Omni modo igitur cum pateret non posse ullas animas 
 ab eo auctore separari, a quo lux ista non separaretur, iam 
 quicquid adferrent, non acciperem admoneremque potius, ut 
 eos mecum sequi mallent, qui omne, quicquid esset, quoniam 
 esset, in quantumcumque esset, ex uno deo esse praedicarent. 
 Recitarent aduersum me uoces illas euangelicas: uos propterea 
 non auditis, quia non estis ex deo; uos ex 
 patre diabolo estis. ego quoque contra recitarem: omnia 
 per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, 
 et illud apostoli: unus deus, ex quo omnia, et unus dominus 
 Iesus Christus, per quem omnia, et iterum eiusdem 
 apostoli: ex quo omnia, per quem omnia, in quo 
 omnia, insi gloria, hortarerque homines — si tamen homines 
 inuenirem —, nihil nos iam quasi conperisse praesumeremus, 
 sed quaereremus potius magistros, qui sententiarum istarum, 
 quae nobis inter se pugnare uiderentur, pacem concordiamque 
 monstrarent. non in una atque eadem auctoritate scripturarum 
 cum alibi sonaret: omnia ex deo, et alibi: uos non estis 
 ex deo, quoniam libros temere condemnare nefas esset, quis 
 non uideret peritum doctorem, cui quaestionis huius solutio 
 nota esset, inueniendum fuisse? qui profecto si esset bonus

 9 Ioh. 8, 47 et 44 11 Ioh. 1, 3 13 I Cor. 8, 6 15 Rom. 
 11, 36 21 I Cor. 11, 12 

 3 quisque b a uita BSb 4 et non posset A et non posse BS 
 5 ab eo animo ab eo auctore M ista lux S 6 afferent B monei 
 
 remque BASb 7 malent B 8 esse om. A 9 aduersus S 10 audistis 
 B1 ex deo non estis ASb a patre Mb 12 sine ipsum A 
 at 
 14 et iterum—apostoli om. b 15 p qufi omla in marg. A 17 nihil 
 re 
 (ut m. 2 add.) B 18 quaeremus B queremus A magistros nrs b 
 tn 
 istarum (s. I. m. 2) B om. S 20 atq; eadS Al 22 libros (8. I.) M 
 condimpnare A 23 doctorem (in ras.) A solutio (8. I.) M 
 
 
 intellector et. ut diuinitus dicitur, homo spiritalis. quoniam 
 necessario faueret ueris rationibus, quas de intellegibili sensibilique 
 natura, quantum potui, tractaui atque disserui. immo 
 eas ipse multo melius et ad docendum aptius aperiret. nihil 
 ab eo aliud de hac quaestione audiremus, nisi quemadmodum 
 fieri posset, ut et nullum animarum genus non esset ex deo, 
 et recte tamen peccatoribus et infidelibus diceretur: non 
 estis ex deo. nam et nos fortasse inplorato in auxilium deo 
 facile uidere possemus aliud esse uiuere, aliud peccare. et 
 quamquam uita in peccatis in conparatione iustae uitae mors 
 appellata sit. utrumque tamen in homine uno posse inueniri, 
 ut simul sit uiuus atque peccator. sed quod uiuus, ex deo, 
 quod peccator. non ex deo. in qua diuisione utimur ea parte 
 de duabus, quae nostrae sententiae conpetit, ut, cum dei conditoris 
 omnipotentiam insinuare uolumus, etiam peccatoribus 
 dicamus. quod ex deo sint — dicimus enim his, qui aliqua 
 specie continentur, dicimus animantibus, dicimus rationalibus, 
 dicimus postremo, quod ad rem maxime adtingit, uiuentibus, 
 quae omnia per se ipsa diuina sunt munera-, cum autem malos 
 arguere propositum est. recte dicimus: non estis ex deo. 
 dicimus enim se a ueritate auertentibus, infidelibus, facinorosis. 
 flagitiosis, et quod nomine uno totum continet, peccatoribus: 
 quae rursus omnia ex deo non esse quis dubitet? itaque 
 Christus peccatoribus id ipsum, quod peccatores erant et sibi 
 non credebant, coarguens, quid mirum si ait: non estis ex

 1 cf. I. Tim. 2, 15 10 cf. I Tim. 6, 6 

 t 1 
 1 dicitur A 2 intellegibile B 4 ipse om. A 5 aliud ab eo A 
 Iiel *t r 
 6 possit Bl esse ABS 8 auxiliQm di A 9 possemus uidere A 
 i 
 possimus M possemus (i in e corr.) B 11 inuenir? A 12 quod-deo (8.1.) M 
 OUOI 
 13 quali uisione A ea] ex B 14 de duabus \'J alab\' B-j ut\'/,\' (rO er.) A 
 I 
 16 sqnt A 17 spe A spe t- m. 2 add.) B dicimus-rationalibus 
 rtifottftUb\' q.. 
 om. £ MA et dicimus Bi 18 ad rem] rem ABS attinet b 19 que If* 
 O 
 21 facin?rosis Bi 23 non om. A 25 si om. b agit B1 si non estis b 
 ■tla 
 ex deo A 
 
 
 deo. ex alia parte illa salua manente sententia quod omnia 
 per ipsum facta sunt, et: omnia ex deo. nam si Christo 
 non credere, Christi aduentum repudiare. Christum non recipere 
 certum indicium esset animarum, quae non sunt dei. 
 et ideo dictum esset: uos propterea non auditis. quia 
 non estis ex deo, quomodo uera esset uox illa apostoli in 
 ipso euangelii memorabili principio, qua dictum est: in sua 
 propria uenit et sui eum non receperunt? unde sui. si 
 non receperunt? aut unde ideo non sui. quia non receperunt? 
 nisi quia homines peccatores, eo quod sunt homines. ad deum. 
 eo uero, quod peccatores, ad diabolum pertinent. hic ergo 
 partem naturae tenuit qui ait: sui eum non receperunt. 
 ille uoluntatis qui ait: non estis ex deo. euangelista enim 
 dei opera commendabat. Christus hominum peccata cohercebat. 
 
 Hic fortasse quis dicat: unde ipsa peccata et omnino 
 unde malum? si ab homine, unde homo? si ab angelo. unde 
 angelus ? quos ex deo esse cum dicitur. quamuis recte uereque 
 dicantur, uidentur tamen inperitis et minus ualentibus acriter 
 res abditas intueri quasi per quandam catenam ad deum mala 
 et peccata conecti. hac in quaestione illi regnare se putant, 
 quasi uero interrogare sit scire. utinam id esset: nemo me 
 scientior reperiretur. sed nescio quomodo saepe in altercando 
 magnae quaestionis propositor personam magni doctoris ostentat

 5 Ioh. 8. 47 7 Ioh. 1. 11 

 3 credere 9913 cr?<J?r?m A xpl (i in ras. ex u 1B repudiare/I (m er.) A 
 4 iuditium MA 5 audistis B quia] qfli b 6 ex deo non estis AS 
 7 euangio AB quia A 8 unde — receperunt om. A unde — 9 fin . 
 ii 
 receperunt otn. S nonB* 9 reciperuntM aut ideo undeA reciped 
 ulem 
 runt M reperunt A 11 addiabolum B 12 autem eum A2 reciperunt M 
 uero 
 13 uoluntatis B2 uoluntates b 14 operam A peccata (s. 1. m. 2) B 
 h 
 coercebat SA coercebat M 16 omine A 17 quos esse ex deo B 
 uerequa M 18 dicantur A dicatur Sb uidentur om. A minusq; A 
 20 in sup. lin. m. 2 add. B om. Sb 21 sit] scit A sciret M nam 
 nia 
 nemo AB me scientior nemo S 22 sepe M 23 quęstio B questionis 
 M propositos M ostendat Sb 
 
 
 plerumque ipse ipso. quem tenet, in eo, de quo terret, indoctior. 
 itaque isti multitudini se praeferendos arbitrantur, quia 
 priores interrogant. quod cum multitudine ignorant. sed si eo 
 tempore, quo cum eis me, non sicut iam diu ago, egisse nunc 
 paenitet, mihi has rationes depromenti hoc obiecissent, dicerem: 
 quaeso. interim mecum cognoscite, quod facillimum est, si 
 nihil potest fulgere sine deo, multo minus posse aliquid uiuere 
 sine deo, ne in tantis monstris opinionum remaneamus, ut 
 nescio quas animas uitam non ex deo habere praedicemus. sic 
 enim fortasse continget, ut id quod mecum ignoratis, id est 
 unde sit malum, uel simul uel quolibet ordine aliquando discamus. 
 quid ? si enim cognitio summi mali sine summi boni 
 cognitione contingere homini non potest? non enim nossemus 
 tenebras, si in tenebris semper essemus; sed lucis notitia 
 contrarium suum non siuit incognitum. summum autem bonum 
 id est, quo superius esse nihil potest; deus autem bonum et 
 deo superius nihil est: deus igitur summum bonum. cognoscamus 
 ergo deum atque ita nos illud, quod praepropere 
 quaerimus, non latebit. mediocrisne tandem negotii uel meriti 
 cognitionem dei esse arbitramini? quod enim nobis aliud 
 praemium quam uita aeterna promittitur, quae dei cognitio 
 est? ait enim magister deus: haec est autem uita aeterna, 
 ut cognoscant te solum et uerum deum et quem

 -22 Ioh. 17, 3 

 1 ipse om. ABb ipse ipso om. S 2 preferendos M pnjferendo A. 
 f 1 r o 
 pręferendo B2 4 egęsse M 5 ha B deprimenti A depromendi S 
 erpo iuua mn 
 7 potest sine deo fulgere b 8 ne in B2 remaneas B1 remaneas A 
 V ftltqiio 
 9 non ex b (in marg. al . sine) 10 contiget B 11 uel qcĮ libet Xt* 
 qi-n 
 libet M2 12 quid (i corr. ex o) A enim si Bb maliJ boni b sine 
 cognitione summi boni (mali b) ASb 18 non potest homini A 14 essect.u. 
 e 
 mus] s.irous (c er.) A 15 sinit Sb 16 potest; deus] potest deus B2 
 dr 
 potest ds M, - deus-deus om. S 17 nihil esse potest b nihil est suyree 
 
 perius A 18 qd q; propere (p in mg. m. 2) B prepropere M 19 querirous 
 M negotii tandem b 23 solum et om. JlASb solum deum 
 uerum B . 
 
 
 misisti Iesum Christum. etenim anima quamuis sit inmortalis, 
 tamen quia mors eius rite dicitur a dei cognitione auersio, 
 cum se conuertit ad deum. meritum est aeternae uitae consequendae, 
 ut sit aeterna uita, sicut dictum est, ipsa cognitio. 
 conuerti autem ad deum nemo, nisi ab hoc mundo se auerterit, 
 potest. hoc ego mihi arduum et difficillimum sentio; 
 uobis si facile est, ille ipse deus uiderit. ego uellem credere, 
 nisi me moueret, quod cum iste mundus, a quo nos auertere 
 iubemur, uisibilis sit dixeritque apostolus: ea quae uidentur, 
 temporalia sunt; quae autem non uidentur, aeterna 
 sunt, uos plus istorum oculorum quam mentis iudicio tribuitis, 
 apud quos nullam esse fulgentem pennam, quae non 
 ex deo fulgeat, et esse uiuentem animam, quae non ex deo 
 uiuat, praedicatur et creditur. haec et similia uel illis etiam 
 dicerem uel mecum ipse reputarem. possem namque deum 
 omnibus, ut dicitur, uisceribus deprecans et scripturis, quantum 
 licebat, intentus etiam tunc fortasse talia uel dicere uel, quod 
 saluti sat erat, cogitare. 
 Sed me duo quaedam maxime, quae incautam illam 
 aetatem facile capiunt, per admirabiles adtriuere circuitus: 
 quorum est unum familiaritas nescio quomodo repens quadam 
 imagine bonitatis tamquam sinuosum aliquod uinculum multipliciter 
 collo inuolutum, alterum, quod quaedam noxia uictoria 
 paene mihi semper in disputationibus proueniebat disserenti 
 cum inperitis, sed tamen fidem suam certatim, ut quisque 
 posset, defendere molientibus christianis. quo successu

 9 n Cor. 4, 18. 

 di 
 2 rite] recte Sb 4 ipsa cognitio B2 5 auertit M auertat Sb 
 n 
 6 ego] g b 8 nos auerti Sb 11 iuditio MA tribuistis b 12 aput A 
 pinnam M pennam (i in e corr. m. 1) A 14 et his similia Ab 
 15 dicere B ipse om. Sb reputare Sb possS (~ m. 2 suprascr.) B 
 rd 
 16 depcans A 17 uel ante dicere om. A dicerSft 18 salutis erat Ai 
 aderat b cogitarS b 20 amicabiles b (in marg. al . admirabiles) 
 21 nescio-bonitatis (s. I. m. 2) B om. S 22 bonitatis om. b 24 poene M 
 25 cum christianis imperitis66 26 posset (e corr. ex i) B molentibua A 
 molentibus B* 

 XXV. Aug. sect. 6. 

 5 
 
 
 creberrimo gliscebat adulescentis animositas et inpetus suos in peruicaciae 
 magnum malum inprudenter urgebat. quod altercandi 
 genus quia post eorum auditionem adgressus eram, quicquid 
 in eo uel qualicumque ingenio uel aliis lectionibus poteram, 
 solis illis libentissime tribuebam. ita ex illorum sermonibus 
 ardor in certamina, ex certaminum prouentu amor in illos 
 cotidie nouabatur. ex quo accidebat, ut quicquid dicerent, 
 miris quibusdam modis, non quia sciebam, sed quia optabam 
 uerum esse, pro uero adprobarem. ita factum est, ut quamuis 
 pedetemtim atque caute, tamen diu sequerer homines nitidam 
 stipulam uiuenti animae praeferentes. 
 Uerum esto: non poteram illo tempore sensibilia haec 
 ab intellegibilibus, carnalia scilicet ab spiritalibus diiudicare 
 atque discernere. non erat aetatis. non disciplinae, non cuiusdam 
 etiam consuetudinis. non ullorum denique meritorum non 
 enim parui gaudii felicitatisque res est —: itane tandem 
 ne illud quidem arripere poteram, quod in omnium hominum 
 iudicio summi dei legibus natura ipsa constituit? 
 Quiuis enim homines, quos modo a communi sensu generis 
 humani nulla disrupisset amentia, quae uellent ad iudicandum 
 studia detulissent, quamlibet inperitiam, quantamcumque etiam 
 tarditatem, uelim experiri, quid mihi responderent roganti, 
 utrum eis peccasse uideretur, de cuius dormientis manu

 t 
 1 adholescentis A adulescentęs M adolescentis Bl inpetu suos M 
 a 
 impetu suo S peruicatię MA paruicacię b 2 urgebat A uergebat S 
 r bmn Ia 
 3 auditionem eorum-4 eåB2 4 in eo] meo MSb 5 tribus BJ 6 apuept? -41 
 armor S in om. BA (s. I.) 7 nouabatur (ua corr. m. 2 ex ue) B mone- 
 1 
 batur ASb accedebat Mb accędebat B2 ut (s. I. m. 2) B 8 obtabam 
 ABM obstabil b 10 pedetentim AS 11 stippulam A 
 12 uerum esto non poteram ista A uerum ita S uerum ista B2b haecj 
 12 uerum non poteram ista A uerum ita S uerum istaBb haecj 
 hec ac A om. Sb 13 diudicare M iudicare B2 14 dissernere M etatis 
 m 
 (corr. ex etas) A 15 non. lllorum A 16 ita b 17 quidip B1 
 « 
 20 dirupisset b uellnt A-B\'1 uelint b 21 et quamlibet (et add. m. 2) B 
 quantumcumque etiam tarditate B 22 uellem MB1 responderent 
 
 (ent ex int corr. m . 2) B 23 is ęis B2 
 
 
 scripsisset alius aliquid flagitiosum. omnes quis dubitet ita fuisse 
 negaturos illud esse peccatum, ita reclamaturos, ut etiam 
 succenserent fortasse, quod tali eos rogatione dignos putarim ? 
 a quibus ego, quoque modo poteram. reconciliatis et in consilium 
 restitutis peterem, ut me aliud tam manifestum, tam 
 in omnium cognitione positum interrogantem non moleste 
 ferrent. tunc quaererem: si non dormientis, sed scientis manu, 
 qui membris tamen ceteris uinctus atque constrictus esset, 
 quisquam ualentior aliquid similiter fecisset mali, utrum quia 
 id nosset. quamuis omnino noluisset, ullo peccati nomine 
 teneretur. et hic mihi omnes mirantes, quod talia sciscitarer, 
 sine cunctatione responderent nihil etiam istum omnino peccasse. 
 quid ita ? quia de quo nesciente uel resistere non 
 ualente quisquam quippiam mali fecerit, iuste damnari nullo 
 modo potest. atque id ipsum cur ita esset, si in illis hominibus 
 naturam ipsam percontarer humanam, facile peruenirem 
 ad id, quod cuperem, isto modo quaerens: quid? si dormiens 
 ille iam sciret, quid alius de manu eius facturus esset, et 
 de industria se plus potus etiam, ne expergisceretur, somno 
 dederet, ut aliquem iurando falleret, num ei quicquam somnus 
 ad innocentiam suffragaretur ? quid aliud illi quam nocentem 
 hominem pronuntiarent ? quid? si et ille uolens uinctus est, 
 ut aliquem similiter praetenta defensione deciperet, quid ei 
 tandem, ut peccato careat. illa uincula profuerunt? quamquam 
 his obstrictus reuera resistere non ualeret, sicut ille dormiens,

 1 5nes h* 3 succenserent (ex suo cernerent corr.) B putarem Sb 
 putarim (e in i corr.) A putarl (I corr. ex S m. 2) B 5 scripsi maniet 
 
 festum ram : manifestum (et man. 2 add.) B manifestum A.\'-\'::Mb 7 ferrg A 
 t 
 sed scientis om. SM ; 8. 1. m. 2 A et B 8 menbris A esse M\'J 
 11 suscitarer B 12 istA B .13 quo] aliquo A 14 quidpiam S male M 
 •i i IIIio 
 dampnari AB 15 similis B2 simillis (ad n add . post i) A similem olb\' 
 ........f 
 naturi b 16 percunctarer B perconctarer A 17 qd B 18 aliud B1 
 •• i I 
 aliud S 19 plus potu A potus Bz pro eipergisceretur spatium uac . 
 •ccns 
 in S 20 dederat AB ////ando M2 quicq\'4 A 21 aliud //// quam B 
 illi aliquid quam A 22 quodsi A 

 b* 
 
 
 quid tunc fieret. omnino nesciret. numquidnam igitur dubitandum 
 est, quin peccasse ambo iudicarentur ? quibus concessis 
 colligerem nusquam scilicet nisi in uoluntate esse peccatum, 
 cum mihi auxiliaretur etiam illud, quod iustitia peccantes 
 tenet sola mala uoluntate. quamuis quod uoluerint inplere 
 nequiuerint.