Sic aliam quae sequitur quaestionem proposuit 
 nec soluit; immo uero auxit et difficiliorem reddidit proponendo 
 aduersum se probatum testimonium: non est qui faciat 
 bonum, non est usque ad unum, et quasi contraria testimonia 
 referendo, quibus ostenderet esse homines qui faciunt

 2 Eph. 5, 8 5 I Cor. 1, 31 7 Apoc. 14, 5 9 IIoh. 1, 8 
 13 Apoc. 14, 5 24 Ps. 13, 1. 3 

 1 in se om. m. 1 VC inueniuntur N 2 lux] lex b 3 addit 
 m. 1 VC 4 addit m. 1 VC lux in se ipsis N 5 possunt B 
 6 talis N sunt dicti DRKfi 7 quod] ut V sit ex sunt C in 
 ore eorum inuentum B 9 esse*t L essent b 10 non om. m. 1 C 
 ore eorum in ras. 0, DBKbd 12 ipsum om. m. 1 D,P 13 eorum] 
 ipsorum bd 19 potuit b correpto 0 20 adiutoriQ N 22 pposuit B 
 23 proponendum B 24 probatum LPDRVOCKab: prolatum BNd 
 26 faciant B 
 
 
 bonum. quod quidem ostendit, sed aliud est non facere bonum, 
 aliud non esse sine peccato, etiamsi homo faciat multa bona. 
 quapropter ea testimonia quae posuit non sunt contra illud 
 quod dicitur non esse in hac uita hominem sine peccato. ipse 
 autem non ostendit quemadmodum dictum sit: non est qui 
 faciat bonum, non est usque ad unum. ait enim\\ inquit, 
 sanctus Dauid: spera in domino et fac bonitatem\'. hoc praeceptum 
 est, non factum. quod praeceptum non utique faciebant, 
 \'de quibus dictum est: non est qui faciat bonum, non est 
 usque ad unum. ait etiam dixisse sanctum Tobin: noli 
 tin.ere, fili; pauperem uitam gessimus, sed multa 
 bona habemus, si timuerimus deum et recesserimus 
 ab omni peccato et fecerimus bene. uerissime tunc erunt 
 homini multa bona, cum recesserit ab omni peccato; tunc enim 
 ei nulla erunt mala, ut non opus habeat dicere: libera nos 
 a malo. quamuis et nunc omnis qui proficit recta intentione 
 proficiens recedit ab omni peccato et tanto inde fit longinquior, 
 quanto plenitudini iustitiae perfectionique propinquior, 
 quia et ipsa concupiscentia. quod est peccatum habitans in carne 
 nostra, etsi manet adhuc in membris mortalibus, minui tamen 
 non desinit in proficientibus. aliud est ergo recedere ab omni 
 peccato, quod nunc in opere est, aliud recessisse ab omni 
 peccato, quod in illa perfectione tunc erit. sed tamen et qui 
 iam recessit et qui adhuc recedit, non est negandus facere 
 bonum. quomodo ergo dictum est: non est qui faciat 
 bonum, non est usque ad unum, quod ille proposuit et 
 non solutum reliquit, nisi quia populum quendam psalmus

 5. 9. 25 Ps. 13, 1. 3 7 Ps. 36, 3 10 Tob. 4, 21 15 Matth. 6, 13 
 19 cf. Rom. 6, 12 

 3 IJQIJ ŞŲJ)ţ R, om. m. 1 VC 4 ac C 6 inquit om. LPVOCKN&, 
 m. 1 D dixisse scm B 8 praeceptum ęşţ C 10 Tobiam bd 
 tobu p 11 gerimus RVKbd 12 habebimus RK, m. 2 PDVO 13 bona 
 RCKbd, m. 1 V, m. 2 D 17 recedat b fit s. l. P fid m. 1 R, 
 om. LVOC$, m. 1 D 18 quando V plenitudinis N iustitia N 
 propin***quior C 20 etsic N membris eius B minuit N 26 quod 
 -nisi om. B 
 
 
 ille culpat, in quo nec unus erat qui faceret bonum, dum 
 uolunt remanere filii hominum et non esse filii dei, cuius 
 gratia homo fit bonus, ut faciat bonum? de illo enim bono 
 dictum hic debemus accipere, quod ibi ait: deus de caelo 
 respexit super filios hominum. ut uideat si est intellegens 
 aut requirens deum. hoc ergo bonum, quod est 
 requirere deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum, 
 sed in eo genere hominum, quod praedestinatum est ad 
 interitum. super hos enim respexit dei praescientia protulitque 
 sententiam. 
 
 \'Item dicunt\', inquit, \'illud quod saluator ait: quid 
 me dicis bonum? nemo bonus nisi solus deus\'. hanc 
 item propositionem omnino non soluit, sed opposuit uelut ex 
 aduerso alia testimonia, quibus probaret esse et hominem 
 bonum. dixit enim esse respondendum quod idem dominus alibi 
 ait: bonus homo de bono thesauro cordis sui profert 
 bona, et iterum: qui solem suum oriri facit super bonos 
 et malos. <et alibi scriptum est\', inquit, <bona bonis creata 
 sunt ab initio, et iterum: qui sunt boni, erunt habitatores 
 terrae\'. cui sic respondendum est, ut et illud inteliegatur 
 quomodo dictum sit: nemo bonus nisi unus deus. 
 siue quia omnia quae creata sunt, quamuis ea deus fecerit 
 bona ualde, creatori tamen comparata nec bona sunt, cui 
 comparata nec sunt — altissime quippe et proprio modo quodam

 4 Ps. 13, 2 9 cf. Fulgentii ad Mon. 15 11 Luc. 18, 19; Marc. 
 10, 18 16 Matth. 12, 35 17 Matth. 5, 45 18 Eccli. 39, 25 
 19 Prou. 2, 21 21 Marc. 10, 18; Luc. 18, 19 23 Gen. I, 31 

 3 gratia. R faciat] hac fiat N bonum m. 1 B 4 hic s. l. D 
 om . β 5 prospexit (m mg. respexit) V uideret N 6 aut in ras. 0 
 et N om. jDCfi, m. 1 PRK 9 super-sententiam in mg. C super 
 s. 1. m . 2 abhinc; in mg. add . hucusque h habetur in altero) R os 
 m. 1 L dei euan. in L deus BN presentia B, m. 1 R 10 sententia 
 P 12 dici**s L dicitjs P dicitis VOCfb, m. 1 D 13 posuit N 
 14 et om. RN er . β 15 itê N 22 quae om. OC, m. 1 LPDV 
 23 sunt om. N 24 nec om. N proprio] p N quodain 
 modo B 
 
 
 de se ipso dixit: ego sum qui sum. sic dictum est: nemo 
 bonus nisi unus deus, quemadmodum de Iohanne dictum 
 est: non erat ille lumen, cum dominus eum dicat esse 
 lucernam sicut discipulos, quibus dixit: uos estis lumen 
 mundi; nemo accendit lucernam et ponit eam sub 
 modio; sed in comparatione luminis illius, quod est lumen 
 uerum inluminans omnem hominem uenientem in 
 hunc mundum, non erat ille lumen — siue quia ipsi etiam filii 
 dei comparati sibi ipsis quales in illa perfectione aeterna futuri 
 sunt ita boni sunt, ut adhuc et mali sint. quod de illis dicere 
 non auderem — quis enim audeat dicere malos esse, quorum 
 pater est deus? — nisi ipse dominus diceret: si ergo uos, 
 cum sitis mali, nostis bona data dare filiis uestris, 
 quanto magis pater uester qui in caelis est dabit 
 bona petentibus se! cum ait utique pater uester, filios 
 dei iam esse monstrauit, quos tamen adhuc malos esse non 
 tacuit. ille tamen non soluit, quomodo et isti boni sint et 
 nemo sit bonus nisi unus deus. unde est ille ammonitus, 
 qui interrogauerat quid boni faceret, ut illum quaereret, cuius 
 gratia bonus esset, cui bonum esse hoc est ipsum esse, quia 
 incommutabiliter bonus non potest omnino malus esse. 
 \'Item dicunt\', inquit, (quis gloriabitur castum 
 se habere co r?\' et ad hoc respondit multis testimoniis uolens 
 ostendere posse esse in homine castum cor nec tamen dicit 
 quomodo accipiendum sit, quod proposuit contra se dici: quis 
 gloriabitur castum se habere cor? ne scriptura diuina

 1 Ex. 3, 14 3 Ioli. 1, 8; cf. Ioh. 5, 35 4 Matth. 5, 14. 15 
 6 Ioh. 1, 9 12 Matth. 7, 11 22. 25 Prou. 20, 9 

 1 se om. m. 1 V sic.* ZD sicut PVOBCNfi 3 esse dicat Bd 
 esse om. b 4 discipulis quibusdam N 5 accendet β ponet LN$ 
 6 lumine N uerum lumen bd 8 ipse N 9 comparati§ jţ,i sibi C 
 10 alt . sunt] sint β 12 deus est N 14 est in caelis N 15 uester] urT V 
 16 esse iam b iam om. m. 1 D non esse b 17 sint ex sunt C 
 et] ut DRKN ut ex et corr. C 18 sit om. N 19 interrogabat N 
 21 non] et non Vbd et non C 23 ad om . β 24 in om. N boming 
 castil N cor om. N 26 nec N3 

 XXXXII Aug. Sect. VIII pars II. 

 3 
 
 
 in hoc testimonio et in his per quae respondit sibi ipsa aduersaria 
 uideatur. nos autem huic respondentes dicimus ideo 
 secutum esse: quis gloriabitur castum se habere cor? 
 quoniam praecessit: cum rex iustus sederit in throno. 
 quantalibet enim iustitia sit praeditus homo, cogitare debet, 
 ne aliquid in illo, quod ipse non uidet, inueniatur esse culpandum, 
 cum rex iustus sederit in throno, cuius cogitationem 
 fugere delicta non possunt nec illa, de quibus dictum est: 
 delicta quis intellegit? cum ergo rex iustus sederit in 
 throno, quis gloriabitur castum se habere cor, aut 
 quis gloriabitur mundum se esse a peccato, nisi forte 
 isti, qui uolunt in sua iustitia, non in ipsius iudicis misericordia 
 gloriari? 
 Tamen etiam illa uera sunt, quae respondendo subiecit, 
 quod saluator ait in euangelio: beati mundicordes. quoniam 
 ipsi deum uidebunt, et quod Dauid dicit: quis 
 ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco 
 sancto eius? innocens manibus et mundus corde; et 
 alibi: benefac, domine, bonis et rectis corde; item apud 
 Salomonem: bona est substantia, cui non est peccatum 
 in conscientia; item illic: auerte te a delicto et dirige 
 manus et ab omni delicto munda cor tuum; item in 
 epistula lohannis: si cor nostrum nos non reprehendat. 
 fiduciam habemus ad deum et quaecumque petierimus

 4 Prou. 20, 8 9 Ps. 18, 13; Prou. 20, 9 15 Matth. 5. 8 
 16 Ps. 23, 3. 4 19 Ps. 124, 4 20 Eccli. 13, 24 21 Eccli. 38. 10 
 23 I Ioh. 3, 21. 22 

 1 ipsi 0 aduersari* R 2 uidebatur N hic m. IV 3 sequutum 
 PN qui P 5 sit om. N praedi»tus LD 6 ne] nec R 
 7 cognitionem VNd, m. 2 L 9 ergo om. m. 1 R 10 gloriatur N 
 11 a om. m. 1 R peccato. (o ra u) R 12 in om . p iustitia 
 sua RK sua om. PON, m. 1 LDVC in om. VBNC, m. 1 D 14 jn 
 illa R respondendum N respendendo D 15 mundocorde OBN 
 mundocorde* P mundicorde* K mundocordes (0 pr. corr. in i) R 16 ait iVr 
 17 qui VC 18 sancto om. N mundo VOBNbd 21 in om. b 
 aduerte L$, m. 1 D auerte* V et om. 0 23 nos om. Nbd reprehenderit 
 b 24 habebimus N 
 
 
 accipiemus ab eo. hoc enim agitur uoluntate, credendo, 
 sperando, diligendo, corpus castigando, elemosynas faciendo, 
 iniurias ignoscendo, instanter orando et proficiendi uires 
 precando ueraciterque dicendo: dimitte nobis, sicut et nos 
 dimittimus, et: ne inferas nos in temptationem, sed 
 libera nos a malo, hoc prorsus agitur, ut cor mundetur et 
 peccatum omne tollatur et quod iudex iustus, cum in throno 
 sederit, occultum inuenerit minusque mundatum eius misericordia 
 remittatur, ut deo uidendo totum sanum mundumque 
 reddatur; iudicium enim sine misericordia, sed illi 
 qui non facit misericordiam; superexsultat autem 
 misericordia iudicio. quod si non esset, quae spes esset? 
 quandoquidem cum rex iustus sederit in throno, quis 
 gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur 
 mundum se esse a peccato? 
 
 Tunc ergo per eius misericordiam iusti plene perfecteque 
 mundati fulgebunt in regno patris sui sicut sol, 
 tunc plene atque perfecte erit ecclesia non habens maculam 
 aut rugam aut aliquid huius modi. quia tunc 
 etiam erit uere gloriosa. cum enim non tantum ait, ut exhiberet 
 sibi ecclesiam non habentem maculam aut rugam, 
 sed addidit gloriosam, satis significauit, quando erit sine 
 macula et ruga aut aliquid eius modi: tunc utique, quando 
 gloriosa. non enim modo in tantis malis, in tantis scandalis, 
 in tanta permixtione hominum pessimorum, in tantis obprobriis

 4. 5 Matth. 6, 12. 13 7 Prou. 20, 8 10 Iac. 2, 13 13 Prou. 
 20, 8. 9 16 Matth. 13, 43 18. 20 Eph. 5, 27 

 2 elemosinas DN *elemosinis m. 1 R helymosinas V aelemosinas CK 
 3 et-precando om. N 4 praedicando Vb nobis debita N 7 iustus 
 iudex DBKa rex iustus d 8 *occultum R mandatum m. 1 L, B 
 9 remittantur P 10 misericordia est b 11 fecit bd Eug . superexsultat 
 L Eug: superexaltat PDR VOBCh\'NNbd 12 iudiciQ BN 13 cum 
 s. l. OC 17 fulgebunt post sui b 18 plena Nb plane B perfecta 
 Nb 19 eiusmodi BN 20 gloriosa eccia N gloriosam V 22 addit 
 m. 1 VC significat N 23 et] aut in ras. V, Ob aliquid huiusmodi 
 (hui in ras.) V, flb aliquo huiusmodi d 

 3* 
 
 
 inpiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei 
 seruiunt, ubi est periculosior maiorque temptatio, sed tunc 
 potius gloriosa erit, quando fiet quod idem ait apostolus: cum 
 Christus apparuerit, uita uestra, tunc et uos cum 
 ipso apparebitis in gloria. cum enim dominus ipse secundum 
 formam serui, per quam se mediator coniunxit ecclesiae, 
 non fuerit glorificatus nisi resurrectionis gloria — unde dictum 
 est: spiritus autem non erat datus, quia Iesus nondum 
 fuerat glorificatus — quomodo dicenda est ante resurrectionem 
 suam ecclesia eius esse gloriosa? mundat ergo eam 
 nunc lauacro aquae in uerbo abluens peccata.praeterita et 
 pellens ab ea dominationem malorum angelorum, deinde perficiens 
 eius sanitates facit eam occurrere in illam gloriosam 
 sine macula et ruga; quos enim praedestinauit, illos et 
 uocauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos 
 autem iustificauit, illos et glorificauit. in hoc mysterio 
 dictum arbitror: ecce eicio daemonia et sanitates perficio 
 hodie et cras et tertia consummor, id est perficior: 
 dixit enim hoc ex persona corporis sui, quod est ecclesia, dies 
 ponens pro distinctis ordinatisque temporibus, quod et in sua 
 resurrectione significauit in triduo.