Quod autem secundum Iohannem de columba dicitur non quando factum est narratur, sed uerba Iohannis baptistae referuntur commemorantis, quid uiderit. in quo quaeritur, quemadmodum dictum sit: et ego non noueram eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: super quem uideris spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in spiritu sancto. si enim tunc eum cognouit, cum columbam uidit descendentem super eum, quaerendum est, quomodo dixerit uenienti, ut baptizaretur: ego magis abs te debeo baptizari; hoc enim ei dixit, antequam columba descenderet.. ex quo apparet, quamuis eum iam nosset — nam etiam in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —, aliquid tamen in eo, quod nondum nouerat, columbae descensione didicisse, quod ipse scilicet baptizaret in spiritu sancto propria quadam et diuina potestate, ut nullus homo, qui accepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem baptizaret, posset dicere suum esse quod traderet uel a se dari spiritum sanctum.

Sequitur Mattheus et dicit: tunc Iesus ductus est in desertum ab spiritu, ut temtaretur a diabolo. et cum ieiunasset quadraginta diebus et quadraginta noctibus, postea esuriuit. et 4 *Ioh. 1. 33 10 *Matth. 3, 14 13 cf. Lnc. 1, 41 20 *Matth. 4, 1-5; cf. ib. 1—11 1 iohannen CP 4 ait] eat B ego om. C1 non noueram] nesciebam v 5 me misit g 6 uides B\' discendentem CXP 8 ai] sic E1 cum] quando V 10 ..uenienti C aba BRTD F OQ r, ad ClP, a cet. (cf. supra 130, 23). v debeo baptisari a te g 11 eij et Bl P, om. M dixit ei RT descenderit CXPF 12 apparit Clp etiam] add. et ELTJ y 13 belisabeth Bl, helisabeth QH, belisabet e l 15 dedicisse C1 baptizare RTD1 H, lauaret V in sancto spiritu Q 17 baptimum A1E1 18 tradiderit r 20 s. quod niatheus dicit p 21 deserto CPF1 (uere. brix. Eg. Hub. ForoiuZ.) ab] ad BI, a edd. diabulo T CP HL 22 XLta bis C, XL bis L 23 esuriuit B* OM Et, eauribit B1, Munit cet., edd., v accedens temtator dixit ei: si filius dei es, dic, ut lapides isti panes fiant. qui respondens dixit: scriptum est: non in pane solo uiuit homo, sed in omni uerbo, quod procedit de ore dei, et cetera usque ad id quod dictum est: tunc relinquit eum diabolus et ecce angeli accesserunt et ministrabant ei. totum hoc similiter Lucas narrat, etsi non eodem ordine. unde incertum est, quid prius factum sit, utrum regna terrae prius demonstrata sint ei et postea in pinnam templi leuatus sit, an hoc prius et illud postea. nihil tamen ad rem, dum omnia facta fuisse manifestum sit; et quod aliis uerbis easdem sententias Lucas explicat, non semper commendandum est, quam nihil depereat ueritati? Marcus autem adtestatur quidem eum in deserto a diabolo esse temtatum quadraginta diebus et noctibus; sed tacet, quid ei dictum sit quidue responderit. item quod Lucas praetermisit, iste non tacuit, quod angeli ministrabant illi. Iohannes uero totum istum locum praetermisit.

XVII. Sequitur narrans Mattheus: cum autem audisset quod Iohannes traditus esset, secessit in Galilaeam. hoc et Marcus dicit, hoc et Lucas; sed Lucas de Iohanne tradito nihil hoc loco dicit. Iohannes autem euangelista, priusquam iret Iesus in Galilaeam, dicit Petrum et 3 Dent. 8, 3 5 »Matth. 4, 11 7 cf. Luc. 4, 1-18 13 cf. Marc. 1, 12 et 13 18 Mutth. 4, 12 20 cf. Marc. 1, 14; Luc. 4, 14 21 cf. Ioh. 1, 39-2, 11 1 dei es in ras. N ea] est B1 2 isti lapides flant panel Q 3 scriptum est om. Tl in solo pane V ψprv niuet ON1 sx r (ueron. corb. brix. Big. Lchf.), ζήσεται 5 relinquit B, reliquid F OK1 Ael, reliquit cet., edd., v (άϕιησιν) diabulus Cl 8 sit] est B p 9 ei om. Q pinam Bl, pinna AU, pennam C2, pinnaculum p eleuatus RTD ait] est B 11 fuisse BBTD, esse cet., edd. 12 quam] cum HAELU ay gael 13 testatur g cum C1P 14 diabnlo CXP g, diablo V XLta CP etJ et XL r 15 quidue] uel quid V 16 lucas quod RTD pretermittit L non om. Bl 17 illi] ei pg iohannis ClP istud BzU locum om. B AU 18 mattheus narrane RTD r autem om. BTD audisset] add. ihesus p g 19 iohannis ClP H, iohanis L 20 hoc alt. om. CPVF p r m Andream mansisse cum illo uno die et tunc Petro nomen inpositum, cum antea Simon uocaretur. sequenti item die iam uolentem exire in Galilaeam inuenisse Philippum et ei dixisse. ut sequeretur eum. inde uentum est, ut etiam de Nathanahele narraret. die autem tertio in Galilaea constitutum fecisse illud in Cana de aquae in uinum conuersione miraculum. quae omnia ceteri euangelistae praetermiserunt id contexentes narrationibus suis, quod Iesus reuersus sit in Galilaeam. unde intellegitur fuisse interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt, quae interponuntur a Iohanne. non est autem contrarium ei loco, ubi Mattheu narrat dominum dixisse Petro: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. neque enim hoc nomen tunc accepisse intellegendus est, sed tunc potius, quando ei Iohannes dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut eum hoc nomine appellaret postea dominus dicens tu es Petrus. non enim ait \'tu uocaberis Petrus), sed tu es Petrus, quod ei iam dictum erat antea tu uocaberis.

Deinde contexit narrationem Mattheus et dicit: et relicta ciuitate Nazareth uenit et habitauit in 11 Matth. 16, 18; cf. infra cap. 53 et lib. 4, cap. 3 15 Ioh. 1, 42 19 *Matth. 4, 13 2 symon TD OPVF N H sequente (-tem P) CtPV item] autem FPU tqK 8 nolente RlT, -ti RJ phylippum CP 4 inde] a. I. add. ad hoc N1 natanahelet B, natanahele F, nathanahel D IDA U, nathanael M g e, nathanaele cet. 5 enarraret AU, narreret CP in cana om. BRT 6 canan 2P AE1LU1, chanan CP O, chana* NQ, chana. M, chana V EPU1 pr ae, canaan g aqua CP in om. Bv 8 in Galilaeam sit elm 9 aliquoe T Q 10 ei] eo RTD 12 aedificabo] fundabo p 13 enim] eum r accipisse ClP intelligendum r 15 uocaneria Bl Mx HElL cefas BTCP ut] et B 16 tu ee petrus postea dominus dicens CP 17 uocaneris B et sic infra 18 sed tu es petrus om. L quo CP, quia r 19 derelicta Q 20 nazaret B A uenit et om. r anitanit Bt cafernaum Cl, cafarnaum C2F OM, cafarnahum Q Capharnaum maritimam in finibus Zabulon et Neptalin, et cetera, quo usque sermo terminetur, quem habuit in monte. in quo contextu narrationis adtestatur ei Marcus de discipulorum uocatione Petri et Andreae et paulo post Iacobi et Iohannis. sed cum Mattheus continuo coniungeret narrationem prolixi illius sermonis, quem in monte habuit, posteaquam multos curauit et eum multae turbae secutae sunt, Marcus interposuit alia, quia docebat eos in synagoga et stupebant super doctrinam eius. tunc ipse dixit quod et Mattheus post illum prolixum sermonem, quia erat docens eos quasi potestatem habens et non sicut scribae. narrauit etiam de homine, a quo expulsus est spiritus inmundus, deinde de socru Petri — in his autem Lucas ei consentit —, Mattheus uero de isto demonio nihil narrauit; de socru autem Petri non tacuit, sed postea.

In hoc autem loco, quem nunc consideramus, idem Mattheus post uocationem discipulorum, quibus piscantibus iussit, ut eum sequerentur, narrat eum circumisse Galilaeam docentem 2 cf. Matth. 4, 14-7, 29 4 cf. Mare. 1, 16-31 6 cf. Matth. 5, 1-48; 6, 1-34; 7, 1-29 7 cf. Marc. 1, 16-20; 29 8 cf. ib. 1, 21-22 10 Matth. 7, 29; Marc. 1, 22 12 cf. Marc. 1, 23-28 13 cf. ib. 30-31; cf. Luc. 4, 81-39 14 cf. Mattb. 8, 14-15 18 cf. Matth. 4, 23-25; 5, 1 1 maritimam BTD ONlM HElL, nammaritima Bl, maritima cet., edd., v (ctc Kao. τήvπαραϑαλασσιαν) neptalin BT g, neptalim D CPVF NM HAJELU prael, nepthali B, nepthalim OQ, nephtaiim m, nephthalim v (νεϕϑαλειμ, sed u. 15 vtffraXstv CantaJw.) 2 terminaretnr r montem BT 3 contexto Q ei] et CPV pg 4 andraeae B10 5 eum B 6 montem B habuit in monte Q 7 curabit B turbam secuti Bl 8 synagnga Cl 9 doctrinam BBT CP OQ HAELU1, doctrina cet., edd. 10 qui BIRI 11 habens wi ras. B 12 spiritus inmundus (imm. B CV) BRD CPV pg, inmundus (imm. ON) spiritus cet. 13 de om. RT O. WL socrum BT, slIcro CPF1 Q ei om. H1 ei lucae V consentio Bl 14 demonioeo V narrabit HlEIL socro 221 CPF, socrus Q 16 idem] id eat B 18 circuisse HAEL edd. praeter a galilea B in synagogis et praedicantem euangelium et sanantem omnem languorem et collectis ad illum turbis ascendisse in montem et usum fuisse illo sermone prolixo. dat ergo locum intellegendi tunc facta esse quae Marcus post electionem eorundem discipulorum narrat, cum circumiret Galilaeam et doceret in synagogis eorum, tunc etiam de socru Petri, sed eum postea commemorasse quod praetermiserat, quamuis non omnia praetermissa in narrationem reuocauerit.