hanc esse intentionem legis arguentis, ut, quia per illam perperam fiunt, confugiatur ad gratiam Domini miserantis, uelut paedagogo concludente in fidem, quae postea reuelata est; ubi et remittantur quae male fiunt et eadem gratia iuuante non fiunt, proficientium est enim uia, quamuis bene proficientes dicantur perfecti uiatores : illa est autem summa perfectio, cui nihil addatur, cum id, quo tenditur, coeperit possideri.

iam uero illud quod eis dicitur \'ipse tu sine peccato es?\' re uera non pertinet ad eam rem, de qua uertitur quaestio sed quod 1 arguentu] arguentn Σ1 || quis per illam] ∑ΥΦχΨ propter illa que a («. e. Augustinus editus a Benedictinis, Paris. 1690 tom. 10) v K ppera 2 2 confugiatur (a ex u et ti ex n corr.) W || uelud ΥΦχ 3 pedagogo codices || in fidem] in eandem fidem v; in eadem fide a in eam fldem Galat. 3, 23 4 male fiunt] male flant ∑1 || non flunt] ∑ΥΦΧΨ non fiant n 5 proficientiam] ∑ΥΦΨ cg Profitiencium X proflobcentium fsh || proficientes] ∑ΥΦΨ cg profitientas X proficiscentes fsh 6 profeeti Z || samma perfectio] ΦΧ supma per: fectio ∑ perfectio summa ΥΨ v || nichll ΧΨ 7 cooperit ∑1 8 eis] ei g (cum a) || ee re uera] es suera Φ es ei uera ∑Υ ***pseuera : (ras. 4 aut 8 litt.; p m. 2 in ras.; ad bunc usrs. ipse — 9 de qua adscr. in marg. nota f [i. c. require]) X es ei uere (pone i parus ras., e fin. ex a corr.) W 9 questio codices dicit, neglegentiae suae potius inputari, quod non est sine peccato, bene quidem dicit, sed dignetur inde et orare Dominum, ne illi haec iniqua neglegentia dominetur. quem rogabat quidam, quando dicebat: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas: ne dum suae diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram iustitiam neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est et speranda, perueniat.

Et illud, quod a quibusdam eis dicitur, nusquam esse scriptum his omnino uerbis, posse esse hominem sine peccato; facile refellit : \'quia non ibi est quaestio, quibus uerbis dicatur quaecumque sententia\'. non tamen fortasse sine causa, cum aliquotiens in Scripturis inueniatur, homines dictos esse sine querella, nemo inuenitur qui dictus sit sine peccato, nisi unus solus, de quo aperte dictum est: eum qui non nouerat peccatum; et eo loco, ubi de sacerdotibus sanctis agebatur, etenim expertus est omnia, secundum similitudinem sine peccato: in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamuis non esset caro peccati; quam tamen simititudinem non haberet nisi cetera omnis hominis esset caro peccati. iam illud quomodo accipiendum sit omnis qui natus est ex Deo non peccat, et non potest peccare, quia semen eius in ipso manet, cum ipse apostolus Iohannes, quasi non sit natus ex Deo aut eis loqueretur, qui nondum essent nati ex Deo, aperte posuerit: si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et AVCTORES 4 Psalm. 118, 133 13 Luc. 1, 6 \'15 Cor. 2, 5, 21 16 Hebr. 4,15. 21 Joh. Mp. 1, 3,9 24 Joh. Ep. 1,1,.8 1 negligentie Ψ (sic i abique) || imputari ΧΨ 2 et orare] exorare ∑2Ψ 8 haec iniqua] haec inquam ΥΦΧΨ inquam haec. ∑ || quem] quam cfsh || quide ∑1 5 diligentiae] intelligentie W. 9 quod om. Υ1 quod eit cfsh quod ei (cum a) g || eis dicitur] dicitur ∑v 10 refellit] f repellit ∑ΥΦΧΨ : 11 ibiJ tibi h || questio ∑Φ || quaecumque] ∑ΥΦΧΨ (quec- ΥΨ) g quaeqve cfih .. 12 aliquotiens] ∑ΥΦΧΨ -13 qaerela ∑XbΨ || nemo] non v 14 qui] quid T quod (sie: qd) i 17 aqcundum Φ || sine peccato- In in ras, m. 1 X 18 quae] quod T || habebebat Xa K similitndine ΥΦΧ1 19 caro Φ2 || haec quam tamen—20 caro peccati otn. Ψv ueritas in nobis non est : in libris, quos ad Marcellinum de hac re scripsi, sicut potui explicare curaui. et illud quod dictum est non potest peccare pro eo quod dictum est ac si diceretur \'non debet peccare\', non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri ? .

Sane quod apostolus Iacobus ait, linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum ut exponere uoluit, \'quasi per exprobrationem dictum\', tamquam diceretur: ergone linguam nullus hominum domare potest?\' tamquam obiurgans eis dicens: \'domare feras potestis, linguam non potestis ?\' quasi facilius sit linguam domare, quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim id \'sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum atque serpentum; nam illud carnem interficit, hoc uero animam. os enim quod mentitur, occidit animam. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo\' AVCTORES 1 Augustinus ad Marcellinum de peccat; meritis ei remiss. 2, 8 (tom. 10 p. 44 Ben.) 7 et 15 Iacob. 3, 8, . 17 Sap. 1,111. 1 marcellinum] ∑ΥΦΧΨ g marcellium cfsh .3 pro eo dictum esse ac si a || eo [quod] ∑ΥΦΧΨ eo v 4 improbanda W 8 hominum domare] domare homimun Z || haec non mihi uidetur- 10 domare potest om. 2 n uidetur ita] .v uidetur ΥΦΧΨ 9 ut exponere uoluit] g (ex a) exponere uoluit ΥΦΧ om, Ψv || tanquam XW 10 tanquam n 11 eis] ΥΦΧ eis et 2 eos et W et v || feras* (s - rasura m. 1) 2 13 hoc] ∑ΥΦΧg in hoc Ψ cfsh 14 cetera] sic ea Z (et passim) || comp- ∑ΧΨ || haec paratione - 19 besti | in ras. paullo breuiore W .16 serpentium ∑Ψ 18 esse ∑ΦΧ 18 iacob; (». e. iaoobus) Ψ iacob; (; inter- punctio est) X iacob Φ 21 aut (sed a erasa) 2 || domare T* dixit, ut huius in nos mali dominationem per neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium non enim ait \'linguam nullus domare potest,\' sed nullus hominum, ut, cum domatur, Dei misericordia, Dei adiutorio, Dei gratia fieri fateamur. conetur ergo anima domare linguam et, dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua, ut dometur lingua donante illo, qui dixit ad suos : non enim uos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris uestri, qui loquitur in uobis itaque praecepto facere commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur.

Proinde et ipse cum exaggerasset linguae malum, inter haec dicens non oportet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit, consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere. quis sapiens, inquit, et disciplinatus inter uos? ostendat ex bona conuersatione operationem suam in mansuetudine sapientiae. quodsi zelum amarum habetis et contentiones in cordibus uestris, nolite gloriari et mendaces esse aduersum ueritatem. non est ista sapientia de sursum descendens, sed terrena animalis diabolica. ubi enim zelus et contentio, ibi inconstantia et omne opus prauum. quae autem de sursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica modesta suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, non indicans, sine simulatione. haec est sapientia, quae AVCTORES 7 Matth. 10, 20 13 Iac, 3, 10 15 Iac. 3, 13—17 1 dixi ∑ΥΦΧΨ || permanere] in nos permanere ∑Υ ***** permanere (rasura 4 aut 5 litterarum) 9 8 ait] * te V 5 fieri gra fateat (grã fateat m raa. paullo breuiore) W 6 lingm (u sugnificat a) in ras. m. 1 X || et dum conatur poscat auxilium et oret lingua] v, om. ∑ΥΦΧΨ 9 quo ∑Υ 11 praecemnr a 12 exsecrasset ΥΦ execrasset ∑ΧΨ 13 haec ita] v ita ∑ΥΦΧΨ 16 diri ∑ΥΦΧ 14 ostendit Φa 24 quidem (i et em in ras.) W 25 misericordiae ∑2v || ad uersum -tibus—26 sapientia in marg. adser. I : m. 1 X 26 non del. m. 1 aut 2 ∑ || simalatione] ∑ΥΦΧΨ; in mg. cfsh semulatione cfsh linguam domat, de sursum descendens, non ab humano corde prosiliens. an et istam quisque abrogare audet gratiae Dei, et eam superbissima uanitate ponet in hominis potestate? cur ergo oratur ut accipiatur, si ab homine est ut habeatur? an et huic orationi contradicitur, ne fiat iniuria libero arbitrio ? quodsi sibi sufficit possibilitate naturae ad implenda omnia praecepta iustitiae , contradicatur ergo et idem ipsi apostolo Iacobo admonenti et dicenti; si quis autem uestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. postulet autem in fide nihil haesitans. haec est fides ad quam praecepta compellunt : ut lex imperet, fides impetret, in multis, offendimus omnes. non enim et hoc iste apostolus alio modo pronuntiauit, sicut illud quod ait \'linguam nullus hominum domare potest\'.