Et quod dicit de domino: multas enim contritiones 
 meas fecit sine causa, non ait: nullas fecit cum causa, 
 sed multas sine causa. non enim propter multa peccata 
 eius factae sunt ei multae contritiones, sed propter probationem 
 patientiae. nam propter peccata, sine quibus, ut alibi confitetur, 
 non fuit, pauciora se pati debuisse iudicat.

 1 Luc. 11. 41 3 Mattli. 25, 35 11 Matth. 6, 12 15 Iob 
 16, 17 18 Iob 9, 17 22 cf. Iob 6, 2. 3 

 1 elymosinas. (a add. m. 1 s . i) L elemosina N 2 miindata C 3 ituris 
 om. B esuriui DRVQBCKNbd 4 eiusmodi PDRKN eius*#«modi 
 (dem er.) 0 sed m. 2 ex si D est om. m. 1 L.N ex ee m. 2 D 
 5 sola p unigenitum N 6 querela m. 2 PDC, RVOBKNb iustis 
 om. N 7 quo non e D est post uitae pos. in (s quidarn] qua N 
 8 huma m. 1 B iuxta m. 1 D, f3 querella* R querela LVOBNb 
 9 qu*eritur DK 10 consulet B ne m. 1 C cuiusque Eug . 11 libidinem] 
 litem N et sicut C 12 quo N 13 sicut. DC sicuti PBN$ 
 16 meis] eius Eug . munda oratio mea bd hic Bp, m. 1LPVC 
 enim om. N 17 qui] quia B 18 quod (in mg. I eo quod) R 
 19 nulla 0 20 peccata eius multa j3 
 
 
 Item quod dicit: uias enim eius custodiui et non 
 declinaui a mandatis eius neque discedam, custodit 
 uias dei, qui non sic exorbitat, ut eas relinquat, sed in eis 
 currendo proficit, etsi aliquando ut infirmus offendit aut titubat; 
 proficit autem minuendo peccata, donec perueniat ubi sine 
 peccato sit. non enim aliter potest eo modo proficere nisi 
 custodiendo uias eius. declinat autem a mandatis domini atque 
 discedit apostata, non ille, qui, etiamsi habet peccatum, 
 confligendi tamen cum eo perseuerantiam non relinquit, donec 
 eo perueniat, ubi nulla cum morte contentio remanebit. in 
 isto ergo conflictu induimur ea iustitia, qua hic ex fide 
 uiuitur, et ea quodam modo loricamur. assumimus quoque 
 iudicium, quod etiam contra nos pro nobis facimus, quando 
 peccata nostra accusando damnamus. unde scriptum est: 
 iustus ipse sui accusator est in primordio sermonis. 
 hinc item dicit: iustitia uestitus eram, et circumdedi 
 mihi iudicium sicut chlamydem. nam et ista uestis belli 
 magis solet esse quam pacis, ubi adhuc expugnatur concupiscentia., 
 non ubi erit plena sine aliquo prorsus hoste iustitia 
 nouissima inimica morte destructa. 
 
 Quod autem iterum ait idem sanctus lob: non enim 
 reprehendit me cor meum in omni uita mea, tunc nos 
 in ista uita, in qua ex fide uiuimus, non reprehendit cor 
 nostrum, si eadem fides in qua corde creditur ad

 1 Iob 23, 11. 12 10 cf. I Cor. 15. 55 12 cf. Es. 59, 17; Eph. 6. 14 
 15 Prou. 18, 17 16 Iob 29, 14 21 Iob 27, 6 24 Rom. 10, 10 

 1 quod item N quod uias N eiusj cus m. 1 PD, om. L VK 
 2 descendam m. 1 K custodiuit Nbd 4 proficiat N, m. 1 C infirmos 
 N offendet N 5 proficiat m. 1 V, N peccando m. 1 B 
 6 potest eo modo potest N 7 ęiųş Rom. (J declina N domini] 
 eius B 8 disce»dit LD etiam N etiamsibi β habeat bd 10 cum 
 om. B 11 conflicto m. 1 L 12 ea N lorigamur m. 1 LD,5 luricamur 
 m. 1 B asumimus B assummimus 1IV, m. 1 K 13 faciemus 
 V 16 iustitia N circumdedit B 17 clamidem libri 19 erat 
 m. 1 U, p prupsus m. 1 P 21 idem] itg N 23 ita m. 1 C uita 
 om. m. 1 V 24 ad eadem V fidei L in om. d 
 
 
 iustitiam, non neglegit reprehendere peccatum nostrum. unde dicit 
 apostolus: non enim quod uolo facio bonum, sed quod 
 odi malum hoc ago. bonum est enim non concupiscere, et 
 hoc bonum uult iustus, qui ex fide uiuit; et tamen facit 
 quod odit, quia concupiscit, quamuis post concupiscentias 
 suas non eat: quod si fecerit, tunc uere ipse fecit ut cedat. 
 ut consentiat, ut desiderio peccati oboediat. tunc eum cor 
 eius reprehendit, quia ipsum reprehendit, non illud peccatum 
 eius, quod habitat in membris eius. cum uero non sinit regnare 
 peccatum in suo mortali corpore ad oboediendum 
 desideriis eius nec exhibet membra sua arma iniquitatis 
 peccato, inest quidem peccatum in membris eius, sed non 
 regnat, quia non oboeditur desideriis eius. et ideo dum quod 
 non uult agit, id est non uult concupiscere et concupiscit, 
 consentit legi, quia bona est. hoc enim uult et ipse quod 
 lex, quia uult ipse non concupiscere et lex dicit: non concupisces. 
 in hoc quoniam uult quod et lex uult, procul dubio 
 consentit legi; concupiscit tamen quia non est sine peccato, 
 sed iam non ipse operatur illud, sed id quod in illo habitat 
 peccatum. ideo non eum reprehendit cor eius in omni uita 
 eius, hoc est in fide eius, quia iustus ex fide uiuit, et ideo 
 fides eius est uita eius. scit enim quia non habitat in carne 
 eius bonum, ubi habitat peccatum; sed non ei consentiendo 
 uiuit ex fide, quia inuocat deum, ut adiuuetur pugnans contra 
 peccatum. quod ut omnino ibi non sit, adiacet ei uelle, sed 
 perficere bonum non adiacet. non facere bonum non

 2 Rom. 7, 15 4. 21 Hab. 2, 4 5 Eceli. 18, 30 10 Eom. 
 6, 12. 13 13-26 cf. Rom. 7, 15-21 16 Ex. 20, 17 

 3 odii N *odi R non om. m. 1 D 5 *odit R 6 sua N 
 uenire L uero m. 1 VC facit BN 8 illum m. 1 C 12 inestJ 
 ide N 14 agi B uult om. B 15 quia] qm BN 16 non uuit 
 ipse b non pr. om. N concupisces rein pr9xji]ii ţųi V 17 et quod β 
 19 iam] etiam B id] hoc ex hic C .20 eum] ipsum VCb 21 hoc 
 -uita eius om. B 24 qua POBK qu.a D qui (mut. m. 2 in qua, in 
 mg . 1 quia) R 25 et ut VC ubi (in mg . k ibi) R 26 non pr. — 
 perficere om. L, m. 1 D adiacet et VC facere* C 
 
 
 adiacet, sed perficere. nam in eo quod non consentit, bonum 
 facit*, et in eo quod odit concupiscentiam suam, bonum facit: 
 et in eo quod elemosynas facere non cessat, bonum facit; et 
 in eo quod illi qui in eum peccat ignoscit, bonum facit; et 
 in eo quod petit dimitti sibi debita sua et ueraciter dicit 
 quod dimittit etiam ipse debitoribus suis et orat, ne inferatur 
 in temptationem, sed liberetur a malo, bonum facit. 
 ei tamen perficere bonum non adiacet, quod tunc erit, quando 
 concupiscentia illa quae habitat in membris eius nulla erit. 
 non ergo eum reprehendit cor eius, quando reprehendit peccatum 
 quod habitat in membris eius et non habet quam reprehendat 
 infidelitatem eius. ita nec in uita sua, id est in fide sua a 
 corde suo reprehenditur et sine peccato non esse conuincitur. 
 quod et ipse Iob de se confitetur, ubi dicit: nihil te latuit 
 peccatorum meorum. signasti iniquitates meas in 
 sacculo et annotasti, si quid inuitus transgressus sum. 
 testimonia ergo, quae posuit de uerbis sancti uiri Iob, nos, 
 sicut potuimus, quemadmodum sint accipienda monstrauimus. 
 nec tamen ille soluit, quod eundem Iob dixisse proposuit: 
 quis enim est mundus a peccato? nec infans cuius est 
 diei unius uita super terram. 
 \'Iterum proponere solent\', inquit, (omnis homo 
 mendax\'. neque hoc contra se ipsos a se ipso propositum 
 soluit; sed commemorando alia uelut contraria testimonia 
 apud eos qui non intellegunt sanctam scripturam diuina eloquia 
 in lite dimisit. ait enim: \'quibus respondendum est, quod in

 14 Iob 14, 16. 17 20 Iob 14, 4 22 Ps. 115, 2 

 1 non om. m. 1 V 2 et om. N R et bis om. N 5 sibi dimitti M 
 6 ne] ut non bd 7 liberatur m. 1 K 8 pvQficere C non adiacet 
 om. m. 1 D adiecit N adiciet C 9 illa concupiscentia Cbcl 10 reprehendit 
 eum N cor-reprehendit om . p 11 quod m. 1 C 12 eius 
 om. b 13 conuincetur B conficitur m. 1 C 14 et om. F, m. 1 C 
 16 scfo m. 1 B in uitiis b tragressus P 17 sancti? B, m. 1 N 
 uiri om. DRCKbd 20 mundus est d mundus est autem b est pr. om. N 
 23 ipsos] ipsos in mg. V ipsum BBbd ipso N ipsum BN 24 commemorandQ 
 N commemoranda B contrari B 26 respondum m. 1 D. B 
 
 
 Numeri libro scriptum est: homo uerax; et de sancto lob 
 legitur ita: erat uir habitans in regione Ausitide nomine 
 Iob uerax, sine crimine, iustus, dei cultor, abstinens 
 se ab omni re mala. miror quod ausus est ponere hoc 
 testimonium, ubi dictum est: abstinens se ab omni re 
 mala, cum hoc ab omni peccato uellet intellegi, cum superius 
 dixerit peccatum actum malum esse, non rem. reminiscatur 
 ergo quia, etiamsi actus sit, res potest dici. abstinet se autem 
 ab omni re mala qui peccato, sine quo non est, uel numquam 
 omnino consentit uel, si aliquando premitur, non obprimitur; 
 sicut luctator fortior, etsi aliquando tenetur, non ideo perdit 
 quo superius inuenitur. legitur sane homo sine crimine, legitur 
 sine querella, at non legitur sine peccato nisi filius hominis, 
 unus idemque dei filius unicus. 
 \'Item\', inquit, \'apud ipsum Iob: et miraculum tenuit 
 ueracis hominis; item apud Salomonem de sapientia: uiri 
 mendaces non erunt illius memores; uiri autem ueraces 
 inuenientur in illa; item in Apocalypsi: et in ore ipsorum 
 non est inuentum mendacium; sine macula sunt\\ ad 
 haec et nos respondemus ammonentes, quomodo sit dicendus 
 homo uerax per dei gratiam atque ueritatem, qui per se ipsum 
 sine dubio mendax est. unde dictum est: omnis homo mendax. 
 hoc et testimonio sonat de sapientia, quod ipse posuit: uiri 
 autem ueraces inuenientur in illa, qui procul dubio

 1 Num. 24, 3. 15 2 Iob 1, 1 7 cf. II 4 p. 5, 16 15 Iob 17, 8 (?) 
 16 Eccli. 15, 8 18 Apoc. 14, 5 22 Ps. 115. 2 23 Eccli. 15, 8 

 1 numero m. 1 C numerorum bd de om. m. 1 C sancto om. 
 m. 1 V 2 loquitur C aut siti de L$, m. 1 DC hausitidi N Ausitidae 
 d 3 abstinense N 4 se om. BN 7 malum om. d 8 qui 
 m. 1 C abstinens C au (add. m. 2) C 9 quia N est om. m. 
 1 L 11 luctator a (a s. I.) fortiore«si P 12 quod BN superior 
 RVOCKNbd, m. 2 D; Engelbrecht proponit: non ideo perdit. quo superius 
 inuenitur, legitur sane sqq . 13 at VBbd: et cett . 16 ueraces 
 homines β solomonem m. 1 C 18 illa N in] ęy in V, om. N 
 et om. N 20 dicendus sit Dbd 23 et om. Bb testimonium 
 m. 2 PVOd sonat] sane N , 
 
 
 non in illa, sed in se ipsis inuenientur esse mendaces, sicuti 
 est: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in 
 domino. cum diceret tenebrae, non addidit "in domino"; 
 cum autem dixit lux, addidit utique "in domino", quia in se 
 ipsis lux esse non possent. ut qui gloriatur, in domino 
 glorietur. illi uero in Apocalypsi propterea tales dicti sunt. 
 quod non sit inuentum in ore eorum mendacium, quia 
 non dixerunt se non habere peccatum. quod si dicerent, se 
 ipsos deciperent et ueritas in eis non esset; porro si ueritas 
 in eis non esset, inueniretur in eorum ore mendacium. quodsi 
 propter inuidiam, cum essent sine peccato, dicerent se non 
 esse sine peccato, hoc ipsum esset mendacium falsumque esset 
 quod dictum est: non est inuentum in ore eorum mendacium. 
 ideo ergo sine macula sunt, quia sicut ipsi dimiserunt 
 debitoribus suis, sic illis deo dimittente mundati sunt. 
 ecce nos, ut ualuimus, exposuimus quomodo accipienda essent 
 testimonia, quae pro sua causa commemorauit. ipse autem 
 quomodo sit accipiendum quod scriptum est: omnis homo 
 mendax. omnino non soluit nec soluere poterit nisi correcto 
 errore, quo credit hominem sine adiutorio gratiae dei per 
 solam propriam uoluntatem posse esse ueracem.