Si ergo quaeritur, quae uerba potius Iohannes baptista dixerit, utrum quae Mattheus an quae Lucas eum dixisse commemorat an quae Marcus in ipsis paucis quae illum dixisse posuit tacens cetera, nullo modo hinc laborandum esse iudicat qui prudenter intellegit ipsas sententias esse necessarias cognoscendae ueritati, quibuslibet uerbis fuerint explicatae. quod enim alius alium uerborum ordinem tenet, non est utique contrarium. neque illud contrarium est, si alius dicit quod alius praetermittit. ut enim quisque meminerat et ut cuique cordi erat uel breuius uel prolixius eandem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est.

Et in hoc satis apparet, quod ad rem maxime pertinet, quoniam ueritas euangelii uerbo dei, quod supra omnem creaturam aeternum adque incommutabile permanet, per creaturam temporalibus signis et linguis hominum dispensato summum culmen auctoritatis optinuit, non nos debere arbitrari mentiri quemquam, si pluribus rem, quam audierunt uel 1 ef. Tertull. de bapt. 10 (ed. Reiff. et Wisa. I 210, 4) 2 *Ioh. 1, 15 15 cf. c. Faust. 3, 15 1 dicit RT et igni om. BRTD 2 iohannia H dixit D 3 ipso] his M, se ipso AU clamabat M JEP 5 hoc om. HAELU r g 8 qui] quia Bl 11 commemorat-dixisse om. B eum r 12 hic B AJELU T esse s. I. H 14 ueritate H1, ueritatis H1 AELU a 15 alium om. R tenet] ae Bl 16 aliud dicit AE1LU1 17 queq; H at alt. om. AlEL af 22 per creaturas Q 23 homini g dispens. snmmum om. Q dispento B, dispensatum M2 AU 25 si pl. r. quam om. B, ei quod 8. L suppl. B2 uiderunt, reminiscentibus non eodem modo adque eisdem uerbis eadem tamen res fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum, siue alia pro aliis quae tamen idem ualeant uerba proferantur, siue aliquid uel quod recordanti non occurrerit uel quod ex aliis quae dicuntur possit intellegi minus dicatur, siue aliorum quae magis dicere statuit narrandorum gratia, ut congruus temporis modus sufficiat, aliquid sibi non totum explicandum, sed ex parte tangendum quisque suscipiat, siue ad inluminandam declarandamque sententiam nihil quidem rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi concessa est, siue rem bene tenens non adsequatur, quamuis id conetur, memoriter etiam uerba, quae audiuit, ad integrum enuntiare. quisquis autem dicit euangelistis certe per spiritus sancti potentiam id debuisse concedi, ut nec in genere uerborum nec in ordine nec in numero discreparent, non intellegit, quanto amplius euangelistarum excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse firmandam ceterorum hominum uera loquentium securitatem, ut pluribus eandem rem forte narrantibus nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si ab altero ita discrepauerit, ut possit etiam euangelistarum exemplo praecedente defendi. cum enim fas non sit euangelistarum aliquem mentitum fuisse uel existimare uel dicere, sic apparebit nec eum fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit, quale illis accidisse monstratur. et quanto magis ad mores optimos pertinet cauere mendacium, tanto magis tam eminenti 1 isdem Al 2 indita g, explicata praeI aut] ut CPVF HAU a ael eine m. o. uerborum om. Q 4 prophetantur B, proferant r recondanti EL occurrerit B, occurrit cet., edd. 5 aliisj illis r 6 istatuit B ut om. OPF1, s. l. add. F2 7 modus ut temporis (ut 8. l. C, eras. F) OPFt, modus tempori Y, m. temporis p sufGcit HAFPLU sibi] siue B, si BT 11 re 2?1 CP quaeuis HAeaLU 12 id] hic BlBT, hoc B2 13 nuntiare CP 14 potentia CP gerere Et L 17 formandam HA2 r 18 pluribus] add. hominibus r 19 mendatio CP ElL 20 ita om. e 21 cum] quam B 23 tali CP accideret CPF1 accedisse Q H 24 quantum CP 25 mendatium CP eminenti BB T M gELU gel, euidenti Y, eminente cet. auctoritate regi debebamus, ne putaremus esse mendacia, cum sic inter se uariari aliquorum narrationes inueniremus, ut inter euangelistas uariatae sunt, simul etiam, quod ad doctrinam fidelem maxime pertinet, intellegeremus non tam uerborum quam rerum quaerendam uel amplectendam esse ueritatem, quando eos qui non eadem locutione utuntur, cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem ueritate constitisse adprobamus.

Quid ergo in his quae de narrationibus euangelistarum conlata proposui putandum est esse contrarium? an quod alius dixit cuius non sum dignus calciamenta portare, alii uero corrigiam calciamenti soluere? non enim uerbis aut uerborum ordine aut aliquo genere locutionis, sed etiam re ipsa uidetur aliud esse calciamenta portare, aliud corrigiam calciamenti soluere. merito ergo quaeri potest, quid Iohannes dixerit non se dignum esse, utrum calciamenta portare an corrigiam calciamenti soluere. si enim alterum horum dixit, ille uerum uidetur narrasse qui hoc potuit narrare quod dixit, qui autem aliud, etsi non est mentitus, certe uel oblitus aliud pro alio dixisse putabitur. omnem autem falsitatem abesse ab euangelistis decet, non solum eam quae mentiendo promitur, sed etiam eam quae obliuiscendo. itaque si ad rem pertinet aliquid aliud intellegere ex eo quod dictum est calciamenta portare et aliquid aliud ex eo quod dictum est corrigiam 11 Matth. 3, 11 12 *Marc. 1, 7; *Loc. 3, 16; *Ioh. 1, 27 1 auctoritati B redigi (di del.) H debeamus e l mendatia CP, mendacium r cum] si r 3 uarietate B P Nl 5 amplectandam Bl r 6 ea.dem (eras. n) CPF 7 discrepent r ueritatem B MI constituisse ilf1 r 10 est om. BBT . esse om. Y an om. CPF1 pg 11 alius Fp 12 calciamenti om. p 14 uideatur g 15 quod B 17 dixerit p 18 uidetur uerum CPVF pg 20 falsitem BI ab om. V M 21 angeliatis B dicet B P ElL ea CP AEL p promittitur (itt eras. P) CP, dicuntur p 22 eam om. CPVF p, ea a obliuiscendo] add. tacentur p 23 calciamenta— dictum est om. L 24 et om. e l aliud om. BT ex eo-quid alilld om. B quod dictum est om. Nl, quod est suppl. 8. I. Ns XXXXIII Ang. Sect. III pari 4. 9 calciamenti soluere, quid aliud accipiendum recte existimaueris nisi Iohannem utrumque dixisse, siue aliud alio tempore siue contextim? potuit enim sic dicere cuius non sum dignus corrigiam calciamenti soluere nec calciamenta portare\', ut unus euangelistarum hinc aliud, alii uero aliud, omnes tamen uerum narrauerint. si autem nihil intendit Iohannes, cum de calciamentis domini diceret, nisi excellentiam eius et humilitatem suam, quodlibet horum dixerit, siue de soluenda corrigia calciamentorum siue de portandis calciamentis, eandem tamen sententiam tenuit, quisquis etiam uerbis suis per calciamentorum commemorationem eandem significationem humilitatis expressit, unde ab eadem uoluntate non aberrauit. utilis igitur modus et memoriae maxime commendandus, cum de conuenientia dicimus euangelistarum, non esse mendacium, cum quisque etiam dicens aliquid aliud quod etiam ille non dixit, de quo aliquid narrat, uoluntatem tamen eius hanc explicat, quam etiam ille qui eius uerba commemorat. ita enim salubriter discimus nihil aliud esse quaerendum quam quid uelit qui loquitur.

XIII. Sequitur ergo Mattheus et dicit: tunc uenitlesus a Galilaea in Iordanen ad Iohannem, ut baptizaretur ab eo. Iohannes autem prohibebat eum dicens: ego a te debeo baptizari et tu uenis ad me? 20 Matth. 3, 13-15 2 iohannes B, iohannen C 3 cui B 5 euangelistasum Bl 6 narrauerunt B 8 quidlibet r siue diasoluendam (-da F) corrigiam (-gia F) CPF 10 eundem Bl tinuit ClP qaisquis] si quis BMTD r, quibus (bus in ras.) E* 11 eadem significatione humilitatem r 12 nolumtatem (m fin. del. m. 2) B, uoluntatem CiP errauit AELS T 14 dicemus 01, discimus B V ON HAELU T 15 cum] quam B aliud om. R1 16 tamen om. R M, tantum p eius] etiam HAELJJ 18 dicimus R querendum B quam] qua Bl 19 uellit CPl 20 ergo] autem AELJJ afw 21 a] in RT, om. N iordanen (-nnen C) CPF ON HAELSU, iordane RT, iordannem B, -anem cet. ad iohannem om. B ut* A, ubi S 22 ab eo] add. et reliqua CPF1 iohannis ClP prohibebat autem Q eum] illum p respondens autem Iesus dixit ei: sine modo, sic enim decet nos implere omnem iustitiam. tunc dimisit eum. adtestantur et ceteri uenisse Iesum ad Iohannem. baptizatum autem tres commemorant, sed tacent quod Mattheus ait dixisse domino Iohannem uel Iohanni dominum respondisse.

Deinde sequitur Mattheus: baptizatus autem confestim ascendit de aqua. et ecce aperti sunt ei caeli et uidit spiritum dei descendentem sicut columbam uenientem super se. et ecc.e uox de caelis dicens: hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui. hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter narrant; sed de uerbis uocis, quae de caelo facta est, uariant locutionem salua tamen sententia. quod enim Mattheus ait dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant, propter quos etiam ipsa uox facta est. iam uero quod alius dicit in quo mihi conplacui, alius in te conplacui, alius in te 8 cf. Marc. 1, 9; Lnc. 3, 21; Ioh. 1, 32-84 6 *Matth. 3, 16 et 17 12 cf. Marc. 1, 10 et 11; Lnc. 3, 22 15 Marc. 1, 11; Luc. 3, 22 2 demisit Cl 4 tacet Bt 5 dnmino] dfim Hl dominum] dfio CP, om. Fl 7 aqua] add. et reliqua CPF1 ecce om. ONMQ sunt ei om. ÂtEtL, sunt (om. ei) R E2 aq rae (Tol.) 8 discendentem E1 9 uenientem] et nenientem T edd., v 10 meus bis AE1 11 conplacni om. ElL, conplacni. A, conplacuit R (Foroiul.) et pr. om. B 12 uariam B A-ElL 13 salba Bl 14 meus B. I. C 15 ad eadem CPF1 sententia &PF 16 ualet et B transacturn R 17 ostendire C 18 hic est om. B 19 esse Cx, est AELSU g dei] dauid HdEtLU 21 diceretur illis D r aelm meus] dei D r 24 conpiacui alius i. t. c. a. in te om. B alius in te conplacui om. BT r compl. CP S* conplacuit mihi, si quaeris, quid horum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non eandem locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utilis est, ne uno modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet, interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui, si uelit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur (in te placitum meum constitui\', hoc est (per te gerere quod mihi placet\'. illud uero quod nonnulli codices habent secundum Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in psalmo scriptum est: filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam in antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid aliud quam utrumque intellegendum est quolibet uerborum ordine de caelo sonuisse? 18 Ps. 2, 7; *Luc. 3, 22 nerc. neron. colb. cani. rhed., cod. Graec. Cantabr., cf. Fanst. ap. Aug. c. Faust. 23, 2; cf. luuenc. 1, 363 1 compl. CP qui N1 2 sonauerit B quidlibet B accipiendum modo BRT HElL, accipiendum dummodo AE2U f, accipe dummodo cet., edd. 3 rettulerint r 5 se ree] series ClP. rea se praelm 6 mihi] add. bene g 7 uellit C1 itta Hl, ista H2A2U1 intellegere om. H filio] add. suo 0 conplacuisse B CPV, placuisse cet., edd. 9 conplacuit B si om. BTD hoc om. AlEL 11 apparet] add. quod rael 12 uoces ClPl 13 eundem (a s. u) B familiariua om. RTD explic. fomil. g 14 hominibus BR g 15 placitu B, conplacitum (compl. TD) BTD r constitui h. e. p. t. g. q. m. placet om. B 16 habent (n 8. I.) B 17 lucan CP senuisae BI ElL 18 genue C1, genuit H 19 inuenire CP periebatnr Bl, peribeatur B2 20 aliquibus f. d. e. c p. quid om. B 21 quam] ei HA2U2 quodlibet BPM AE\'LUI