Apostolum etiam Paulum, inquit, uel omnes apostolos dicunt semper inmoderata libidine fuisse pollutos. quis hoc uel profanus? audeat dicere? sed nimirum iste propterea sic calumniatur, quia contendunt id, quod dixit apostolus: scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non inuenio, et cetera talia non eum dixisse de se ipso, sed nescio cuius alterius, qui illa pateretur, induxisse personam. propter quod loeus ipsc* in eius epistula diligenter considerandus est et scrutandus, ne in eius aliqua obscuritate delitiscat error istorum. quamuis ergo latius hinc apostolus disputet magno diuturnoque conflictu gratiam defendens aduersus eos, qui gloriabantur in lege, tamen ad rem pertinentia pauca contingimus. unde ait: quia non iustificabitur ex lege omnis caro coram ipso; per legem enim cognitio peccati. nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas, iustitia autem dei per fidem Iesu Christi in omnes qui credunt. non enim est distinctio; omnes enim peccauerunt et egent gloriam dei iustificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem, quae est in Christo Iesu. et iterum: ubi est gloriatio? exclusa est. per quam legem? factorum? non, 1 cf. Eph 2, 8 3 Iulianus 6 cf. De gratia Christi (CSEL XLII 39, 4.3 p. 156 sq.) 7 Rom. 7,18 15 cf. Rom. 2,23 16 Rom. 3, 20-24 25 Rom. 3,2 7. 28 2 erguisse Om1∗eguisse G 3 inquit om.EF uel ex uelo Om2 4 apo- stolus V fuisse libidineGL 5 istae Om1C isti DGp.c.b 6 sic proptereaGL si Oml calumpniantur B calumniantur DOLb qui 0m1 id] de hoc Db 10eum] cum V se ipso ex soniso Om2 11 partereturT* 12 epistoLwG epistulaL 13 eis b delitescat BDGm2bd ipaorum GL quauis B 14 hinc latius V hic GL etmagno Gbd conflicto GmlL 15 eos om.0 17 ex lege IeftO om.GL ipso] illo Dbd 19 lego C 20 per-436, 8 peccatum om.0 22 est enim EFbd distinctio] iustitia GL 23 gloria∗B gloria CDEFYbd 24 redemtionem r 25 gloriatio tua BD 26 fatorum C LX. Angust. VIII pare I. Vrba et Zycht. 28 sed per legem fidei. arbitramur enim iustificari hominem per fidem sine operibus legis. et iterum: non enim per legem promissio Abrahae aut semini eius, ut heres esset mundi, sed per iustitiam fidei. si enim qui per legem heredes sunt, exinanita est fides et euacuata est promissio. lex enim iram operatur; ubi enim non est lex, nec praeuaricatio. et alio loco: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia. item alio loco: peccatum enim uobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia. itemque alio loco: an ignoratis, fratres scientibus enim legem loquor -, quia lex dominatur homini in quantum tempus uiuit? mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; s i autem mortuus fuerit uir eius, euacuata est a lege uiri. et paulo post: itaque, fratres mei, et uos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius, qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus deo. cum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; nunc uero euacuati sumus a lege mortis, in qua detinebamur, ita ut seruiamus in nouitate spiritus et non in uetustate litterae. his atque huiusmodi contestationibus doctor ille gentium satis euidenter ostendit legem non potuisse auferre, sed potius auxisse peccatum, quod auferat gratia, quoniam 3 Rom. 4, 13-15 8 Rom. 5, 20 11 Rom. 6,14 13 Rom. 7, 1. 2 18 Rom. 7, 4-6 28 cf. I Tim. 2, 7 def.O 1 arbitramus L hom. iustif. B 2 hominum V post per exp. legem per D 4 seminini D eills] add. facta est Db 5 enim] add. eis EF 6 alt. est om.Db 7iraC»iraL enim] autem B sinalioD autem]enimD 11 loco om.C 13 loco om.EF 14 dominabiturGL 15 in om.GL 16 uiro] add. est V uiuo V (u alt. s. eras. r) uincta Lml 17 si-uiri in mg.L tteuacuata L 20 resur-. rex**it B 23 ut] et C 24 ferent V 25 mortui C peccati GL detenebamur L 27 huiuscemodi C 29 auferre om.GL quoniam] quia GL lex iubere nouit, cui succumbit infirmitas, gratia iuuare, qua infunditur caritas. nc quis enim propter haec testimonia uituperet legem et malam esse contendat, uidit apostolus male intellegentibus quid posset occurrere et eandem sibi ipse proposuit quaestionem: quid d ergo dicemus? inquit. lex peccatum est? absit. sed peccatum non cognoui nisi per legem. hoc iam superius dixerat: per legem cognitio peccati; non ergo ablatio, sed cognitio.