Nam et a quibusdam principibus gentis tenebrarum sic dicunt Adam primum hominem creatum, ut lumen ab eis ne fugeret teneretur. in epistula enim, quam Fundamenti appellant, quomodo princeps tenebrarum, quem patrem primi hominis inducunt, ad ceteros socios suos tenebrarum principes locutus fuerit et egerit, ita scripsit Manichaeus: iniquis 1 residerit P1Slaxatur G1 p frigore Pl 2 ammucetur Pl 8 ita (m. 2corr. ex ut) P 4 qui] quid SP quid AVG anathemate G* anathematizare AVL 5 hoc b haec] et haec PVA et hoc b pacientem P deum om. A 8 qui ALGb elementia PA 9 ne- Ind P\'F 13 anathematizauerint AVGb 18 dicunt esse AG 19 partem] quam partem AVG 22 ezorreat P1 27 principes AP1 28 sotios V princeps G 29 iniquis b (in mg. al. in quibusl igitur commentis ad eos, qui aderant, ait: quid uobis. uidetur maximum hoc lumen, quod oritur? intuemini, quemadmodum polum mouet, concutit plurimas potestates. quapropter mihi uos potius aequum est id, quod in uestris uiribus habetis, luminis praerogare: sic quippe illius magni, qui gloriosus adparuit, imaginem fingam, per quam regnare poterimus, tenebrarum aliquando conuersatione liberati. haec audientes ac diu secum deliberantes iustissimum putauerunt id quod postulabantur praebere. nec enim fidebant se idem lumen iugiter retenturos: unde melius rati sunt principi suo offerre, nequaquam desperantes eodem se pacto regnaturos. quo igitur modo lumen idem, quod habebant, praebuerint, considerandum est. nam hoc etiam omnibus diuinis scripturis arcanisque caelestibus aspersum est; sapientibus uero quomodo sit datum scire minime est difficile; nam coram aperteque cognoscitur ab eo, qui uere ac fideliter intueri uoluerit. quoniam eorum, qui conuenerant, frequentia promiscua erat, feminarum scilicet ac . masculorum, inpulit eos, ut inter se coirent. in quo coitu alii seminarunt, aliae grauidae effectae sunt. erant autem partus his, qui genuerant, similes uires plurimas parentum uti primi obtinentes. haec sumens eorum princeps uti praecipuum donum gauisus est. et sicuti etiam nunc fieri uidemus corporum formatricem naturam mali inde uires sumentem figurare, 1 Quid nobis aidetur ? Maximum-intuemini 8 8 quemammodam P1 polum] popaltl 8 pol4 modo (s. I. add. alibi: populfi moua) G , moneat b 4 potius] opal est Lb 5 prerogare P 8 hoc b 9 secum diu F indeliberantes P putarunt P 18 offerre] id offerre VAb 13 pacto se A lumem A 14 idem! illud Ab praebuerit P 15 ar- chanisque AG ∗∗∗nisque (arca add. m. 2) P 19 quoniam] quomo b erat frequentia b 20. promiscuerat S erat] erit (sup. i add. m. 1. a) P 21 inpulit Pl 28 his SAGb 24 optinentes S hoc b 25 pputiam (superser. m. 2 pręcipun donll) G 27 figurate A flngere G ita etiam ante dictus princeps sodalium prolem accipiens habentem parentum sensus, prudentiam, lucem simul secum in generatione procreatam comedit; ac plerisque uiribus sumptis ex istius modi esca, in qua non modo inerat fortitudo, sed multo magis astutiae et praui sensus ex fera genitorum mente, propriam ad se coniugem euocauit ex ea, qua ipse erat, stirpe manantem; et facto cum ea coitu seminauit ut ceteri abundantiam malorum, quae deuorauerat, nonnihil etiam ipse adiciens ex sua cogitatione ac uirtute, ut esset sensus eius omnium eorum, quae profuderat formator atque descriptor; cuius compar excipiebat haec, ut semen consueuit culta optime terra percipere. in eadem enim construebantur et contexebantur omnium imagines caelestium ac terrenarum uirtutum, ut pleni uidelicet orbis, id quod formabatur, similitudinem obtineret.

scelestum monstrum t o execranda perditio et labes deceptarum animarum! omitto, quid sit de natura dei, quod sic ligetur, haec dicere. hoc saltem adtendant miseri decepti et errore mortifero uenenati, quia, si per coitum masculorum et feminarum ligatur pars dei, quam se manducando soluere et purgare profitentur, cogit eos huius tam nefandi erroris necessitas, ut non solum de pane et holeribus et pomis, quae sola uidentur in manifesto accipere, sed inde etiam soluant et purgent partem dei, unde per concubitum potest, si feminae . 1 aodalium] sed alia Gt 2 parentf (t sup. ê α m. 1) S parenté G 5 erat b aatutia G 6 praui] prauus G patrii b genitorS P1 mente] gente b (tn mg. al. mente) 7 ipsi P 8 manentem AVb ieminauit (uit t. I. a m. 2) P 9 nonnihil] ut nihil b JO coalitatione b (in mg. al. cognitione; 11 è& (& cura e coni. et - add. m. 2) P 13 hoc b 14 construebantnr] constituebantur G contexebantur P1 16 formabantor JP1 17 optineret P1 18 monstrum scelestum b ex*ecranda (s er.) P perdicio V 19 omito S ommitto P 20 legetur P1 legitur Lb hoc b haec dicere] edicere G adtcndaut P1 21 quasi b 22 ligetur G utero concepta fuerit, conligari. hoc se facere quidam confessi esse in publico iudicio perhibentur non tantum in Paphlagonia, sed etiam in Gallia, sicut a quodam Romae christiano catholico audiui; et cum interrogarentur, cuius auctoritate scripturae ista facerent, hoc de Thesauro suo prodidisse, quod paulo ante commemoraui. isti autem cum hoc eis obicitur, , solent respondere nescio quem inimicum suum de numero suo, hoc est electorum suorum desciuisse et schisma fecisse. atque huiusmodi spurcissimam haeresim condidisse. unde manifestum est, quia hoc etiam si isti non faciunt, de ipsorum libris hoc faciunt, quicumque faciunt. abiciant ergo libros, si crimen exhorrent, quod committere coguntur, si libros tenent; aut si non committunt, mundius uiuere contra suos libros conantur. sed quid agunt, cum eis dicitur: aut purgate lumen de quibus potueritis seminibus, ut nec illud recusetis, quod uos non facere adseritis, aut Manichaeum anathemate, qui, cum dicit in omnibus seminibus esse partem dei et concumbendo ligari, quicquid autem luminis. hoc est eiusdem partis dei ad escas electorum peruenerit, manducando purgari, quid uobis suadeat uidetis et eum adhuc anathemare dubitatis: quid agunt, inquam, cum hoc eis dicitur? ad quas tergiuersationes se conuertunt, cum aut tam nefaria doctrina sit anathemanda aut tam nefaria turpitudo facienda, in cuius comparatione iam illa omnia mala, quae intolerabilia paulo ante commemorabam, eos de natura dei dicere, quod necessitate obpressa sit, ut bellum gereret, quod aut sempiterna 1 hge A se om. b quidem V quod A 2 iaditio P pa∗∗flagoniaP paflagonia GSAV 4 auctoritatis SP1G1 auctoritati V 5 prodiase b 8 hoc] id V sc*isma P scisma 8 fecisse fuisse (exp. m. 1) P 9 heresem PS* he\'sym A 10 manifefttum] mirQ b istorum A 11 quodcnmque b abiciunt S1G1 12 exhorent P eogantur 01 13 aut] at AV 15 potuerit Gx 16 manicheorum Gl anathematizate AVb 17 seminibus] se minimis P1 18 partis (i ex e a m. 1) P 19 peruenerint b quod 8 20 eum] um Pl cil G1 22 nefanda doctrina A 23 anathematizanda Ab nefanda turp. G 26 aut] autem SG ignorantia secura erat aut sempiterno dolore et timore sollicita, quando sibi ueniret corruptio commixtionis et uinculum aeternae damnationis, quod denique gesto bello sic fuerit captiuata, obpressa, polluta, quod post falsam uictoriam sic futura sit in horribili globo in aeternum confixa et ab originis suae felicitate separata, tolerabilia uideantur, cum per se ipsa, si considerentur. sustineri non possint?

O magna patientia tua, domine misericors et miserator, longanimis et multum misericors et uerax, qui facis oriri solem tuum super bonos et malos, pluis super iustos et iniustos; qui non uis mortem peccatoris, quantum ut reuertatur et uiuat; qui partibus corripiens das locum paenitentiae, ut relicta malitia credant in te, domine; qui patientia tua ad paenitentiam adducis, quamuis multi secundum duritiam cordis sui et inpaenitens cor thesaurizent sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii tui; qui reddis unicuique secundum opera sua; qui in qua die conuersus fuerit homo a nequitia sua ad misericordiam et ueritatem tuam, omnes iniquitates eius obliuisceris: praesta nobis, da nobis, ut per nostrum ministerium, quo execrabilem et nimis horribilem hunc errorem redargui uoluisti, sicut iam multi liberati sunt, et alii liberentur et siue per sacramentum sancti baptismi tui siue per sacrificium contribulati spiritus et cordis contriti et humiliati in dolore paenitentiae remissionem peccatorum et 9 cf. Paul. 102, 8 11 cf. Matth. 5, 45 12 cf. Ei. 38, V 18 cf. Sap. 12, 2 17 cf. Rom. 2, 4 sqq. 19 cf. Ez. 18. 21 24 cf. Ps. 50, 19 6 sua G felicitate (ici in ras.) A uideatur PiGI 7 condcrentor G* possent P1 possunt IJA 8 potentia A 16 pluit P1 et pluis Ab 11 quo P1 quantum] quantum (tum s. Z. « m. 1) PO sed A sed tantum L2 sed uis b ut om. Gl conuertatur Å 12 parcis Lb dans b 14 paenitentiam Sl ţę adducis iexp. m. 2) P 15 inpaenitens Sl cor impęnitens b 16 tui] di AV di tui L reddis P1 17 in (i 8. I. a m. 2) P quacumque Lb 18 et ueritatem om. b 19 da ] dona PAVG 24 paenitentiae 81 poenitentiae (o s. 1. a m. l) P. phemiarum suarum, quibus per ignorantiam te offenderunt, accipere mereantur. tantum enim ualet praepollens misericordia et potestas tua et ueritas baptismi tui clauesque regni caelorum in sancta ecclesia tua, ut nec de illis desperandum sit, quamdiu in hac terra per tuam patientiam uiuunt, qui etiam scientes, quantum malum sit talia de te sentire uel dicere, propter aliquam temporalis et terrenae commoditatis consuetudinem uel adeptionem in illa maligna professione detinentur, ei ad tuam ineffabilem bonitatem saltem increpati tuis correptionibus fugiant et omnibus carnalis uitae inlecebris caelestem uitam aeternamque praeponant. 1 ignorantil suā b 2 praepollens] impellene b 4 tua om. b 5 uiunt P1 6 te (s. I. a m. 2) P 9 inerepati tois] increpatiuis SPLAG 10 fugiant-omnibus om. 8 in omnibus carnalibua b 11 aeternamque nitam VA amen P EXPLICIT LIBER (om. Å) SCI AVGVSTINI DE NATVBA BONI fol. 89 P p. 128 8 fol. 8 L fol. 53 AV Liber angoatini de natora boni explicitns finit p. 309 O