Fuerunt enim etiam temporibus apostolorum, qui ueritatem non ueritate, id est non ueraci animo praedicarent: quos dicit apostolus Christum adnuntiasse non caste, sed per inuidiam et contentionem. ac per hoc etiam tunc nonnulli tolerati sunt adnuntiantes non casto animo ueritatem; non tamen ulli laudati sunt tamquam adnuntiantes casto animo falsitatem. denique de illis dicit: siue occasione siue ueritate Christus adnuntietur; nullo modo autem diceret, ut postea Christus adnuntietur, prius negetur.

Quocirca multis quidem modis possunt latentes haeretici uestigari nec catholica fide uituperata nec haeretica inpietate laudata.

Sed si aliter omnino non posset educi de cauernis suis haeretica inpietas, nisi a tramite ueritatis lingua catholica deuiaret, tolerabilius illa occultaretur, quam ista praecipitaretur; tolerabilius in suis foueis delitiscerent uulpes, quam propter illas capiendas in blasphemiae foueam caderent uenatores; tolerabilius perfidia Priscillianistarum ueritatis uelamine tegeretur, quam fides catholicorum. ne a Priscillianistis mentientibus laudaretur, a catholicis credentibus negaretur. nam 5 cf. Phil. 1, 15 11 Phil. 1, 18 2 participes T 3 non ideo Ch 4 falsa sant V 5 non ueritatein TCh 6 ueraci] uero Y predicauerunt V 7 predicasse V per 8. I. w 8 inuidiam] immundiciam V hac R ac Ch atque V tunc om. V 9 tol-erati T non fin.] nulli V 10 ulli om. V 11 fin. sine (ue 8. l.) R 12 nallo-adnuntietur om. <p 14 multis quidem multis modis TCh quidem om. V heretici latentes P 15 inuestigari FLV 17 etsi p non posset omnino TCh posse*t P educe Chl educi. <p cabernis 0 eauer... Ch 18 impietate 0 ueritatis] pietatis TChOVv 19 tolerabili.us Ch 20 delitescerent TChFLVfyobd 2*1 cupiendas 01 fouea 9 22 priscilianistarum B uelamino Ch 23 catholica 3 ne] ut (ut 8. ezp. ne) ? si propterea iusta sunt non qualiacumque, sed blasphema mendacia, quia hoc animo fiunt, ut occulti haeretici detegantur poterunt isto modo, si eodem animo fiant, casta esse adulteria. quid? si enim ex numero Priscillianistarum inpudicarum aliqua femina iniciat oculum in catholicum Ioseph eique promittat prodituram se latebras eorum, si ab illo inpetrauerit stuprum, certumque sit eam, si ei consensum fuerit, quod pollicita est inpleturam, faciendumne censebimus? an intellegemus nequaquam tali pretio merces eius modi conparandas? cur ergo non emimus capiendos haereticos carne in adulterium . defluente et emendos putamus ore in blasphemia fornicante? aut enim licebit utrumque pari ratione defendere, ut ideo haec non esse dicantur iniusta, quia ea facta sunt intentione, qua conprehenderentur iniusti, aut, si sana doctrina nec propter inueniendos haereticos uult nos cum feminis inpudicis saltem corpore, non mente misceri, profecto nec propter inueniendos haereticos uult a nobis saltem uoce, non mente aut inmundam haeresim praedicari aut castam catholicam blasphemari, quia et ipsum mentis imperium, cui debet omnis inferior motus hominis oboedire, digno non carebit obprobrio, quando fit, quod fieri non oportet seu membro seu uerbo. quamquam etiam cum uerbo fit, membro fit, quoniam lingua membrum est, qua fit uerbum; nec ullum factum 1 non] in T ee o 3 potuerunt FL pot.erunt P potrant T1 4 enim si P 5 oculum om. V ioseph catholicum V 6 prndituram se TVCh 7 ea T ei om. V concessum y 8 pollicitum 7 impletura T 9 intellegimus P praetio R mentes f huira modi V 10 quur P non emimusj nonne minus V nenimus P non ernimus d 11 adulterum Ch adulteria. R et emendos] quA cfliendOli V et eruendos d 12 ratione. q defendere] facere in ras. r 13 inusta Tl qui T1 14 deprehenderentur fibd 15 uul P nos— uult om. L cum multi inpudicis salytem o 16 satem Chx saltim Vfc miseri y ne β 17 inueniendus Ch uult (t 8. l.) f saltim I7 salutem m 18 heresem RTOhFf.r\'f praedicare FL cautam FL castam et catholicam (w tng. fidem) 9 fidem castam et catholicam V 19 quia om. L et om. 9 20 hoboedire <p 22 membro fit om. 9 quia p 23 uerbum membro fit p nostrum membro ullo paritur, nisi quod prius corde concipitur, uel potius intus cogitando et consentiendo iam partum foras editur faciendo per membrum. non itaque animus a facto excusatur, quando dicitur aliquid non ex animo fieri, quod tamen non fieret, nisi animus faciendum esse decerneret.

Interest quidem plurimum, qua causa, quo fine, qua intentione quid fiat; sed ea, quae constat esse peccata, nullo bonae causae obtentu, nullo quasi bono fine, nulla uelut bona intentione facienda sunt. ea quippe opera hominum, sicut causas habuerint bonas seu malas, nunc sunt bona, nunc mala, quae non sunt per se ipsa peccata: sicut uictum praebere pauperibus bonum opus est, si fit causa misericordiae cum recta fide; sicut concubitus coniugalis, quoniam fit causa generandi, si ea fide fiat, ut gignantur regenerandi. haec atque huius modi secundum suas causas opera sunt bona uel mala, quia eadem ipsa, si habent causas malas, in peccata uertuntur: uelut si iactantiae causa pauper pascitur; aut lasciuiae causa cum uxore concumbitur; aut filii generantur, non ut deo, sed ut diabolo nutriantur. cum uero iam opera ipsa peccata sunt, sicut furta, stupra, blasphemiae uel cetera talia, quis est, qui dicat causis bonis esse facienda, ut uel peccata non sint uel, quod est absurdius, iusta peccata sint? quis est, qui dicat: ut habeamus, quod demus pauperibus, faciamus furta diuitibus aut testimonia falsa uendamus, maxime si non inde innocentes laeduntur, sed nocentes potius damnaturis 1 membro] uerbo V pariturj portenditur V 2 paratum V 3 faciendum V mentiendo ro membrum] uerbum V non iam T factu R 4 non om. S qUlfood Ch 5 discerneret Y 7 quid] quod P et ea Y 8 optentu P 9 fatienda Ch sicut] seu V 10 habuerunt cp nunc pr. (c s. I.) 9 non P 11 pauperibus praebere 9 13 qlloniam] quando$ybd cum V 15 uiusmodi Ch huiusmodo T 16 malas causas V$bd uertantur Y 17 uelud Y si om. B si. T pascatur FL aut (a m. 2 add.) y 18 com Ch concombitur Ch concubitur Yep 19 diabulo Ch a diabulo T 20 uel cetera sqq. usque ad pag. 491, 14 perueniret desunt in V 23 abeamus 0 24 aut] an P 2o innocentes (s ex r) T ledunt P laedantur f .. iudicibus eruuntur? duo enim bona fiunt huius uenditione mendacii, ut et pecunia sumatur, unde inops alatur, et iudex fallatur, ne homo puniatur. testamenta etiam si possumus. cur non uera supprimimus et falsa subponimus, ut hereditates uel legata non habeant indigni, qui nihil ex eis operantur boni, sed hi potius, a quibus esurientes pascuntur, nudi uestiuntur, peregrini suscipiuntur, captiui redimuntur, ecclesiae construuntur? cur enim non fiant illa mala propter haec bona. si propter haec bona nec illa sunt mala? iam uero si aliquae inmundae et diuites feminae uideantur amatores et stupratores suos insuper ditaturae, cur non et has partes atque artes suscipiat uir misericors, quibus pro tam bona causa utatur. ut habeat, unde indigentibus largiatur, nec audiat apostolum dicentem: qui furabatur, iam non furetur; magis autem laboret operans manibus suis bonum, u t habeat unde tribuere cui opus est? si quidem non solum ipsum furtum, uerum etiam falsum testimonium et adulterium et omne opus malum non erit malum, sed bonum, si ea causa perpetretur, ut sit, unde fiat bonum. quis ista dicat, nisi qui res humanas omnesque conatur mores legesque subuertere? quod enim sceleratissimum facinus, quod turpissimum flagitium, quod inpiissimum sacrilegium non dicatur posse fieri recte atque iuste nec inpune tantum, uerum etiam gloriose, ut in eo perpetrando non solum supplicia nulla timeantur, sed sperentur et praemia, si semel concesserimus 14 Eph. 4, 28 1 eruuntar] eeruuntur Ch seruantur (a in ras.) T bona ex dona ? uiua Ch 2 et om. P summatur ChT1 inobs m 3 etiam] enim S pcssimus b 4 qaur OPT1 legata uel hereditates i 6 hii TCk hi potius] hpotius P exnrientes tp1 eentea P 7 eclesiae Ch 8 qanr PO 9 ai-bona otn. Hji1 haec Otll. T 10 atrupratores TO 11 ditaturac R quur (sic Bempe-r) 0 12 suscipiator B uir om. Br 15 ut ex et o 16 tribuat RLfJVb quidem in hoc y 19 quis est adicat P qui T ita TCh 20 omnesqui TCh mores conatur β legisque ChT1 22 sacrilegum P 24 etiam om. RW ut] et f 25 timeantnr] mereantur FL in omnibus malis operibus hominum ideo non quid fiat, sed quare fiat esse quaerendum, ut, quaecumque propter bonas causas facta inueniuntur, nec ipsa mala esse iudicentur? at si iustitia merito punit furem, etiam qui dixerit et ostenderit ideo se subtraxisse superflua diuiti, ut praeberet necessaria pauperi; si merito punit falsarium, etiam qui se ideo testamentum alienum corrupisse docuerit, ut ille heres esset, qui facturus inde fuerat elemosynas largas, non ille, qui nullas; si merito punit adulterum, etiam qui demonstrauerit misericordia se fecisse adulterium, ut per illam, cum qua fecit, de morte hominem liberaret; postremo, ut ad rem, de qua quaestio est, propius accedamus, si merito punit eum, qui feminae alicui Priscillianistarum turpitudinis consciae propterea se adulterino concubitu miscuit, ut ad eorum latebras perueniret: obsecro te, cum dicat apostolus: nec exhibeatis membra uestra arma iniquitatis peccato et ideo nec manus nec corporis genitalia nec alia membra flagitiis exhibere debeamus, ut Priscillianistas inuenire possimus, quid nos lingua, quid totum os nostrum, quid organum uocis offendit, ut haec exhibeamus arma peccato tantoque peccato, ubi deum nostrum, ut Priscillianistas adprehensos ab ignorantiae blasphemiis eruamus, sine excusatione ignorantiae blasphememus?

Dicet aliquis: ergo aequandus est fur quilibet ei furi qui misericordiae uoluntate furatur? quis hoc dixerit? sed 15 Rom. 6, 13 1 alt. omninum Ch omnium T ideo om. <p non] num P 3 esset P indicemua 0 indicentur cp t 4 ponit Tl 5 se ideo y 6 falsarium- 9 panit om. P 8 aelimosinas T elimosinas Ch,3 aelemosinas B elemosinas FLf nullus o1 . 9 punit et FL adulterium TChLOPp per (8. I.) misericordiam i 10 se s. Z. cp 11 liberauit P 12 cum ttocibus punit eum codex P finitur fol. 129b faeminae cp 13 turpitudines Ch 15 dicit T ne FL V 17 nec corporis nec (nec init. u. add. m. 2) genitalia membra v 18 possimus (i ex u) cp 19 uocis (c ex t) T ut om. 0 20 iniquitatis peccato V ubi] ut Vcp2 21 blasphemii T blasphemaemus Ch 22 seruamus T seruemus FLV$b 23 dicit V 24 furaptur cp horum duorum non ideo est quisquam bonus, quia peior est unus. peior est enim, qui concupiscendo quam qui miserando furatur; sed si furtum omne peccatum est, ab omni furto est abstinendum. quis enim dicat esse peccandum, etiamsi aliud sit damnabile, aliud ueniale peccatum? nunc autem quaerimus. si hoc aut illud quisque fecerit, quis non peccabit siue peccabit, non quis grauius leuiusue peccabit. nam et ipsa furta leuius utique puniuntur lege quam stupra; sunt autem utraque peccata, quamuis alia leuiora, alia grauiora, ita ut leuius habeatur furtum, quod concupiscendo, quam stuprum, quod subueniendo committitur. in suo quippe genere aliis eiusdem generis peccatis leuiora fiunt, quae bono animo uidentur admitti, cum tamen et ipsa alterius generis peccatis ipso sue genere leuioribus inueniantur esse grauiora. grauius est enim auaritia quam misericordia furtum facere, itemque stuprum grauius est luxuria quam misericordia perpetrare, et tamen grauius est adulterare misericordia quam furari auaritia. neque nunc agitur, quid sit leuius siue grauius, sed quae sint peccata uel non sint. nemo enim dixerit debuisse peccari, ubi constat esse peccatum; sed debere dicimus, si ita uel ita peccatum est, ignosci uel non ignosci.

Verum, quod fatendum est, ita humanos animos quaedam conpensatiua peccata perturbant, ut etiam putentur debere laudari, ac potius recte facta dicantur. quis enim 1 orum V 2 quam] quia V1 4 abstinendum est FLVfa obstinen- dum Tl dampnabile aliud sit V 5 aliud ueniale in mg. R tunc 9 6 si om. cp fecerit quia V quia T peccauit TIJI peccauit RTChrft 7 quis non TCh leuiusque ex lenitas m. 2 V, om. Ch peccauit Chff 8 lege puniuntur FL poniuntur Ch quam stupra in mg. Ch 9 liuiora Ch grauiora non tamen ita T 10 concupiscitur B concupiscendum ChTl 11 eiudem f 12 ammitti BTCh amitti 01 13 peccata V 14 leuioribus] grauioribus P? greuiora Ch 15 misericordiam Ch itaque RT 18 agimus (mus 8. I.) T 19 uel] que V peccare FL 20 constaijt (t supra ij) Ch sed (d s. l.) <p 21 non om. T 22 umanos Ch 23 uel perconturbant P 24 ac] hac P aut 7 recta Z1 enim ţųilJ1 o dubitet esse grande peccatum, si pater filias suas prostituat fornicationibus inpiorum? et tamen extitit causa, qua hoc uir iustus debere se facere existimaret, quando Sodomitae nefario libidinis inpetu hospitibus eius inruebant. ait enim: sunt mihi duae filiae, quae non cognouerunt uirum; producam illas ad uos, et utimini eis, quomodo placuerit uobis; tantum in uiros istos ne faciatis iniquum, propterea quia intrauerunt sub tectum tignorum meorum. quid hic dicemus? nonne ita illud scelus, quod Sodomitae hospitibus illius uiri iusti facere conabantur, horremus, ut quidquid fieret ne hoc fieret, arbitremur fuisse faciendum? mouet etiam maxime persona facientis, quae merito iustitiae liberabatur a Sodomis, ut, quoniam minus malum est feminas quam uiros perpeti stuprum, etiam hoc ad iustitiam iusti illius pertinuisse dicatur, quod in filiabus hoc maluit fieri quam in hospitibus suis, non tantum id uolens animo, uerum et offerens uerbo et, si illi assensi fuissent, inpleturus et facto. sed si hanc peccatis aperuerimus uiam, ut committamus minora, ne alii maiora committant, lato limite, immo nullo limite, sed conuulsis et remotis omnibus terminis infinito spatio cuncta intrabunt atque regnabunt. quando enim fuerit definitum peccandum esse homini minus, ne alius peccet amplius, profecto et furtis nostris stupra cauebuntur aliena et incesta stupris et si qua inpietas uisa fuerit etiam peior incestis, incesta quoque facienda dicentur 4 Gen. 19, 8 1 grande esse P pater] mater V suas om. V 2 stitit Ch exstitit (I: 8. I.) T existit 0 3 se om. ff estimaret V nefariae 9 nefarie V 4 ospitibus TChy ait ex aut <p; ait—498, 15 indicauit om. Y 6 producamu T illam 91 illas ęt O 7 nobis om. TCh 8 tictum ChT1 10 quo R ospitibus T illia 0 11 quicquid To 12 fuiase] esse FL monet o1 personA 0 13 liberatur 7 a somis Tx 16 ospitibus Ch 17 offerens et P 18 si om. Ch aperimus T apperuerimos RTFLOfi 19 ut] et TOt. commitant Tl 20 et] atque p 21 rigabunt (i ex e) T 22 peccando f 23 et] a FL 24 cauebnnt T 25 dicetur o a nobis, si eo modo agi potuerit, ut illa inpietas non committatur ab aliis: et in singulis quibusque generibus peccatorum et furta pro furtis et stupra pro stupris et incesta pro incestis et sacrilegia pro sacrilegiis facienda putabuntur, nostra pro alienis, non solum minora pro maioribus, uerum etiam si ad ipsa summa et pessima ueniatur, pauciora pro pluribus, si se ita rerum uerset incursus, ut aliter alii non se abstineant a peccatis, nisi minus aliquanto, sed tamen peccantibus nobis, ita ut omnino ubi dixerit inimicus, qui habuerit huius modi potestatem: nisi tu sceleratus fueris, ego sceleratior, aut: nisi tu hoc scelus feceris, ego talia plura faciam, scelus nobis uideamur admittere, si uelimus ab scelere temperare. hoc sapere quid est nisi desipere uel potius insanire? a mea quippe iniquitate, non ab aliena siue in me siue in aliis perpetrata mihi est cauenda damnatio; anima enim, quae peccauerit, ipsa morietur.