Sic ergo quod scriptum eat: os autem, quod 
 mentitur, occidit animam, de quo ore dixerit, quaeritur. 
 plerumque enim scriptura cum os dicit, conceptaculum ipsum 
 cordis significat, ubi placet et decernitur quidquid etiam per 
 uocem, cum uerum loquimur, enuntiatur, ut corde mentiatur. 
 cui placet mendacium, possit autem non corde mentiri, qui 
 per uocem aliud quam est in animo ita profert, ut maioris mali 
 euitandi causa malum se admittere nouerit, cui tamen utrumque 
 displiceat. et qui hoc asserunt, ita dicunt etiam illud intellegendum, 
 quod scriptum est: qui loquitur ueritatem in 
 corde suo, quia semper in corde ueritas loquenda est; non 
 autem semper in ore corporis, si aliqua causa cauendi maioris 
 mali aliud, quam in animo est, uoce proferri exigat. et esse 
 quidem os cordis ex hoc iam intellegi potest, quod ubi locutio 
 est, ibi os non absurde intellegitur. non recte diceretur: qui 
 loquitur in corde suo, nisi et os in corde recte intellegeretur. 
 quamquam et eo ipso loco, ubi scriptum est: os autem. 
 quod mentitur, occidit animam, si circumstantia lectionis 
 consideretur, non accipitur fortasse aliud quam os cordis. 
 obscurum enim responsum ibi est, ubi homines latet, qui os 
 cordis, nisi os corporis consonet, audire non possunt. illud 
 autem os dicit in eo loco scriptura peruenire ad auditum 
 spiritus domini, qui repleuit orbem terrarum, ita ut etiam 
 labia et uocem et linguam commemoret in eo loco nec tamen 
 omnia sinat intellectus nisi de corde accipi, quia dominum 
 dicit non latere quod dicitur; quod autem bono isto ad aures 
 nostras pertinente dicitur, nec homines latet. ita quippe

 1 Sap. 1, 11 10 Ps. 14, 2 17 Sap. 1, 11 

 1 sit R 2 occidet MR 3 scripturam R hoa R 4 discernitar Fp 
 quicquid SMo 5 uerum etiam β renuntiatur S 8 ammittere 
 SI/lfR-:; 9 asserunt] cesserunt o 11 ueritas in corde F 13 aliad 
 ex aliquid Y et esse] et esse add. m. rec. S si F 16 nisi-corde 
 8. 1. m. 2 F 18 occidet MR 19 accipiatur SFLEbd 20 enim 
 om. SF ibi M 25 sinit SFE1 de om. My deum RXEFfr 
 26 lateret R 
 
 
 scriptum est: humanus est enim spiritus sapientiae, et 
 non liberabit maledicum a labiis eius, quoniam 
 renum illius testis est deus, et cordis illius scrutator 
 est uerus et linguae illius auditor. quoniam 
 spiritus domini repleuit orbem terrarum, et hoc 
 quod continet omnia scientiam habet uocis. propter 
 hoc qui loquitur iniqua, non potest latere, sed 
 nec praeteriet illum corripiens iudicium. in cogitationibus 
 enim inpii interrogatio erit; sermonum 
 autem illius auditio a domino ueniet ad correptionem 
 iniquitatum illius, quoniam auris zeli audit 
 -omnia, et tumultus murmurationum non abscondetur, 
 custodite ergo uos a murmuratione, quae 
 nihil prodest, et a detractione parcite linguae: 
 quoniam responsum obscurum in uacuum non ibit, 
 os autem, quod mentitur, occidit animam. uidetur 
 ergo his minari, qui obscurum putant et secretum esse, quod 
 corde agitant atque uersant; tam uero clarum ostendere uoluit 
 hoc esse auribus dei, ut etiam tumultum eum appellauerit. 
 Manifeste etiam in euangelio inuenimus os cordis, ut 
 uno loco et corporis et cordis os dominus commemorasse inueniatur, 
 ubi ait: adhuc et uos sine intellectu estis? 
 non intellegitis, quia omne quod in os intrat, in 
 uentrem uadit et in secessum emittitur? quae 
 autem procedunt de ore, de corde exeunt, et ea 
 coinquinant hominem. de corde enim exeunt cogitationes 
 malae, homicidia, adulteria,

 1 Sap. 1, 6-11 22 Matth. 15, 16-20 

 1 spiritus om. o 2 maledictum RFfto 3 inscrutator S 4 et 
 lingua (p illius] eius F auditio p 6 et propter y 10 illius] 
 eius SF$a domino] ad.,... (tn mg . deum) F ad dominum 9 correctionem 
 SF 11 eius f 14 proderit S detractione] detraditione 
 R linguae parcite SEbd ptite p lingue p 16 occidet 
 MR 20 euuangelio n 21 uno in loco m 23 in os om . 91 
 24 cecessum β 25 corde] corpore If> 26 quoinquinant β queinquinant cp 
 27 mala M 

 29* 
 
 
 fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae. haec sunt 
 quae coinquinant hominem. hic si unum os quod est 
 corporis intellexeris, quomodo intellecturus es: quae autem 
 procedunt de ore, de corde exeunt, cum et sputus et 
 uomitus de ore procedat? nisi forte tunc quisque non coinquinatur, 
 cum edit aliquid inmundum, coinquinatur autem, 
 cum id euomit. quod si absurdissimum est, restat, ut os 
 cordis intellegamus a domino expositum, cum ait: quae procedunt 
 de ore, de corde exeunt. nam et furtum, cum 
 possit, et saepe ita fiat, in silentio corporalis uocis atque oris 
 perpetrari, dementissimum est sic intellegere, ut tunc putemus 
 quemquam peccato furti contaminari, cum id fatetur aut indicat, 
 cum autem id tacite committit, incoinquinatum arbitrari. at 
 uero si ad os cordis quod dictum est referamus, nihil omnino 
 peccati tacite committi potest; non enim committitur, nisi ex 
 ore illo interiore procedat. 
 Sicut autem quaeritur de quo ore dixerit: os autem, 
 quod mentitur, occidit animam, ita quaeri potest, de 
 quo mendacio. uidetur enim de illo proprie dicere, quo cuiquam 
 detrahitur. ait enim: abstinete ergo uos a murmuratione, 
 quae nihil prodest, et a detractione 
 parcite linguae. fit autem ista detractatio per maliuolentiam, 
 cum quisque non solum ore ac uoce corporis profert, 
 quod confingit in aliquem, sed etiam tacitus talem uult credi — 
 quod est utique ore cordis detrahere — quod dicit obscurum 
 et occultum deo esse non posse. 
 Nam quod alio loco scriptum est: noli uelle

 17 Sap. 1, 11 20 Sap. 1, 10 27 Eccli. 7, 13 

 2 08 om. SF 4 sputQ p 5 procedant SFLbd procedaJ,).t E 6 quoinquinattir 
 9 autem om. MR 7 absordissimum cp 11 perpetrare 
 p 12 quempiam y fateatur p 13 ad B 14 hos ip 15 tacitum 
 <p 16 interiore om . y 17 autem om. F 18 occidet MB 
 etiam potest p potest etiam MB-[E* 19 enim F1 dicere de illo T 
 propriae M 20 detraitur 7 22 linguae parcite Ebd partite 7 
 maleuolentiam Ebd 23 quisquam MEFLx 24 fingit F 
 
 
 mentiri omne mendacium, non ad hoc uolunt ualere, ut nullo 
 mendacio quisque mentiatur. itaque cum alius dixerit ex isto 
 scripturae testimonio usque adeo generaliter omne mendacium 
 esse detestandum, ut etiam, si quis mentiri uelit, etiamsi 
 non mentiatur, iam uoluntas ipsa damnanda sit, atque ad hoc 
 interpretetur, quod non dictum est: noli mentiri omne mendacium, 
 sed: noli uelle mentiri omne mendacium, ut 
 non solum mentiri, sed nec uelle mentiri quisque audeat ullo 
 mendacio, dicit alius:
 immo quod ait: noli uelle mentiri 
 omne mendacium, de ore cordis exterminandum atque 
 alienandum esse mendacium uoluit, ut a quibusdam mendaciis 
 ore corporis abstinendum sit, sicut illa sunt maxime, quae 
 pertinent ad doctrinam religionis, a quibusdam uero non sit 
 ore corporis abstinendum, si maioris mali euitandi causa 
 exigit, ore autem cordis ab omni mendacio penitus abstinere 
 debeamus. ubi oportet intellegi quod dictum est: noli 
 uelle; uoluntas quippe ipsa quasi os cordis accipitur, ut 
 non pertineat ad os cordis, cum maius malum cauentes mentimur 
 inuiti. est et tertius intellectus, quo sic accipias: noli 
 omne, ut exceptis aliquibus mendaciis mentiri te sinat. tamquam 
 si diceret: noli uelle credere omni homini, non utique ut 
 nulli crederetur, moneret, sed ut non omnibus, aliquibus autem 
 crederetur. et id, quod sequitur: assiduitas enim eius 
 non proficiet ad bonum, ita sonat, quasi non a mendacio, 
 sed ab assiduo mendacio, id est a consuetudine atque amore 
 mentiendi prohibere uideatur. quo profecto delabatur, quisquis 
 uel omni mendacio putauerit abutendum — ita enim nec 
 illud cauebit, quod fit in doctrina pietatis et religionis: quo

 7 Eccli. 7, 13 23 Eccli. 7, 13 

 2 quisquam bd itemque p dixeris R 4 4ęşţįųęŲQł.ĮD:1 (w mg . 
 detestandum) F 6 interpretur F 7 sed—mendacium in mg. m. 2 y 
 Bolli p 8 non solum non r mentiri alt. om . Y ullo mendacill 
 (tn f\'М.) 1 13 a om. B 14 male uitandi qi 15 paenittn S 
 17 hoe Jftp1 23 adsidnitaa M 24 proficit MR a] e F 26 dilabitur 
 fflE1 delabitur F* delabetur bd 27 uel om. El 28 fit] est SF 
 quo] qfi F* quod F2 
 
 
 sceleratius quid facile inuenias non inter omnia mendacia, sed 
 inter omnia peccata? — uel alicui mendacio, quamuis facili, 
 quamuis innoxio, nutum uoluntatis adcommodauerit, ut non 
 inuitus euadendi maioris mali causa, sed uolens libensque 
 mentiatur. ita cum tria sint, quae in hac sententia possint 
 intellegi, aut: omne mendacium non solum mentiri noli, 
 sed nec uelle mentiri, aut: noli uelle, sed uel inuitus mentire, 
 cum fugiendum est aliquid grauius, aut: noli omne, ut exceptis 
 aliquibus mendaciis cetera permittantur, unum hic pro 
 his, quibus mentiri numquam placet, duo pro illis, qui aliquando 
 putant esse mentiendum, inueniuntur. sed tamen quod 
 sequitur: assiduitas enim eius non proficiet ad bonum, 
 nescio utrum possit primae harum trium sententiae 
 suffragari; nisi forte ita ut perfectorum praeceptum sit omnino 
 numquam non solum mentiri, sed uel uelle mentiri, assiduitas 
 uero mentiendi nec proficientibus permittatur. tamquam si, 
 cum praeciperetur numquam prorsus non solum mentiendum, 
 sed nec uoluntatem habendam esse mentiendi, contradiceretur 
 exemplis, quod aliqua sunt etiam magna auctoritate adprobata 
 mendacia, responderetur autem illa quidem esse proficientium. 
 quae habent secundum hanc uitam qualecumque officium 
 misericordiae, sed usque adeo esse omne mendacium malum 
 et perfectis atque spiritalibus animis omni modo fugiendum,. 
 ut nec ipsis proficientibus assiduitas eius permittenda sit. 
 dictum est enim iam de obstetricibus Aegyptiis, quod de indole 
 ad melius proficiendi mentientes adprobatae sunt, quia nonnullus 
 gradus est ad diligendam ueram ac sempiternam salutem, 
 cum quisque misericorditer etiam pro alicuius quamuis 
 mortali salute mentitur.

 28 cf. supra cap. V 

 1 mendacia s. I. m. 2 S sed-omnia in mg. m . 2 S 3 notam 
 El notu S accommodaueris SFE1 4 maiores β 5 mentiaris F1 
 intellegi possint MEbd 7 mentiri Mj 10 quibus—pro his ifł mg . V 
 illis] his SF 11 esse om . β 15 uel] nec F, (in ras.) If 18 esse 
 om. SF 22 esse] etiam y 25 quo MRa 28 quisque R 
 
 
 Item quod scriptum est: perdes omnes, qui loquuntur 
 mendacium, alius dicit nullum hic exceptum esse 
 mendacium, sed omne damnatum. alius dicit: ita uero, sed 
 qui loquuntur ex corde mendacium secundum superiorem 
 disputationem; nam ueritatem loquitur in corde, qui odit 
 mentiendi necessitatem, quam poenam huius uitae mortalis 
 intellegit. alius dicit: omnes quidem perdet deus, qui loquuntur 
 mendacium, sed non omne mendacium; est enim aliquod 
 mendacium, quod tunc insinuabat propheta, in quo nulli parcatur; 
 id est, si peccata sua quisque confiteri detrectans 
 defendat ea potius et nolit agere paenitentiam, ut parum sit 
 quia operatur iniquitatem, nisi etiam iustus uideri uolens 
 medicinae confessionis non succumbat, ut et ipsa uerborum 
 distinctio non aliud intimare uideatur: odisti omnes, qui 
 operantur iniquitatem — sed non perdes, si paenitendo 
 in confessione ueritatem loquantur, ut faciendo istam ueritatem 
 ueniant ad lucem, sicut in euangelio secundum Iohannem 
 dicitur: qui autem facit ueritatem, uenit ad lucem - perdes 
 autem omnes, qui non solum operantur quod odisti, 
 sed etiam loquuntur mendacium, falsam iustitiam praetendendo 
 nec in paenitentia confitendo peccata.