit conditus, ut sciatis quomodo oporteat uos unicuique respondere. Ad corinthios I cap . XVI: Quid ergo est, fratres? quum conuenitis, unusquisque 1 Tob. 4, 14 3 CoL 3, 16 et 17 9 Col. 4, 6 11 I Cor. 14, 12 18 ib. 26 1 Tob. 4, 14 πϱόσεχε σα v τω̖̃, παιδιον, ε̉ v πα̃σι τοι̃ς ε̆ϱγοις aov, xai ῐϭϑι πεπαιδενμενος b παοη αναστϱοϕη̃ cov autem om. V 2 Vbi supra V S colosenses S, colosenses MLC habondanter SMLC 4 intellectus 8 et castigantes om. MVLC 5 uos V ymnis LC 6 deo om. C 8 christi] add . facite 8. lin V* Item — Sermo — (p. 609, 2) nobis Item om. V 9 ubi supra MLC uester] semper add. MLCv 10 quemammodum M 11 ad corintios prima M Et uos — abundetis Item illic om. MLC 12 aecclesiae quaeritae S psalmmn habet, doctrinam habet, interpretationem habet. omnia ad aedificationem fiant uobis, Item petrus apostolus in epistula I: Parati semper ad confessionem omni poscenti a uobis uerbum de fide et spe, quae in uobis est: cum modestia et timore conscientiam habentes bonam, ut in eo quod detractant de uobis confundantur, uidentes uestram bonam in christo conuersationem. XCII. DE SERVO FIDELI ET PRVDENTE ET COMMONITIONE DOMINORVM. In prouerbiis: Seruus prudens obtinebit dominorum inprudentiam, et inter fratres diuidit partem. Item illic: Filio doloso nihil erit boni: seruo autem sapienti prosperi habet usque omnia ad aedificationem fiant. Petrus in epistula I cap. XI: Parati semper estote ad confessionem omni poscenti usque nidentes uestram in christo conuersationem. XCII. DE SERVO FIDELI ET PRVDENTE ET COMMONITIONE DOMINORVM. In prouerbiis cap. XVII: Senras sapiens dominabitur filiis stultis et inter fratres hereditatem dinidet . Item cap. : Filio dolosi nihil erit boni, seruo autem prudenti prosperi erunt uestrum usque omnia ad aedificationem fiant. Petrus in epistula I cap. X: Parati semper ad satisfactionem omni poscentiuos rationem usque uestram bonam in christo conuersationem. XCII. DE SERVO FIDELI ET PRVDENTE ET COMMOTIONE DOMI- NORVM. In prouerbiis cap. XVII: Seruus sapiens dominabitur filiis stultis et inter fratres hereditatem diuidet. Item cap. XDJI: Filio doloso nihil erit boni, seruo autem sapienti prosperi erunt S I Petro 8, 15 et 16 10 Prou. 17, 2 12 Prou. 14, 15 1 intexpraetationem SM 2 ante omnia inserunt liBguam habet MLC uobis om. MLCv apost. om. MVLC 8 aepistula 8 semper] add . eetote MVLC 4 a nobis uerbum] uos rationem a uobis C (cf. v) est] add . séd MVLCv 6 detractandum nobis S, detrahunt de uobis MVLC (cf. Vulg. I Petr. 2, 12) 7 bonam om. MVLC 9 prndenti MLC commonitionem dominieorum S 10 optinebit L 11 diuidit SMV1LC: diuidet V2v ( διελει̃ται ) partes V iHic] in prouerbiis MVLC 12 bonis S sapienti Sv prudenti MVLC . XII, Aug. 8, i. 89 erunt actus. Item illic: Iram uiri mitigat seruus prudens, pugillianimem autem uirum quis sufferet? Item illic: Non laedas seruum operantem in ueritate, neque mercennarium dantem animam suam. Item illic: Seruus sensatus dilectus sit tibi quasi anima tua: non defraudes illum libertate, nec inopem relinquas illum. Item in ecclesiastico: Si eat tibi seruus fidelis, sit tibi quasi anima tua: quasi fratrem, sic illum tracta, quia in sanguine animae tuae parasti eum. si laeseris illum iniuste et extollens discesserit, quem quaeres? et qua uia quaeres illum? Seruo sensato liberi seruient, et uir scius non murmurabit. Item paulus apostolus ad colossenses: Domini, quod iustum est et aequum, seruis praestate, scientes quoniam et uos dominum habetis in caelis aetas. In ecclesiastico cap. V: Non ledas seruum operantem usque neque inopem derelinquas illum. Item cap. : Si est tibi senms fidelis, sit tibi quasi anima tua usque et uir scius non murmurauit. Ad colosenses cap. XXI: Domini, quod iustum est et aequum est, semis praestate scientes quia et uos actus. Item cap. : Iram uiri mitigat seruus prudens, pusillanimem autem uirum quia sufferet? In ecclesiastico cap. V: Non ledaa seruum operantem usque neque inopem derelinquas illum. Item cap. VIIII: Si est tibi seruus fidelis, sit tibi quasi anima tua usque in qua uia quaeras illum nescis. Ad colosenses cap. V: Domini, quod iustum est et aequum, seruis 1 Prou. 18,14 2 Eccli. 7, 20 (22) 4 ib. 21 (28) 6 Eccli 80, 39 et 40 (88, 81-82) 10 Eccli. 10, 25 (28) 12 Coloss. 4,1 .1 ubi supra MVLC (lin. 4) 2 pusillanimem (-mum L) MV LC illio] in prouerbiis MVLC 3 ledu SMVLC 5 non I fraudes V libertatem M 6 Item - Si - murmurabit Item om. Y 8 comparasti MLOv 9 leaeris SLC queres 5, quaeria (quer- C) MLC 10 et qua uia quaeres (quaeris L) MLCi om. S, εν xohf ο̉ο̉ϕ̃ ζητήσεις αύτο̉ν seruiunt MLC 11 murmurauit (-moranit L) MLC paulus aposi om. MVLC 12 colosenses MVLC quod om. M 18 prestate SL, praestante M sciens V1 quia MYLC, quod v dn ̄ m MVLC, deum S praeiustum iudicem. Item ad ephesios: Et uos domini, eadem facite ad illos, dimittentes minas, scientes quod et uester et ipsorum dominus est in caelis, et personarum acceptio non est aput deum. Item in deuteronomio: Non tradetis seruum domino suo, qui confugit ad uos, sed uobiscum habitabit in omni loco, quocumque placuerit ei, nec tribulabitis eum. Item in prouerbiis: Noli tradere seruum in manus domini, ne forte maledicat te et extermineris. XCIII. DE COMMONITIONE SERVORVM. Paulus apostolus ad ephesios: Serui, obaudite dominis carnalibus cum timore et tremore in simplicitate cordis uestri sicut christo: non ad oculum seruientes, non ut hominibus placentes, sed ut serui christi facientes uoluntatem dei, ex toto animo cum beniuolentia seruientes sicut domino et dominum habetis in caelis. Ad effesios cap. XXVIIII: Et uos, domini, eadem facite illis remittentes minas, scientes quia uester dominus est in caelis. XCIII. DE COMMONITIONE SERVORVM. Ad effesios cap. XXVIII: Serui, oboedite dominis carnalibus usque siue seruus state usque dominum habetis in caelo. Ad ephesios cap. VII: Et uos, domini, eadem facite illis usque personarum acceptio non est apud eum. XCIII. DE COMMONITIONE SERVORVM. Ad ephesios cap. VII: Serui, oboedite dominis carnalibus usque siue seruus siue liber. 1 Ephes. 6, 9 4 Dent. 28, 15 et 16 7 Prou. 30, 10 11 Ephee. 6, 5—8 1 efeaios S, effeaios LC 2 dimittens 8, remittentes MVLCv et pr.] est S, om. LC (xai αύτών ϰαι ύμω̃ν ) S non est ulla 0 4 apud illum MVL, apud eum Cv, cf. Sab. Item - Non - Noli extermineris om. MVLC 11 paulus apost. om. MVLC efesios S, effesios LC oboedite (obed- VC) MVLC 13 uestris 8 non ut S, ut MVLC, quasi v, ώς 15 toto S: om. MVLCv beniuolentia S: bona uolontate MVLCv ( εύνοιας ) 89* non hominibus, scientes quod unusquisque quodcumque fecerit bonum, hoc consequetur a domino, siue seruus siue liber. Item ad timotheum I: Quicumque sub iugo sunt serui, dominos suos omni honore dignos habeant, ut nomen domini et doctrina non blasphemetur. qui autem fideles habent dominos, non contemnant, quod fratres sunt: sed magis serviant, quoniam fideles sunt et dilecti qui beneficii participes sunt. Item ad titum: Serui dominis suis subditi sint in omnibus, et placeant, non contradicentes, non fraudantes, sed in omnibus fidem bonam ostendentes, ut doctrinam saluatoris nostri dei ornent in omnibus. Item petrus apostolus I: Serui, obaudite cum omni timore dominis uestris, non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis. haec est enim gratia aput deum, si propter conscientiam dei sustineat quis iniuriam patiens iniuste. quae enim gloria est, si peccantes siue liber. In epistula ad timotheum cap. XXV: Quisque sub iugo sunt serui, dominis suos omni honore. Ad titum cap. un : Serui dominis suis subditi sunt In epistula petri I cap. VIIII: Serui, oboedite cum omni timore dominis uestris non tantum bonis. Ad timotheum I cap. VII: Quicumque sunt sub iugo serui usque et dilecti qui beneficii participes sunt. Ad titum cap. II: Seruos dominis suis subditos esse usque ut doctrinam saluatoris nostri dei ornent in omnibus. Petrus in epistula I cap. VIII: Serui, subditi estote in omni timore dominis uestris usque tristitias patiens iniuste. 8 I Tim. 6,1 et 2 8 Tit. 2, 9 et 10 12 I Petro 2,18—20 1 quod MVLC: quo S, quoniam v quodcumque S, om. MV1 LC, quod s. lin. V* 2 consequetur MO: consequitur SL, consequatur V, recipiet r, ϰομιει̃ται 3 Item — Quicumque — lin. 11 omnibus Item om. V prima MC quicumquae S 4 dominis suis S in omni L dignos om. C ut MLC: et S, Lv α 5 blasfemetur S 6 contempnant MLC quod St quia MLCv 8 seruis S in omnibus et S, et in omnibus MLC 11 ordinent C apostolus S, in epistola (epfa) MVLC 12 prima MVC nostris S 18 discolis S (v): difficilioribus MV LC 15 iniustae SM uerba quae enim — apat deum om. MVLC cruciemini et sufferatis ? sed si bene facientes et patientes iniuriam sustineatis, haec est gratia aput deum. XCIIII. OBOEDIENDVM REGIBVS ET POTESTATIBVS SAECVULI. Paulus apostolus ad romanos: Omnibus potestatibus sublimioribus subditi estote: non est enim potestas nisi a deo, quae autem sunt a deo ordinata sunt. itaque qui resistit potestati dei ordinationi resistit. qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem sumunt. nam principes non sunt timori bono operi, sed malo. uis autem non timere potestatem? quod bonum est fac, et habebis laudem ex illa. dei enim minister est tibi in bonum. si autem malum feceris, time: non enim sine causa gladium portat. dei minister, uindex est in iram ei qui malum fecit. ideoque subditi estote non solum propter iram, sed et propter conscientiam. ideo tributa penditis, ministri enim dei sunt ad hoc ipsum seruientes. reddite omnibus debita, cui tributum tributum, cui uectigal . uectigal, cui timorem timorem, cui honorem honorem. nemini quidquam debeatis, nisi ut inuicem uos diligatis. Item ad XCNN. OBOEDIENDVM REGIBVS ET POTESTATIBVS SAECVLI. Ad romanos cap. XL: Omnibus potestatibus sublimioribus subditi XCIIII. OBOEDIENDVM RE&IBVS ET POTESTATIBVS SAECVLI. Ad romanos cap. XV: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit usque nemini quicquam debeatis nisi ut inuicem diligatis. 5 Rom. 13, 1-8 4 obediendom VC saeculi om. VC 5 paul. apost om. MV LC 7 autem] enim MVLC 9 nam principes Sv: principes enim MVLC 10 bono operis MV1, boni operis sed mali V2v Merba uis - - tibi in bonum om. V 11 quod bonum est S: bonum MLCv 1S dei] add . enim MVLCv miniater est uindex: in M VLv (est om. C) 14 ira MVLC ei SV2Lv: et MV1C 16 pendetis S, praestatis MVLCv ( ιελει̃ε ) ipsud M 19 quicquam MVLC uos om. MVLCv Item — Admone — homines om. V titum: Admone illos principibus et potestatibus subditos esse, obaudire, ad omne opus bonum paratos esse, neminem blasphemare, litigiosos non esse, sed modestos, omnes ostendentes mansuetudinem ad omnes homines. Item petrus apostolus I: Subiecti estote omni humanae ordinationi propter domimun , siue regi tamquam praecellenti, siue ducibus tamquam ab eo in hoc ipsum missis ad uindictam malorum, laudem uero bonorum — quoniam sic est uoluntas dei, ut bene facientes obmutescere faciatis stultorum hominum ignorantiam —, ut liberi, non ut uelamen malitiae habentes libertatem, sed sicut serui dei. omnes honorate, fraternitatem diligite, deum uero timete, regem autem honorificate. XCV. LVMEN ITINERIS NOSTRI ESSE LEGEM DEI. In psalmo XVIII: Praeceptum domini lucidum inluminans oculos. Item in psalmo CXVIII: Lucerna pedibus meis estote usque nisi inuicem diligatis. In epistula ad titum cap . V: Admone illos principibus et potestatibus subditos esse. In epistula petri I cap . : Subditi estote omni humane usque regem autem honorificate. XCV. LVMEN ITINERIS NOSTRI ESSE LEGEM DEI. In psalmo XVIII: Praeceptum domini lucidum inIuminens . In CXVIII: Lu- Ad titum cap . III: Admone illos principibus et potestatibus subditos esse usque ostendentes mansuetudinem ad omnes homines. Petrus in epistula I cap . VIII: Subiecti estote omni humanae creaturae propter deum usque deum timete, regem honorificate. CXV. LVMEN ITINERlS NOSTRI ESSE LEGEM DEI. In psalmo XVIII : Praeceptum domini lucidum inluminans oculos. In CXVIII: 1 Tit. 3, 1 et 2 5 I Petro 2, 13—17 15 Pa. 18, 9 16 PB. 118, 105 1 ammone MLC 2 blasfemare S 3 non litigioeos Cv omnem MLCv, πα̃σαν 4 apost.] in epistola (epla) MVLC 5 subiecti Sv: snbditi MVLC estote in ras. S ordinatione V1 L, creaturae V\'Cv 6 deum VCv quasi Cv 7 habeo S in hoc ipsum om. Cv ipsnd M laude S 8 quia MVLCv 9 stoltoram MVLC: stonun S, imprndentium v 10 ut liberi MV LC: liberi S, quasi 1. v 12 deum] dum MV autem om. L Cv 15 preceptum SLC uerbum tuum, domine, et lumen semitis meis. Item in prouerbiis: Quia lucerna est mandatum legis et lux uitae et increpatio et disciplina. Item in esaia propheta: De nocte uigilat spiritus meus ad te, deus, quia lux praecepta tua sunt super terram.