CAPUT XV. Qualis Romanorum regum uita adque exitus fuerit. Ipsorum autem regum qui exitus fuerunt? De Romulo 
 uiderit adulatio fabulosa, qua perhibetur receptus in caelum;

 5 labinium LA 6 fugitibum L 7 babitauerunt C 9 uidilicet C 
 10 discesserint C\'de 12 amullius L !11 13 alua I, A 17 ex ZAC 
 abdep; e v Domb . 18 miserauile L 19 dicam m. 1 sup. lin. I . 
 22 inter soceros et generos L A Cp; inter gen. et soc. ab de qv Domb . 
 25 sub tot] sublto C\'i 28 uita regum p 29 regnum Cl 

 XXXX Aug, opera Sectto V pars I. 

 9 
 
 
 uiderint quidam scriptores eorum, qui eum propter ferocitatem 
 a senatu discerptum esse dixerunt subornatumque 
 nescio quem Iulium Proculum, qui eum sibi apparuisse diceret 
 eumque per se populo mandasse Romano, ut inter numina 
 coleretur, eoque modo populum, qui contra senatum intumescere 
 coeperat, repressum adque sedatum. Acciderat enim et 
 solis defectio, quam certa ratione sui cursus effectam inperita 
 nesciens multitudo meritis Romuli tribuebat. Quasi uero si 
 luctus ille solis fuisset, non magis ideo credi deberet occisus 
 ipsumque scelus auersione etiam diurni luminis indicatum; 
 sicut re uera factum est, cum Dominus crucifixus est crudelitate 
 adque inpietate Iudaeorum. Quam solis obscurationem 
 non ex canonico sideruin cursu accidisse satis ostendit, quod 
 tunc erat pascha Iudaeorum; nam plena luna sollemniter agitur, 
 regularis autem solis defectio non nisi lunae fine contingit. 
 Satis et Cicero illam inter deos Romuli receptionem putatam 
 magis significat esse quam factam, quando et laudans eum 
 in libris de re publica Scipionisque sermone: \'Tantum est, 
 inquit, consecutus, ut, cum subito sole obscurato non conparuisset, 
 deorum in numero conlocatus putaretur, quam 
 opinionem nemo umquam mortalis assequi potuit sine eximia 
 uirtutis gloria\'. (Quod autem dicit eum subito non conparuisse, 
 profecto ibi intellegitur aut uiolentia tempestatis aut caedis 
 facinorisque secretum; nam et alii scriptores eorum defectioni 
 solis addunt etiam subitam tempestatem, quae profecto aut 
 occasionem sceleri praebuit aut Romulum ipsa consumsit.) 
 De Tullo quippe etiam Hostilio, qui tertius a Romulo rex 
 fuit, quia et ipse fulmine absumtus est, dicit in eisdem libris

 18 II, \'c. 10 

 3 diceret eumque per se m. 1 in marg . A 6 queperat L Ai 9 den 
 
 buit Ll 10 etiam sup. lin. L dicatum Ll 13 cursu 01; corpsajetudine, 
 etudine extra lin., 02 accidisse codd. praeter C, v; eueniese 
 C Domb . 14 pasca L A 15 contigit C1 17 et om. e 20 deorum 
 sup. lin. C 26 scaeleri Cl 27 tullio at 28 quia A C 6 p; corrosa 
 membrana excidit in L; qui adqv Domb . adsumptus C1 
 
 
 idem Cicero, propterea et istum non creditum in deos receptum 
 tali morte, quia fortasse quod erat in Romulo probatum, id 
 est persuasum, Romani uulgare noluerunt, id est uile facere, 
 si hoc et alteri facile tribueretur. Dicit etiam aperte in 
 inuectiuis: <Illum, qui hanc urbem condidit, Romulum ad deos 
 inmortales beniuolentia famaque sustulimus\', ut non uere 
 factum, sed propter merita uirtutis eius beniuole iactatum 
 diffamatumque monstraret. In Hortensio uero dialogo cum de 
 solis canonicis defectionibus loqueretur: Ut easdem, inquit, 
 tenebras efficiat, quas effecit interitu Romuli, qui obscuratione 
 solis est factus\'. Certe hic minime timuit hominis interitum 
 dicere, quia disputator magis quam laudator fuit. 
 Ceteri autem reges populi Romani, excepto Numa Pompilio 
 et Anco Marcio, qui morbo interierunt, quam horrendos exitus 
 habuerunt! Tullus, ut dixi, Hostilius, uictor et euersor Albae, 
 cum tota domo sua fulmine concrematus est. Priscus Tarquinius 
 per sui decessoris filios interemtus est. Seruius Tullius 
 generi sui Tarquinii Superbi, qui ei successit in regnum, 
 nefario scelere occisus est. Nec \'discessere adytis arisque 
 relictis di tanto in optimum illius populi regem parricidio 
 perpetrato, quos dicunt, ut hoc miserae Troiae facerent eamque 
 Graecis diruendam exurendamque relinquerent, adulterio Paridis 
 fuisse commotos; sed insuper interfecto a se socero Tarquinius 
 ipse successit. Hunc illi di nefarium parricidam soceri interfectione 
 regnantem, insuper multis bellis uictoriisque gloriantem 
 et de manubiis Capitolium fabricantem non abscedentes, sed 
 praesentes manentesque uiderunt et regem suum louem in 
 illo altissimo templo, hoc est in opere parricidae, sibi praesidere 
 adque regnare perpessi sunt. Neque enim adhuc innocens

 1 II, c. 17 5 Cat. 3, I 

 1 propter et Ll 2 prouatum L A 5 inuectibis L A 6 beniuol. 
 LA Cab d ep q; beneuol. v Domb . 7 beniuole L A Cabdepq; boniuole 
 a; beneuolentia fv 10 interitu LAC p; in interitu b de q f) 
 q; 
 Domb.; in interita a 20 relectis C 22 exurendam L relinquerunt 
 Cl paridi/s, eras . i, C 27 iobem L A 

 9* 
 
 
 Capitolium struxit et postea malis meritis Urbe pulsus est. 
 sed ad ipsum regnum, in quo Capitolium fabricaret, inmanissimi 
 sceleris perpetratione peruenit. Quod uero eum regno 
 Romani postea depulerunt ac secluserunt moenibus ciuitatis, 
 non ipsius de Lucretiae stupro, sed filii peccatum fuit illo 
 non solum nesciente, sed etiam absente commissum. Ardeam 
 ciuitatem tunc obpugnabat, pro populo Romano bellum gerebat: 
 nescimus quid faceret, si ad eius notitiam flagitium filii 
 deferretur; et tamen inexplorato iudicio eius et inexperto ei 
 populus ademit imperium et recepto exercitu, a quo deseri 
 iussus est, clausis deinde portis non siuit intrare redeuntem. 
 At ille post bella grauissima, quibus eosdem Romanos concitatis 
 finitimis adtriuit, postea quam desertus ab eis quorum 
 fidebat auxilio regnum recipere non eualuit, in oppido Tusculo 
 Romae uicino quattuordecim, ut fertur, annos priuatam uitam 
 quietus habuit et cum uxore consenuit, optabiliore fortassis 
 exitu quam socer eius, generi sui facinore nec ignorante 
 filia, sicut perhibetur, extinctus. Nec tamen istum Tarquinium 
 Romani crudelem aut sceleratum, sed superbum appellauerunt. 
 fortasse regios eius fastus alia superbia non ferentes. Nam 
 scelus occisi ab eo soceri optimi regis sui usque adeo contemserunt, 
 ut eum regem suum facerent; ubi miror, si non 
 scelere grauiore mercedem tantam tanto sceleri reddiderunt. 
 Nec \'discessere adytis arisque relictis di\'. Nisi forte quispiam 
 sic defendat istos deos, ut dicat eos ideo mansisse Romae. 
 quo possint magis Romanos punire suppliciis quam beneficiis

 & 
 1 instruxit C d e 3 Romani regno v 6 non sup. lin. L ardem C 
 7 tet bl et, quod ante pro pop. R. uulgo editu1\'. om. LAC a b de p q 
 pro ante pRO. (= populo Romano) om. L Al Cl 9 eius iudicio r 
 re 
 10 a sup. lin. C 11 uifus. in marg . m. :J iuffuf, C 11 intraredeuntem 
 L 14 ualuit C\' 15 annis A2 16 optauiliore L A 19 sed 
 sup. lin. L 20 fortasse L A C ab e p q; fortassis v Domb . fastus. 
 prius s in ras., C superuia L 25 roma, e, n eras., L Romac 
 quo poss. om. d 26 possint L A Cp; possent abeqv Domb . magis 
 Rom. ZAC\'p; Rom. magis rell. v Domb . 
 
 
 adiuuare, seducentes - eos uanis uictoriis et bellis grauissimis 
 conterentes. 
 Haec fuit Romanorum uita sub regibus laudabili tempore 
 illius rei publicae usque ad expulsionem Tarquinii Superbi 
 per ducentos ferme et quadraginta et tres annos, cum illae 
 omnes uictoriae tam multo sanguine et tantis emtae calamitatibus 
 uix illud imperium intra uiginti ab Urbe milia dilatauerint; 
 quantum spatium absit ut saltem alicuius Getulae 
 ciuitatis nunc territorio conparetur.