CAPUT XX. De exitu Saguntinorum, quibus propter Romanorum amicitiam pereuntibus di Romani auxilium non tulerunt. Sed in his omnibus belli Punici secundi malis nihil miserabilius 
 ac miserabili querella dignius quam exitium

 4 numerioris C1 numero infiriniores, in marg . Biores quanto, q 
 infimioris L A C2 a b de ];1 v; infimiores C\'; infirmioris pqak7 f iacebant 
 Ll (J2 5 concidenda (;1 putarentur Ll 7 liuert. L illis 
 codd.; ex illis v 9 liuertis L 13 uos v Domb.; om. L A C ab d epq 
 non 
 nihil facere potuistis L m. 1 corr.; facere non potuistis A p; nihil facere 
 pot. C rell. v Domb . 16 anulos L A Cl bIll al Fi anulos aureos C2 abi 
 deqv 17 miserauilia L 19 ferre C\' 24 exitu Cp q; exitio r 
 sagont. C 27 in om, hi 28 hac C1 querilla C\' 
 
 
 Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniae ciuitas amicissima populi 
 Romani, dum eidem populo fidem seruat, euersa est. Hinc 
 enim Hannibal fracto foedere Romanorum causas quaesiuit, 
 quibus eos inritaret ad bellum. Saguntum ferociter ergo 
 obsidebat. Quod ubi Romae auditum est, missi legati ad 
 Hannibalem, ut ab eius obsidione discederet. Contemti Carthaginem 
 pergunt querimoniamque deponunt foederis rupti 
 infectoque negotio Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, 
 misera illa ciuitas opulentissima, suae rei publicae Romanaeque 
 carissima, octauo uel nono a Poenis mense deleta est. 
 Cuius interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. 
 Breuiter tamen eum commemorabo; ad rem quippe quae agitur 
 multum pertinet. Primo fame contabuit; nam etiam suorum 
 cadaueribus a nonnullis pasta perhibetur. Deinde omnium 
 fessa rerum, ne saltem captiua in manus Hannibalis perueniret, 
 ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam 
 trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent 
 di helluones adque nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes 
 et fallacium diuinationum caligine decipientes; hic aliquid 
 agerent, ciuitati populi Romani amicissimae subuenirent, fidei 
 conseruatione pereuntem perire non sinerent. Ipsi utique medii 
 praefuerunt, cum Romanae rei publicae interiecto foedere 
 copulata est. Custodiens itaque [fideliter], quod ipsis praesidibus 
 placito iunxerat, fide uinxerat, iuratione constrinxerat, a 
 perfido obsessa obpressa consumta est. Si ipsi di tempestate 
 adque fulminibus Hannibalem postea Romanis proximum moenibus 
 terruerunt longeque miserunt: tunc primum tale aliquid 
 facerent. Audeo quippe dicere honestius illos pro amicis 
 Romanorum ideo periclitantibus, ne Romanis frangerent fidem, 
 et nullam opem tunc habentibus quam pro ipsis Romanis, qui

 I spaniae L A1; yspaniao A2 3 facto C1 phoed. et sic 7. 22 C 
 4 ferociter ergo Ll A; ergo fer. Li C rell. v 6 obsidi/one, ti eras., C 
 t 
 7 rapti Cl 8 inffectoque C 11 orroris Z1 A 12 quae] qua de e 
 agitatur iA 16 instruxit A2 a 18 elluones Zl 20 et fidei e 23 fideliter 
 om. ZA\'C\'p 24 fide/unxerat, i eras., L 

 XXXX Ang. opera seetlo V parI I. 

 10 
 
 
 pro se pugnabant adque aduersus Hannibalem opulenti erant, 
 potuisse tempestate saeuire. Si ergo tutores essent Romanae 
 felicitatis et gloriae, tam graue ab ea crimen Saguntinae 
 calamitatis auerterent; nunc uero quam stulte creditur, dis 
 illis defensoribus Romam uictore Hannibale non perisse, qui 
 Saguntinae urbi non potuerunt, ne pro eius periret amicitia, 
 subuenire! Si Saguntinorum Christianus populus esset et huius 
 modi aliquid pro fide euangelica pateretur, quamquam se ipse 
 nec ferro nec ignibus corrupisset, sed tamen si pro fide 
 euangelica excidium pateretur: ea spe pateretur, qua in Christum 
 crediderat, non mercede breuissimi temporis, sed aeternitatis 
 interminae. Pro istis autem dis, qui propterea coli 
 perhibentur, propterea colendi requiruntur, ut harum labentium 
 adque transeuntium rerum felicitas tuta sit, quid nobis defensores 
 et excusatores eorum de Saguntinis pereuntibus respondebunt, 
 nisi quod de illo Regulo extincto? Hoc quippe interest, 
 quod ille unus homo, haec tota ciuitas; utriusque tamen 
 interitus causa conseruatio fidei fuit. Propter hanc enim ad 
 hostes et redire ille uoluit, et noluit ista transire. Conseruata 
 ergo prouocat deorum iram fides? an possunt et dis propitiis 
 perire non solum quique homines, uerum etiam integrae ciuitates? 
 Utrum uolunt. eligant. Si enim fidei seruatae irascuntur 
 illi di, quaerant perfidos, a quibus colantur; si autem etiam 
 illis propitiis multis grauibusque cruciatibus adflicti interire 
 homines ciuitatesque possunt, nullo fructu felicitatis huius 
 coluntur. Desinant igitur suscensere, qui sacris deorum suorum 
 perditis se infelices esse factos putant. Possent enim illis non 
 solum manentibus, uerum etiam fauentibus non sicut modo

 6 potuerint at 9 nisi C 10 xpo Cx 11 mercedem C 12 qui 
 ... perhibentur om. ex coli perh. propterea om . a 13 propterea 
 a 
 codd. praeter b; qui propterea b v lauent. L A 01 15 san ̣̇ gutinis. 
 c 
 similiter p, 147, 1 C 24 protiis C 25 nullof frutu C 27 possint a 
 illi Cl 28 manentibus uerum] his uerbis desinere codicis L fol. 76 et 
 reliquam partem libri III. usque ad uerba ... si humanum] c. 31 
 p. 159, 8) intercidisse in Praefatione monui 
 
 
 de miseria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini 
 excruciati horribiliter etiam penitus interire.