CAPUT I. De his, quae primo uolumine disputata sunt. De ciuitate Dei dicere exorsus prius respondendum putaui 
 eius inimicis, qui terrena gaudia consectantes rebusque fugacibus 
 inhiantes, quidquid in eis triste misericordia potius admonentis 
 Dei quam punientis seueritate patiuntur, religioni 
 increpitant Christianae, quae una est salubris et uera religio. 
 Et quoniam, cum sit in eis etiam uulgus indoctum, uelut 
 doctorum auctoritate in odium nostrum grauius inritantur, 
 existimantibus inperitis ea, quae suis temporibus insolite 
 acciderint, per alia retro tempora accidere non solere,

 2 ferantur A1 3 proxumis L 4 milia LACa Domb,; om. abde 
 pqkfv 7 si.. uideret om. p 8 non ista v ideo cultum v 
 requirunt At; reliquerunt AJ FINIT LIBER \'III\', INCIPIT LIBER 
 ·ΙΙΙΙ· | CONTRA PAGANOS. L A AVRELI. AVGVSTINI EPISCOPI I 
 CONTRA PAGA NOS DE CIVITAITE DEI EXPL. I LIBER TERTIVS i 
 INCIP. LIB. ΙΙΙΙ· C LIBER \'nl\' lal EXPLICIT. | ITERATI. OPERIS. 
 tu 
 INCIPIT ·ΙΙΙΙ· AVRELH AVGVSTINI I DE VRBE CELESTI b 13 primo 
 l ̣ι̣ b ̣ r ̣ο̣ uolumine p 15 eius om. C1; eis A1 rebusque—inhiantes 
 om. et 16 admonentes (J1 17 punientes Cl 21 insolita bx 22 acciri 
 
 derint A Cab depk f; accident, e in ras., L; acciderent a; acciderunt 
 qv non solere sup. lin. L 

 XXXX Ang. opera sectto V par. I. 

 11 
 
 
 eorumque opinionem etiam his, qui eam falsam esse nouerunt, ut 
 aduersum nos iusta murmura habere uideantur, suae scientiae 
 dissimulatione firmantibus: de libris, quos auctores eorum ad 
 cognoscendam praeteritorum temporum historiam memoriae 
 mandauerunt, longe aliter esse quam putant demonstrandum 
 fuit et simul docendum deos falsos, quos uel palam colebant 
 uel occulte adhuc colunt, eos esse inmundissimos spiritus et 
 malignissimos ac fallacissimos daemones, usque adeo, ut aut 
 ueris aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae 
 sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis 
 damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, 
 dum ad haec imitanda uelut diuina praebetur auctoritas. Haec 
 non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti 
 memoria, quia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus 
 exhiberi, partim ex litteris eorum, qui non tamquam in contumeliam, 
 sed tamquam in honorem deorum suorum ista 
 conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput 
 eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum 
 adque diuinarum dispertitos faceret libros, alios humanis, alios 
 diuinis pro sua cuiusque rei dignitate distribuens non saltem 
 in rebus humanis, sed in rebus diuinis ludos scaenicos poneret, 
 cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in ciuitate 
 essent, nec in rebus humanis ludi scaenici esse debuissent 
 Quod profecto non auctoritate sua fecit, sed quoniam eos 
 Romae natus et educatus in diuinis rebus inuenit. Et quoniam 
 in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter 
 posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, 
 expectationi legentium quae restant reddenda cognoscimus.

 1 his codd.; iis c 2 aduersus LACadep; aduersum bqv Domb . 
 iustum murmur a 6 uel quos C 7 athuc L A eos sup. Itn. C 
 n 
 spir. et mal. ac fal. om. Cl 9 fictis L; f ι̇ n ̇ ctis A 11 damnanil. L.1 
 12 praeuetur L; praebe//tur, re eras., C 13 prouabimus L 17 relinquerunt 
 L A\' 18 barro L; barbaro A1 19 dispertito 01 24 fecit 
 sup. tin. L 25 romanae A natos et eductos e 26 brebiter C1