Audiat eundem antistitem dei in sexto itidem 
 libro eiusdem operis dicentem: <cur autem non receperint eum, 
 euangelista ipse memorauit dicens: quia facies eius erat 
 euntis in Hierusalem. discipuli autem recipi intra Samariam 
 gestiebant. sed deus quos dignatur uocat et quem uult religiosum 
 facit\'. o sensum hominis dei ex ipso haustum fonte 
 gratiae dei! \'deus\', inquit, quos dignatur uocat et quem uult 
 religiosum facit\'. uidete, si non illud est propheticum: miserebor, 
 cuius misertus ero, et misericordiam praestabo, 
 cui misericors fuero, et illud apostolicum: igitur non 
 uolentis neque currentis, sed miserentis est dei, qui, 
 ut dicit etiam nostrorum temporum homo eius, \'quem dignatur 
 uocat et quem uult religiosum facit\'. numquid aliquis dicere 
 audebit nondum esse religiosum, (qui currit ad dominum et 
 ab eo se regi cupit et uoluntatem suam ex eius uoluntate 
 suspendit et qui ei adhaerendo iugiter unus secundum apostolum 
 cum eo fit spiritus\'? at hoc totum tam magnum 
 religiosi hominis opus Pelagius \'non\' dicit (effici nisi arbitrii 
 libertate\'. contra autem beatus Ambrosius ipsius tam excellenter 
 ore laudatus dominus deus\', inquit, \'quem dignatur uocat et 
 quem uult religiosum facit\\ ergo ut currat ad dominum et ab 
 eo se regi cupiat suamque uoluntatem ex eius uoluntate

 5 Ambros. ib. VII 27 7 Luc. 9, 53 12 Ex. 33, 19; Rora. 9, 15 
 14 Rom. 9, 16 18 cf. 143, 18 20 cf. I Cor. 6, 17 

 1 audiat fideliter imitetur humiliter C 3 per petram] perperam b 
 6 eiusdem operis om. V reperint M 8 hyerusalem M ihertm Ch 
 iertm P intra samariam recipi C 10 austum m. 1 T, MC 11 quos 
 (s in ras.) M 14 ero C igitur om. b 15 est om. bd quia 
 CChTPVbd 16 etiam om. V eius dignatur quem uocat V eius] dei C 
 18 religiosum esse C deum b et om. T 19 uoluntate eius C 
 20 suspendat M aderendo CTP 22 dicit non C 23 excellenti b 
 24 inquit] non M 26 regi se TP 
 
 
 suspendat eique adhaerendo iugiter unus secundum apostolum 
 cum eo fiat spiritus, deus quem uult religiosum facit: et 
 hoc totum homo nisi religiosus non facit. quapropter nisi a 
 deo fiat, ut hoc faciat, quis hoc facit? 
 Sed quia ista quaestio, ubi de arbitrio 
 uoluntatis et dei gratia disputatur, ita est ad discernendum 
 difficilis, ut, quando defenditur liberum arbitrium, negari dei 
 gratia uideatur, quando autem asseritur dei gratia, liberum 
 arbitrium putetur auferri, potest Pelagius ita se latebris obscuritatis 
 huius inuoluere, ut etiam his quae a sancto Ambrosio 
 conscripta posuimus consentire se dicat et ea se quoque sentire 
 proclamet semperque sensisse atque ita singula conetur exponere, 
 ut etiam eius sententiae conuenire credantur. quapropter 
 quantum attinet ad istam de diuina gratia et adiutorio quaestionem, 
 tria illa quae apertissime distinxit attendite: posse, 
 uelle, esse, id est possibilitatem, uoluntatem, actionem. si 
 ergo consenserit nobis non solam possibilitatem in homine, 
 etiamsi nec uelit nec agat bene, sed ipsam quoque uoluntatem 
 et actionem, id est ut bene uelimus et bene agamus. quae 
 non sunt in homine, nisi quando bene uult et bene agit — si, 
 ut dixi, consenserit etiam ipsam uoluntatem et actionem diuinitus 
 adiuuari et sic adiuuari, ut sine illo adiutorio nihil bene 
 uelimus et agamus, eamque esse gratiam dei per Iesum 
 Christum dominum nostrum, in qua nos sua non nostra 
 iustitia iustos facit, ut ea sit uera nostra iustitia, quae nobis 
 ab illo est, nihil de adiutorio gratiae dei, quantum arbitror, 
 inter nos controuersiae relinquetur.

 1 cf. I Cor. 6, 17 5 cf. contra Iulianum Pelag. IV 47 (XLIV 
 762 M.) 28 cf. Rom. 7, 25 25 cf. Phil. 3, 9 

 1 suspensadat M unus sit M unus cum eo fit sps ds C 2 fieri M 
 di M et-facit om. V 5 arbitrio libert$ti§ C 9 auferri pute- 
 tur C pe.lagius T se om. CV latebras V 10 huius om. b huius 
 se C 12 proclamat (a fin. sup . e add.) T 15 ista b distincxit T 
 dicit V distinguit C 16 esse] et agere V 17 solll C possibilitatem 
 dicit esse M 22 et sic adiuuari om. b 24 nos adiuuat V 
 25 iustos-iustitia om. Vb iustos] saluos nos C 

 11* 
 
 
 Illud autem propter quod sanctum sic laudauit 
 Ambrosium, quia scilicet in scriptis eius inuenit ex 
 laudibus Zachariae et Elisabeth posse hominem in hac uita 
 esse sine peccato, quamquam negandum non sit, si hoc uelit 
 deus, apud quem sunt omnia possibilia, consideret tamen 
 diligentius quemadmodum dictum sit. dictum enim est, quantum 
 mihi uidetur, secundum quandam inter homines conuersationem 
 probabilem atque laudabilem, quam nullus hominum iuste 
 posset in accusationis et criminationis querelam uocare. quam 
 propterea in dei conspectu Zacharias et eius uxor habuisse 
 referuntur, quia in ea homines nulla dissimulatione fallebant, 
 sed ut apparebant hominibus, ita noti erant oculis dei. non 
 autem dictum est hoc secundum illam perfectionem iustitiae, 
 in qua uere atque omnimodo inmaculati perfectique uiuemus. 
 nam et apostolus Paulus dixit secundum iustitiam, quae 
 ex lege est, se fuisse sine querela, in qua lege etiam 
 Zacharias sine querela conuersabatur; sed hanc apostolus 
 iustitiam in stercoribus et detrimentis deputauit in comparatione 
 iustitiae, quam speramus et quam nunc esurire ac sitire 
 debemus ut ea quandoque saturemur in specie, quae nunc est 
 in fide, quamdiu iustus ex fide uiuit. 
 Audiat denique ipsum uenerabilem antistitem, 
 cum exponeret Esaiam prophetam, dicentem neminem in hoc 
 mundo esse sine peccato, ubi nemo potest dicere <in hoc 
 mundo\' eum dixisse uelut in dilectione huius mundi. de apostolo 
 etenim loquebatur, qui dixit: conuersatio nostra in 
 caelis est. hunc ergo sensum memoratus episcopus explicans, 
 \'perfectos\', inquit, \'secum multos ait apostolus in hoc adhuc 
 mundo sitos, qui, si ad perfectionem ueram respicias, perfecti

 10 cf. Luc. 1, 6 15 Phil. 3, 6 18 cf. Phil. 3, 8 19 cf. 
 Jlatth. 5, 6 21 Rom. 1, 17 26 Phil. 3, 20 

 1 sic laudauit Banctum bd 2 scripturis P 3 zacariae C helizabeth 
 CCh 6 est enim CChTP 12 noti om. V 19 ad m. 1 Ch 
 20 deberemus M 23 isaiam P isayam Ch ysayam C 26 dicit b 
 28 adhuc om. m. 1 C 29 qua (s. a add . ae) M 
 
 
 esse non poterant, quia ipse dixit: uidemus nunc per speculum 
 in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; 
 nunc cognosco ex parte, tunc autem cognoscam sicut 
 et cognitus sum. ita et inmaculati sunt in hoc mundo et 
 inmaculati erunt in regno dei, cum utique, si minutius excutias, 
 inmaculatus esse nemo possit, quia nemo sine peccato\'. illud 
 ergo sancti Ambrosii testimonium, quo pro sua sententia 
 Pelagius utitur, aut secundum quendam modum dictum est, 
 probabilem quidem, sed non minutius excussum, aut certe, si 
 ille uir sanctus atque humilis Zachariam et Elisabeth summae 
 atque omnimodo perfectae iustitiae, cui nihil addi iam posset, 
 fuisse existimauit, profecto sententiam suam minutius excutiendo 
 correxit. 
 Attendat sane iste in eodem ipso loco, unde hoc 
 Ambrosianum testimonium, quod ei placebat, assumpsit, etiam 
 illud eum dixisse, quod \'ab initio esse inmaculatum humanae 
 inpossibile sit naturae\', ubi omnino illam naturalem possibilitatem, 
 quam Pelagius non uult fideliter respicere peccato esse 
 uitiatam et ideo iactanter extollit, eneruem infirmamque testatur 
 uenerandus Ambrosius, procul dubio contra istius uoluntatem, 
 sed non contra apostolicam ueritatem, ubi legitur: fuimus et 
 nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. ipsa est 
 enim per peccatum primi hominis, quod ex libero eius uenit 
 arbitrio, uitiata et damnata natura, cui sola per mediatorem 
 dei et hominum et omnipotentem medicum diuina subuenit 
 gratia. de cuius adiutorio ad iustificationem nostram, quo 
 deus diligentibus eum omnia cooperatur in bonum, quos 
 prior dilexit, donans eis ut diligeretur ab eis, quia iam diu 
 est ut disserimus, deinceps incipiamus, quantum dominus

 1 I Cor. 13, 12 21 Eph. 2, 3 24 cf. I Tira. 2, 5 27 cf. 
 Rom. 8, 28 28 cf. I Ioh. 4, 19 

 2 enigmate MCP faciae M 5 minucius C 9 minutius quidem C 
 10 adque M aut P helisabeth Ch helisabet C 14 attenda P 15 as- . 
 sflsit C 18 pellagius T 27 deum b cooperantur b 29 utI 
 quod V disseruimus Vb 
 
 
 adiuuerit, etiam de peccato, quod per unum hominem cum 
 morte intrauit in mundum atque ita in omnes homines 
 pertransiit aduersus istos, qui in errorem huic 
 contrarium ueritati apertius eruperunt, quae satis esse uidebuntur 
 exprimere.

 2 Rom. 5, 12 

 4 erumpunt V uidetur V 5 Explicit liber primus. Inč secundus 
 ad scm Pinianum M ExpJ lib primus. Incipit secundus C Explicit 
 liber primus Aurelii Augustini epi de gra xpi II de peccato originali 
 çQųtrą. Pelagiv.H1 ęţ çęlęŞţjŲlll Inč lib II\' Ch Explicit liber primus Aurelii 
 Augustini epi de gra xpi et de peccato originali contra Pelagium 
 et Celestium. Inč liber scds T Explicit liber primus contra Pelagium 
 et Celestium ad Albinam, Pinianum et Melaniam de gra xpi. InC scds 
 ad eosdem de peccato originali P