FEL. dixit: Hoc tu dixisti de anima, quia ex deo non est? 
 AUG. dixit: Non dixi; sed dixi, quia ex deo est, tamquam 
 a deo facta, non tamquam de deo nata. 
 FEL. dixit: Dixisti de anima, quia non est ex deo, sed 
 factura dei, quia sine deo nihil est; hoc enim dicis tu et 
 non uis adseuerare, quia ex deo est anima. 
 AUG. dixit: A deo est, sed facta a deo. 
 FEL. dixit: Aut facta aut missa aut data, ex deo est. ergo 
 si ex deo est et polluta est et uenit Christus liberare eam 
 de pollutione, quid culpas Manichaeum ? 
 
 AUG. dixit: Quia ego dico animam non naturam dei, sed 
 factam a deo per liberum arbitrium peccasse et peccato esse 
 pollutam et per dei misericordiam in paenitentia liberatam; 
 tu autem ipsam naturam dei. quod deus est, deum de deo 
 dicis in gente tenebrarum captum atque pollutum . et multum 
 interest inter id, quod de se deus genuit et quod fecit non 
 de se, sed ex nihilo, id est cum omnino non esset, a deo 
 accepit, ut esset, id est ut institueretur. 
 FEL dixit: Ergo pars dei est. 
 AUG. dixit: Iam tibi dictum est, non est pars dei; et accipe, 
 quomodo intellegas deum omnipotentem factorem. omnia, quae 
 fiunt et quod quisque facit, aut de se est aut ex aliquo aut 
 ei nihilo. homo quia non est omnipotens, de se filium facit, 
 ex aliquo, sicut artifex ex ligno arcam, ex argento uasculum. 
 potuit enim facere uasculum, sed non potuit facere argentum; 
 potuit facere arcam, sed non potuit facere lignum. ex nihilo 
 autem, ex eo, quod prorsus non est, facere ut sit, nullus hominum 
 potest. deus autem quia omnipotens est, et de se 
 filium genuit et ex nihilo mundum fecit et ex limo hominem 
 formauit, ut per istas tres potentias ostenderet effectionem 
 suam in omnibus ualentem. quia de se quod fecit, nec fecisse

 3 a deo nata PSS ex deo nata b 7 facta est PRSb 8 facta 6 aut 
 missa S b 9 eam] illam PSR eam liberare b ]2 a] ex TSS 16 deus 
 om. B 17 de] ex b 22 de] ex R 24 archam TR et ex argento b 
 25 uaeiculQ b 26 facere lignum] lignum P 27 ullas R 29 genuit 
 om. T 30 exceptionem S 

 XXV . Aug. seet. 6 (parb 8). 

 54 
 
 
 dicendus est, sed genuisse. quod autem ex aliquo, sicut de 
 terra hominem, non sic fecit hominem de terra, ut alius ei 
 fecerit ipsam terram, unde faceret hominem. quomodo fecit 
 deus argentum argentario, unde faciat uasculum; sed ipse 
 fecit et, quod non erat, ut esset, et quod inde rursus esset, 
 quod iam ipse ex nihilo creauerat, ut esset. sic ergo corpus, 
 sic anima, sic intellegitur uniuersa creatura facta a deo, non 
 genita de deo, ut hoc sit, quod deus. proinde modo forte 
 eliges, quid teneas et quid respuas. elige, quid sit melius. 
 quoniam uidemus multa mutabilia et ipsa tamen bona quamuis 
 mutabilia, multa mortalia et ipsa tamen bona quamuis 
 mortalia, bonum autem incommutabile omnino ipse deus est, 
 quid melius sit tibi tenere elige: deum mutabilem esse, an 
 quod deus fecit esse mutabile, quia necesse est, ut unum de 
 duobus dicas. si nolueris admittere id, quod fecit deus, esse 
 mutabile, restat, ut dicas ipsum deum esse mutabilem. ut . 
 autem ab hoc sacrilegio te purges et ab hac blasphemia, ne 
 dicas substantiam dei esse mutabilem, quare non concedis 
 deum, qui uere est et incommutabilis est, quia ipse etiam 
 dixit: ego sum qui sum, fecisse omnia bona, sed non sibi 
 paria? proinde quia incommutabilis ipse est, non est mirum, 
 si quod fecit, quia ei aequale non est, non est incommutabile, 
 sed mutabile. ideo et per liberum arbitrium peccare et pollui 
 potuit et per eius misericordiam liberari.