Quamobrem si quid te uel ratio, uel oratio nostra commouit et si ueram, ut credo, curam tui geris, uelim me audias et bonis praeceptoribus catholicae christianitatis te pia fide, alacri spe, simplici caritate committas deumque ipsum, cuius unius et bonitate facti sumus et iustitia poenas luimus et clementia liberamur, orare non cesses. ita tibi neque praecepta et disputationes doctissimorum hominum et uere christianorum neque libri neque serenae ipsae cogitationes defuerint, quibus facile quod quaeris inuenias. nam istos uerbosos et miseros — quid enim aliud mitius dixerim ? — penitus desere: qui dum nimis quaerunt, unde sit malum, nihil reperiunt nisi malum. in qua quaestione saepe auditores erigunt ad quaerendum, sed ea docent excitatos, ut uel dormire semper satius sit quam illo modo euigilare. de lethargicis enim phreneticos faciunt: inter quos morbos. cum sit uterque plerumque mortiferus, hoc tamen interest, quod lethargici sine aliena uexatione moriuntur, phreneticus autem multis sanis et eis potissimum, qui uolunt subuenire, metuendus est. nam neque deus mali auctor est nec umquam eum quicquam fecisse paenituit nec ullius commotionis animi tempestate turbatur nec terrae particula regnum eius est, nulla flagitia uel scelera probat aut imperat, numquam mentitur. haec enim atque huiusmodi nos mouebant, cum ea magnis inuectionibus quaterent et hanc esse 1 robore] labore SPpMVmb prędictę »1 5 litros Ch suis] uis Ch 6 audere] uelle SPpMVtnb 7 te om. V uel ratio om. Ch uel oratio] om. Pp (in mg. m. 2 add.) 8 commouet V tu V geris] d generis Ch 10 committis Ch 12 tibi] ibi Ch 14 ipse Ch 16 alius (d a m. I) P deserere Vm 18 quaestiones Ch 20 lęthargicis ..:U freneticos lib. 21 uterque om. Vtn (m. 2 add.) 23 sanis] satis SVmb 25 penituit Ch 29 magis SMPpb ueteris testamenti disciplinam insimularent: quod omnino falsissimum est. itaque illos recte reprehendere ista concedo. quid ergo didici? quid putas, nisi cum ista reprehenduntur, disciplinam catholicam non reprehendi? ita quod apud eos uerum didiceram. teneo, quod falsum putaueram, respuo. sed et alia multa me docuit ecclesia catholica, quo illi homines exangues corporibus, sed crassi mentibus aspirare non possunt: deum non esse corporeum, nullam eius partem corporeis oculis posse sentiri, nihil de substantia eius atque natura ullo modo esse uiolabile aut commutabile aut compositicium aut fictum ; quae si mihi concedis — non enim aliter de deo sentiendum est —, omnia illorum machinamenta subuersa sunt. illud uero quomodo sit. ut nec deus malum genuerit aut fecerit nec ulla sit fueritue umquam natura atque substantia, quam non deus aut genuerit aut fecerit, et tamen a malo nos liberet tam necessariis rationibus adprobatur, ut dubitari omnino non possit, praesertim tibi atque talibus, si tamen bono ingenio pietas et pax quaedam mentis accedat, sine qua de tantis rebus nihil prorsus intellegi potest. et non hic fama de fumo est et nescio qua fabella Persica. cui satis est aurem adcommodare et animum non subtilem, sed plane puerilem. longe omnino, longe se aliter, non ut Manichaei desipiunt, ueritas habet. sed quoniam sermo iste noster multum processit longius quam putabam, hic finem libro faciamus: in quo memineris uolo nondum me Manichaeos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, falsam 1 falsd b 2 illo V 6 quoj quod M 7 adspirare (d paene er.) P 8 deum] deum scilicet (scil. m. 3 8. I.) P 9 nullo r 10 uiolauile Ch aut commutabile om. Ch p composititium Ch composicium p S M compositium (i exp. m. 1) Pcomposittl facttl b (in marg. al. compositiciQ aut fictn) 11 sentiundum P 14 aut fuerit V 15 non genuerit 8 16 rationibus »r(nmen>ir om. V approbatur m2 17 presertim Ch 18 accedas Ch 19 hic non SMm 20 aureQ Ch 22 aliter qui ut (quA ut in ras.) p manicheis Ch 23 iste sermo Spb 25 manicheos Ch opinionem de ueris christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat; placatiore autem animo tuo facto ero fortasse in ceteris promptior amen. 1 aut orn. V 2 erigereJ et egere p magna'7 (m er.) P 4 amen om. SPpMVm EXPLICIT LIBER DE VTILITATE CBEDENDI Ch fol. 95. EXPLICIT LIBER BEATI AVGVSTINI DE VTILITATE CREDENDI p. 76 S EXPLICIT DE VTILITATE CREDENDI fol. 30 P 51 p