Quoniam necesse erat impleri quod praedixit apostolus 
 Paulus: oportet et haereses esse, ut probati manifesti 
 fiant in uobis, post ueteres haereses <inlata est> etiam modo

 22 I Cor. 11, 19 

 1 breuiter quomodo 8 quod clarum est apud homines parenthesis loco S 
 3 et F 5 Cap. XXXVI LiP Capitulum FFl Cap. XXII, in mg . 35 S 
 6 quoniam m. 2 P,V2Sd: quotiens LULlFV quociens Fl quoties 
 m. 1 P persecutionibus FV ZSt 7 praesentibus LTJLXFFXV monachii 
 Fl 8 fidei om. codd. VS; cf. cap. XX 10 sce tn. 1 F 
 12 piis add. m. 2 in spat. uac. F 13 Pelagius om. LUFFlVS 14 procc 
 
 pter om. Ll ecc ce L ecclesie U 16 pseta L praesenti Ll 17 uidemus 
 m. 1 F 18 enim om. Fi V 22 h\'es est F 23 haereses multas 
 .(multas om. F 1) etiam modo haeresis non sqq. codd.; V in textu haec uerba 
 omittit, adnotat autem: multas etiam modo haeresis, addendum: orta est 
 aut aliquid simile; S in textu: multae enim modo haereses, adnotat; adde 
 inuentae sunt uel quid simile; scripsi inlata est: inuecta etiam modo haeresis 
 est d Engelbrecht ĮJrop.: post uet. haer. multas ecce iam oritur sqq . 

 8* 
 
 
 haeresis non ab episcopis seu presbyteris uel quibusque clericis, 
 sed a quibusdam ueluti monachis, quae contra dei 
 gratiam, quae nobis est per Iesum Christum dominum 
 nostrum, tamquam defendendo liberum arbitrium disputaret 
 et conaretur euertere christianae fidei firmamentum, de quo 
 scriptum est: per unum hominem mors et per unum hominem 
 resurrectio mortuorum; sicut enim in Adam 
 omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, 
 et in actibus nostris dei adiutorium denegaret dicendo, 
 ut non peccemus impleamusque iustitiam, posse sufficere 
 naturam humanam, quae condita est cum libero arbitrio, 
 eamque esse dei gratiam, quia sic conditi sumus, ut hoc 
 uoluntate possimus, et quod adiutorium legis mandatorumque 
 suorum dedit et quod ad se conuersis peccata praeterita ignoscit. 
 in his solis esse dei gratiam deputandam, non in adiutorio 
 nostrorum actuum singulorum; posse enim hominem 
 esse sine peccato et mandata dei facile custodire, si uelit. 
 Ista haeresis cum plurimos decepisset et fratres, quos 
 non deceperat, conturbaret, Caelestius quidam talia sentiens 
 ad iudicium Carthaginensis ecclesiae perductus episcoporum 
 sententia condemnatus est. deinde post aliquot annos Pelagio, 
 qui magister eius perhiberetur, cum ista haeresis fuisset 
 obiecta, ad episcopale iudicium etiam ipse peruenit recitatisque 
 omnibus quae in libello contra eum dato Heros et 
 Lazarus episcopi Galli posuerant illis quidem absentibus et 
 de aegritudine unius eorum excusantibus Pelagium ad omnia 
 respondentem quattuordecim episcopi prouinciae Palaestinae

 3 Rom. 7, 25 6 I Cor. 15, 21 

 1 quibuscumque UVcl 2 sed UV2d: uel LTJFFlPV 4 disputant 
 S 5 conantur S christianae fidei firmamentum (fundamentum S) 
 euertere VScl firmatum m. 1 F 8 etiam S 9 denegant S 11 est 
 om. m. 1 F 12 hec F 13 possumus LULlFFlV3 14 conuersus 
 L\'F m. 1 15 esse om. F 16 actuum m. 1 Ll 20 cartaginonsis 
 I.,\'FF\' 21 pelagius F 23 etiam om. F 24 & L circa L\' 
 
 
 secundum responsiones eius alienum a peruersitate huius 
 haeresis pronuntiarunt, eam tamen haeresim sine ulla dubitatione 
 damnantes. approbauerunt enim secundum quod ille ad 
 ea quae obiecta sunt respondebat: \'adiuuari hominem per legis 
 scientiam ad non peccandum, sicut scriptum est: legem in 
 adiutorium dedit illis\'. non tamen ex hoc eandem legis 
 scientiam illam dei gratiam esse iudicauerunt, de qua scriptum 
 est: quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia 
 dei per Iesum Christum dominum nostrum, nec ideo 
 dixisse Pelagium \'omnes uoluntate sua regi, ut non eos 
 regeret deus; respondit enim hoc se dixisse propter liberum 
 arbitrium, cui deus adiutor est eligenti bona, hominem uero 
 peccantem ipsum esse in culpa quasi liberi arbitrii. approba-. 
 uerunt etiam (iniquis et peccatoribus in die iudicii non esse 
 parcendum, sed aeternis eos ignibus puniendos\', quoniam hoc 
 se ille secundum euangelium dixisse respondit, ubi scriptum 
 est: isti ibunt in supplicium aeternum, iusti autem in 
 uitam aeternam. non autem dixerat omnes peccatores ad 
 aeternum pertinere supplicium, ut merito contra apostolum 
 dixisse uideretur, qui quosdam saluos ait futuros, sic tamen 
 quasi per ignem. \'regnum caelorum\' ideo approbauerunt 
 \'etiam in ueteri testamento esse promissum\', quoniam testimonium 
 dedit de propheta Daniele, ubi dictum est: et accipient 
 sancti regnum altissimi, hoc loco uetus testamentum 
 intellegentes ab illo appellatum non illud solum quod factum 
 est in monte Sina, sed scripturas omnes canonicas ante aduentum 
 domini ministratas. \'posse\' autem \'hominem esse sine peccato,

 5 Es. 8, 20 8 Roro. 7, 24. 25 17 Matth. 25, 46 20 I Cor. 
 3, 15 23 Dan. 7, 18 

 1 eius om. m. 1 Ll 3 quae LUL*FlVS qd F 4 obiecta ex oblita 
 .m. 2 F respondeat F 5 ad non] a domino m. 1 F 6 eadem 
 legis scientia LUL!FFI VS 7 iudicauerunt] approbauerunt V!Sld 
 11 hec Ft V 12 uero] non IJF1 m. 1 13 approbarunt Vd 15 hec 
 LlSVl 16 ille m. 2 add. Ll 19 ut om. Fl 21 quasi] ait LULlFFlV 
 22 et FlV2 uetere d 27 administratas VS 
 
 
 si uelit\', non sic approbatum est, quomodo ab illo in libro 
 suo positum uidebatur, tamquam hoc in sola potestate esset 
 hominis per liberum arbitrium — hoc quippe arguebatur sensisse 
 dicendo \'si uelit\' — sed quomodo nunc ipse respondit, 
 immo quomodo id breuius et apertius iudices episcopi sua 
 interlocutione commemorauerunt, hominem cum adiutorio dei 
 et gratia posse esse sine peccato. nec tamen definitum est, 
 quando istam perfectionem sancti assecuturi sint, utrum in 
 corpore mortis huius an quando absorbebitur mors in uictoriam. 
 
 
 Ex his etiam, quae Caelestium dixisse uel scripsisse 
 , tamquam dogmata discipuli eius sunt obiecta Pelagio, sua 
 quaedam et ipse cognouit, sed aliter se quam obiciebantur 
 sensisse respondit. hinc est illud, \'quod ante aduentum Christi 
 uixerunt quidam sancte ac iuste\'; Caelestius autem dixisse 
 perhibebatur \'quod sine peccato fuerint\'. item obiectum est 
 dixisse Caelestium \'ecclesiam esse sine macula et ruga\'; 
 Pelagius autem dixit \'dictum a se quidem, sed ita, quoniam 
 lauacro ab omni macula et ruga purgatur ecclesia, quam 
 uelit dominus ita permanere\'. item illud dictum a Caelestio 
 \'quoniam plus faciamus quam in lege et euangelio iussum 
 est\'; Pelagius autem \'de uirginitate hoc se dixisse\' respondit, 
 de qua Paulus dicit: praeceptum domini non habeo\'. 
 item obiectum est affirmare Caelestium \'unumquemque hominem 
 posse habere omnes uirtutes et gratias\', ac sic auferri diuersitatem 
 gratiarum, quam apostolus docet; Pelagius autem 
 respondit <non se auferre gratiarum diuersitatem, sed dicere

 9 cf. Cor. 15, 54 23 I Cor. 7, 25 

 2 uidebitur V2Sl esae LLaFFaV 4 tunc VJSI 5 aptius Z1 
 suo Ll 7 nec] haec V tamen] mihi F 8 assecuti FV2 assequi-, 
 turi 8 sunt FVxSd 9 an quando ex antequam F 11 hiis LFF1 
 iis d 13 ipsa P a se LUVFFlP m. 1 obiciebatur LULxllS afficiebantur 
 V2 14 illum F Christi aduentum S 18 quidem (e 
 corr.) Flf1 sed] si F 19 quam] quia FVzS1 22 hec F om. VSd 
 23 dominij d1 L dei U dici I/o 25 si m . 1 Fl 26 apli\' F 
 
 
 donare deum ei, qui fuerit dignus accipere, omnes gratias, 
 sicut Paulo apostolo donauit\'. 
 Has ex nomine Caelestii quattuor sententias non sic 
 approbauerunt episcopi iudices, sicut eas Caelestius sensisse 
 dicebatur, sed sicut de his respondit Pelagius. uiderunt enim, 
 quod aliud sit sine peccato esse, aliud sancte ac iuste uiuere, 
 sicut etiam ante aduentum Christi quosdam uixisse scriptura 
 testatur, et quamuis non sit hic ecclesia sine macula et ruga, 
 tamen eam et lauacro regenerationis ab omni macula rugaque 
 purgari et eam ita uelle dominum permanere — nam et ita permanebit, 
 quia sine macula et ruga utique in aeterna felicitate 
 regnabit — et quod perpetua uirginitas, quae praecepta non est, 
 sine dubio plus sit quam coniugalis pudicitia, quae praecepta 
 est, quamuis in multis uirginitas perseueret, qui tamen non 
 sunt sine peccato, et quod eas omnes gratias, quas loco uno 
 commemorat, habuerit apostolus Paulus. quas tamen eum 
 dignum fuisse accipere aut non secundum merita, sed 
 potius secundum praedestinationem aliquo modo intellegere 
 potuerunt — ipse enim dicit: non sum dignus, uel: non 
 sum idoneus uocari apostolus — aut eorum intentionem 
 subterfugit uerbum, quod Pelagius quemadmodum posuerit 
 ipse uiderit. haec sunt, in quibus episcopi Pelagium pronuntiauerunt 
 piis consentire doctrinis. 
 Nunc similiter recapitulando illa paulo attentius uideamus, 
 quae illum contraria reprobare et anathematizare dixerunt. in 
 hoc enim potius tota haeresis ista consistit. exceptis ergo 
 illis, quae in adulatione nescio cuius uiduae in libris suis 
 posuisse dictus est, quae ille neque in libris suis esse neque

 19 I Cor. 15, 9 

 2 sic Fl V1 3 in quatuor LULIFFlS 5 respondet Ll uidetur 
 FlVS 6 ac] et VSd 7 quodam F 8 sit om. LUVFFIV; in corrigendis 
 add . sit V 9 rigaque F 10 uel Ll 12 quod om. U 
 15 qui F omnes eas S 16 habuit LlFVSd eum om. F 20 intentione 
 LUL1 26 tota om. FS haeresi S ista] tota S consentit 
 LULlFl 28 neque fin.] r.e Fl 
 
 
 talia umquam se dixisse respondit et eos qui talia saperent, 
 non tamquam haereticos, sed tamquam stultos anathematizauit, 
 haec sunt, quibus haeresis illius dumeta cotidie 
 pullulare, immo iam siluescere dolebamus: \'Adam mortalem 
 factum, qui siue peccaret siue non peccaret, moriturus esset. 
 quod peccatum Adae ipsum solum laeserit et non genus 
 humanum. quod lex sic mittat ad regnum quemadmodum et 
 euangelium. quod infantes nuper nati in illo statu sint, in 
 quo Adam fuit ante praeuaricationem. quod neque per 
 mortem uel praeuaricationem Adae omne genus hominum moriatur 
 neque per resurrectionem Christi omne genus hominum 
 resurgat. quod infantes, etsi non baptizentur, habeant uitam 
 aeternam. quod diuites baptizati, nisi omnibus abrenuntient, 
 si quid boni uisi fuerint facere, non eis reputetur neque 
 regnum dei posse habere. quod gratia dei et adiutorium 
 non ad singulos actus detur, sed in libero arbitrio sit et in 
 lege atque doctrina. quod dei gratia secundum merita nostra 
 detur et propterea et ipsa gratia in hominis sit posita uoluntate, 
 siue dignus fiat siue indignus. quod filii dei non possunt 
 uocari, nisi omnino absque peccato fuerint effecti. quod obliuio 
 et ignorantia non subiacet peccato, quoniam non eueniant 
 secundum uoluntatem, sed secundum necessitatem. quod non 
 sit liberum arbitrium, si indigeat auxilio dei, quoniam propriam 
 uoluntatem habeat unusquisque aut facere aliquid aut non 
 facere. quod uictoria nostra ex dei non sit adiutorio, sed ex 
 libero arbitrio. quod ex illo, quod ait Petrus diuinae nos 
 esse consortes naturae, consequens sit, ut ita possit esse

 26 II Petro 1, 4 

 1 naquam F se] de FI 2 alt . tamquam] tamen tamquam LJJLXF 
 3 dumeta] dum ea codd. V quotidie UP 4 pullare Fl debeamus 
 F 5 esset om. S 6 ipsi F et om. S 8 sint] non sunt F 
 9 nec F 11 humanum Fl 12 in infantes F hanx L 14 uisi] 
 nisi FiS1 reputentur m. 1 Fl imputetur S 15 possunt SFVS possint d 
 16 a F 17 nra s. 1. m. 2 Lx 18 et alt. om. SVd 19 pont F possint 
 d 20 qui F 21 subiaceant d subiaceat S 22 qui F 25 dei 
 adiutorio non sit sed L1 27 esset F consequentis F conueniens U 
 
 
 anima sine peccato quemadmodum deus\\ hoc enim in undecimo 
 capitulo libri non quidem habentis auctoris sui titulum, 
 sed qui perhibetur esse Caelestii his uerbis positum ipse legi: 
 \'quomodo quispiam\', inquit, \'illius rei consortium suscipit, a 
 cuius statu et uirtute esse extraneus definitur\'? ideo fratres, 
 qui haec obiecerunt, sic eum intellexerunt, tamquam eiusdem 
 naturae animam et deum et partem dei dixerit animam; sic 
 enim acceperunt, quod eiusdem status atque uirtutis eam esse 
 cum deo senserit. in extremo autem obiectorum positum est: 
 \'quod paenitentibus uenia non detur secundum gratiam et 
 misericordiam dei, sed secundum meritum et laborem eorum, 
 qui per paenitentiam digni fuerint misericordia\'. haec omnia et 
 si quae argumentationes ad ea confirmanda interpositae sunt 
 sua negantem et anathematizantem Pelagium iudices approbauerunt 
 et ideo pronuntiauerunt eum contraria ecclesiasticae 
 fidei reprobando et anathematizando damnasse. ac per hoc 
 quomodolibet ea . Caelestius posuerit aut non posuerit uel 
 Pelagius senserit aut non senserit, tanta mala tam nouae 
 huius haeresis illo ecclesiastico iudicio damnata gaudeamus et 
 deo gratias agamus laudesque dicamus.