Mattheus euangelista sic orsus est: liber generationis Iesu Christi, fili Dauid, fili Abraham. quo exordio suo satis ostendit generationem Christi secundum carnem se suscepisse narrandam. secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam se ipse saepissime appellat commendans nobis, quid misericorditer dignatus sit esse pro nobis. nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam filius dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta intellegatur: generationem eius quis enarrabit? exsequitur ergo humanam generationem Christi Mattheus ab Abraham generatores commemorans, quos perducit ad Ioseph uirum Mariae, de qua natus est Iesus. neque enim fas erat ut eum ob hoc a coniugio Mariae separandum putaret, quod non ex eius concubitu, sed uirgo peperit Christum. hoc enim exemplo magnifice insinuatur fidelibus coniugatis etiam seruata pari consensu continentia posse permanere uocarique coniugium non permixto corporis sexu, sed custodito mentis affectu, praesertim quia nasci eis etiam filius potuit sine ullo conplexu carnali, qui propter solos gignendos filios adhibendus 1 Matth. 1, 1 5 cf. ib. 8, 20; 9, 6 8 cf. Ioh. 1, 3 10 Esai. 53, 8 15 cf. Ioh. Chrysost. Hom. in Matth. 2 1 1] add. Quare usque.. generationis .. commemoratur.. maria et sic deinceps ad numeros lemmata usque ad caput VIIII add. C2P, numeri capitum I—IIII om. Q matheus V N2MQ HLSU 7pgr exorsus V afii generationes Cl 2 fili BT M AlElL (brix.), filii eet. fili B AxElL (brix.), filii cet. abraam C, eabraham (eras. h) T 3 secundum c. s. s. narrandam om. B, 8. l. add. temporalem B2 5 quod] quem p apellat B AlEL conmendans B 6 dignatur sit Ct 8 per ipsum omnia CPV pg 9 inefabilis AlEL 10 enarrauit B 11 exequitur B, et sequitur AelLU, om. Q, I exsequitur (incip. caput prim.) ONM x erga ONl ab om. Nl ElLS 12 abraam C producit p 13 ihs corr. ex xps C, iha in ras. NL, xpc Vty nequel II Neque (inClp. cap. sec.) CP 14 (om. eum) ob hoc N ψp, ob hoc eum r a elm poterit Cl, putarit P 17 possit ClP 18 sexsu B 19 ullo] illo CPE ON 20 filios gignendos Q a est neque enim propterea non erat appellandus Ioseph pater Christi, quia non eum concumbendo genuerat, quando quidem recte pater esset etiam eius quem non ex sua coniuge procreatum alicunde adoptasset.

Pulabatur quidem Christus etiam aliter filius Ioseph, tamquam ex eius omnino carne progenitus, sed ab eis hoc putabatur quos Mariae latebat uirginitas. nam Lucas ait: et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Ioseph. qui tamen Lucas non eius parentem solam Mariam, sed ambos parentes eius appellare minime dubitauit, ubi ait: puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia dei erat in illo. et ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem in die sollemni paschae. sed ne quisquam hic parentes consanguineos potius Mariae cum ipsa matre eius intellegendos putet, quid ad illud respondebit quod ipse item Lucas superius dixit: et erat pater eius et mater mirantes super his quae dicebantur de illo? cum igitur ipse narret non ex concubitu Ioseph, sed ex . Maria uirgine natum Christum, unde eum patrem eius appellat, nisi quia et uirum Mariae recte intellegimus sine commixtione carnis ipsa copulatione coniugii et ob hoc etiam Christi patrem multo coniunctius, qui ex eius coniuge natus sit, quam si ei esset aliunde adoptatus? unde manifestum est illud, .7 Luc. 3, 23 11 ib. 2, 40—41 17 ib. 33 1 est} eum AelL appellatus T, apellandos Al 2 concnbendo T CP S 4 alicunde] alicundo (c eras.) H, aliunde CPPVF A\'1 AW&U rxtt edd. 6 ex om. CPVF1 eis] his T 8 XXX Q ut] sicut infra p. 84,1 9 putaretur n (Am. Lind.) 10 sola maria ClP ambo M appellari C7 11 minme BI 14 die] omni die rc sollemne C ne] nec AelLU 15 parentis Cl cum ipsa (ipsam P) matrem Clp, quam ipsam matrem C2 16 intellegendo Bl quod] quum E2, quam r 17 idem a pg erant (n 8. 1. C) CP r (Tal.) 19 narraret T ONMQ x r 20 eius om. r 21 et om. CP uirum) uerum C71, add. eum CPV cummixtione ClP 22 hoc om. ElL 23 qui] quia B2 sit om. B 24 (ei om.) esset HAELSU ayty m, esset ei p (* quod ait: sicut putabatur, filius Ioseph, propter illos dixisse, qui eum ex Ioseph, sicut alii homines nascuntur, natum arbitrabantur.

II. Ac per hoc, etiamsi demonstrare aliquis posset Mariam ex Dauid nullam consanguinitatis originem ducere, sat erat secundum istam rationem accipere Christum filium Dauid, qua ratione etiam Ioseph pater eius recte appellatus est: quanto magis, quia, cum euidenter dicat apostolus Paulus ex semine Dauid secundum carnem Christum, ipsam quoque Mariam de stirpe Dauid aliquam consanguinitatem duxisse dubitare utique non debemus! cuius feminae quoniam nec sacerdotale genus tacetur insinuante Luca, quod cognata eius esset Elisabeth. quam dicit de filiabus Aaron, firmissime tenendum est carnem Christi ex utroque genere propagatam, et regum scilicet et sacerdotum, in quibus personis aput illum populum Hebraeorum etiam mystica unctio figurabatur, id est chrisma, unde Christi nomen elucet tanto ante etiam ista euidentissima significatione praenuntiatum.

III. Quos autem mouet, quod alios progeneratores Mattheus enumerat descendens a Dauid usque ad Ioseph, alios autem Lucas ascendens a Ioseph usque ad Dauid, facile est, ut aduertant duos patres habere potuisse Ioseph, unum a quo genitus, alterum a quo fuerit adoptatus. antiqua est enim 1 *Luc. 3, 23 6 cf. Matth. 1, 1; 17, 20 9 cf. Rom. 1, 3 12 cf. Luc. 1, 36 13 cf. ib. 1, 5 16 cf. supra p. 19, 13 20 cf. Matth. 1, 1-16 21 cf. Luc. 3, 23-38 22 cf. serm. 51, 1-24; quaest. in Heptat. 5, 46; c. Faust. 3, 3; 28, 3 23 cf. retract. 2, 7 et 16 1 sicut] ut xty p aelmv {cf. brix. et p. 83, 8) 3 arbitrabunt Bl, arbitrantur yp ael 4 etiam om. rael aliquis demonstrare g mariae Bl 5 sat] satis B2 CPVF ayty p r erat del. B2 6 istam om. MQ uarrationem BT 8 quia del. N2, om. elm 9 secundum-dauid om. B carne CP 10 itaque Nl 11 cuius feminae] cuius semine S xit, ex cuius scmine g nee] ne AELU 12 insinuante] add. utique r cognita (om. eius) L helisabeth BT 16 mistica CPF N ALS pgr untio Cl chrima N*, crisma VT pgr 17 nomine lucet ClP ista] illa l m 19 progenitores prael 20 alios] per alios g 23 alterum] alium p a om. B adoptatum Bl consuetudo adoptandi etiam in illo populo dei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genuissent. nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptauerat — illa quippe alienigena fuit — ipse Iacob nepotes suos ex Ioseph natos uerbis manifestissimis adoptauit dicens: nunc itaque filii tui duo, qui facti sunt tibi, priusquam ad te uenirem, mei sunt, Efrem et Manasse tamquam Ruben et Symeon erunt mihi. natos autem si genueris postea, tibi erunt. unde etiam factum est, ut d-uodecim tribus essent Israhel excepta tribu Leui, quae templo seruiebat; cum ea quippe tredecim fuerunt, cum duodecim fuissent filii Iacob. unde intellegitur Lucas patrem Ioseph, non a quo genitus, sed a quo fuerat adoptatus, suscepisse in euangelio suo, cuius progenitores sursum uersus commemoraret, donec exiret ad Dauid. cum enim necesse sit utroque euangelista uera narrante, et Mattheo scilicet et Luca, ut unus eorum eius patris originem tenuerit, qui genuerat, alter eius, qui adoptauerat Ioseph, quem probabilius intellegimus adoptantis originem tenuisse quam eum, qui noluit Ioseph genitum dicere ab illo, cuius eum filium esse narrabat? commodius enim filius eius 3 cf. Exod. 2, 10 5 *Gen. 48, 5-6 12 cf. Luc. 3, 23 1 consuitudo Cl 2 fuerent Gn ipsi non p r ipsi) ipse Cip, sibi g quo iWl 3 pharonis AS. mo*sen (eras. y) Jf 4 ex ioeeph natos om. p iosep Pl natus ClP L manifestissimus uerbis Q 5 *itaque C duo om. B 6 facti! nati xrael priusqu. adaenirem (om. te) AL 7 efrem B CPF ElL, effrem HAL\'zSU ϒπψ pg, efraim ONM, effraim TVQ xay r, ephraim aelmv manasses VE2 ϒπJ\' paelv, man I Dasse M simeon T CP OM l m 8 erant A1E1S natosJ alios C2PV (l in mg.) tibi] tui VE2 yrc (l m mg.) v 9 est om. B XII Q ip excepto C tribu leui] tribuere fere exp. m. 2) Bi 11 XIII Q fili B 12 intellegetur Cl 13 aptatus Cl 14 uersum Tg commemorat F5 rael, commemoret ONM lo utrumque ClPFl euangelistae ElL 16 mattheu Cl, mattheus Fl lucas Bl unum ClPF1 17 tenuerit-originem om. B teneret TD F2 ONMQ HAEU Y prael generauerat r 18 adoptandis Lt, adoptandi g 19 tenuisse.. (eras. m) B 20 filium om. EL dictus est, a quo fuerat adoptatus, quam diceretur ab illo genitus, cuius carne non erat natus. Mattheus autem dicens: Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Iacob, adque ita in hoc uerbo quod est genuit perseuerans, donec in ultimo diceret: Iacob autem genuit Ioseph, satis expressit ad eum patrem se perduxisse ordinem generantium, a quo Ioseph non adoptatus, sed genitus erat.

Quamquam si etiam Lucas genitum diceret loseph ab Heli, nec sic nos hoc uerbum perturbare deberet, ut aliud crederemus quam ab uno euangelista gignentem, ab altero adoptantem patrem fuisse commemoratum. neque enim absurde dicitur quisque non carne, sed caritate genuisse, quem filium sibi adoptauerit, aut uero etiam nos, quibus dedit deus potestatem filios eius fieri, de natura adque substantia sua nos genuit sicut unicum filium, sed utique dilectione adoptauit. quo uerbo apostolus saepe uti non ob aliud intellegitur, nisi ad discernendum unigenitum ante omnem creaturam, per quem facta sunt omnia, qui solus de substantia patris natus est, secundum aequalitatem diuinitatis hoc omnino quod pater, quem missum dicit ad suscipiendum carnem ex illo genere, quo et nos secundum naturam nostram sumus, ut illo participante mortalitatem nostram per dilectionem nos efficeret participes diuinitatis suae per adoptionem. ita enim dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum 3 Matth. 1, 2 5 ib. 16 12 cf. c. Faust. 3, 3 13 cf. Ioh. 1, 12 15 cf. Rom. 8, 15; 23; 9, 4 23 *Gal. 4, 4-5 3 abraam C g 4 in om. T 6 se patrem CPVF pg ordinem] originem ϰψ prael generationum H 8 quamquam] quam B, cum V 9 sic] si p aliud] aliu. Tl 11 absorde C dicitur quisque BT, quisque dicitur cet., edd. 12 carnis C quem] q. Cl, quae CJP 13 aut] haud O2, at ae1 deus dedit g 14 filium P eius] dei V p r (1 in mg.) de] non de Y p nos] non g, non nos el 15 unicum] unigenitum$filium] add. suum V sed] Non; Sed r u+tique B 20 suscipiendum Bl CPV, suscipiendam cet. 21 participando N2 22 efficere Rl, effeceret Cl particeps C1 factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus. et tamen dicimur etiam nati ex deo, id est accepta potestate, ut filii eius efficiamur, qui iam homines eramus, efficiamur autem per gratiam, non per naturam. nam si per naturam filii essemus, numquam aliud fuissemus. cum enim dixisset Iohannes: dedit eis potestatem filios dei fieri, his qui credunt in nomine eius, secutus ait: qui non ex sanguinibus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri, sed ex deo nati sunt. ita quos dixit accepta potestate factos dei filios?, quod illa adoptio significat, quam Paulus commemorat, eosdem dixit natos ex deo. adque ut apertius ostenderet, qua gratia factum sit, et uerbum, inquit, caro factum est et habitauit in nobis, tamquam diceret: quid mirum, si filii dei facti sunt, cum caro essent, propter quos unicus caro factus est, cum uerbum esset? hac sane magna distantia, quia nos effecti filii dei mutamur in melius, ille autem filius dei, cum filius hominis factus esset, non est mutatus in deterius, sed adsumsit quod erat inferius. dicit et Iacobus: uoluntarie genuit nos uerbo ueritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius. ne scilicet in eo quod ait genuit hoc nos fieri putaremus quod ipse est, ideo principatum quendam in creatura nobis hac adoptione concessum satis ostendit. 3 cf. Eph. I, 5 7 loh. 1, 12 et 13 12 cf. Rom. 8, 15 13 loh. 1, 14 20 lac. 1, 18 1 factum] natum p (cf. specul. p. 312, 3) 2 redemeret Cl HEXL 3 reciperemua T Nl HlAELSU αϒσψgraelmv, reciperent p dicimus ONl etiam om. Hl id est] quod r 4 ut om. r efficimur r 5 e.,fficiamnr B, efficimur p r a gratiam] add. dei T 6 numquid y r 7 iohannis CP 8 fieri-Cactos dei om. B his] iis l m secutus] sequitur et ONM r, consequenter p 9 uoluptate T r 10 uoluptate ClP 13 qua] quam EL . aptiua p 14 inquid CPF1 M AelL habitabit AL g 15 fili B 17 huc Bl, hoc JB* quia] qua T CtV 19 immutatus Q 20 iacob B\', iacobos C1 uolulIIptariae Bl 21 jnicio CMP aliquid C2 22 hoc om. PlO 24 creaturam ClPFx Q adoptionem B