unde exiguo animali tantam scientiam, ut futura praenuntiet? quo magis in eo nihil est, quo tantam possit habere uero, crede quod per indulgentiam domini rerum omnium hic quoque praescientiae huius coniugalis acceperit. etenim si faenum deus sic uestit, ut miremur, si pascit uolatilia, singulorum parauit coruo escam — pulli enim eius ad dominum clamant —, si mulieribus dedit texturae sapientiam, si araneam, quae tam subtiliter ac docte laxos casses suspendit in foribus, sapientiae non reliquit inmunem, si ipse uirtutem equo dedit et soluit de ceruice eius formidinem, ut exultet in campo et occurrens regibus uanitatis, odoretur bellum eminus, excitetur 90 A sono tubae, si haec inrationabilia pleraque et alia insensibilia ut faenum, ut lilia repleuit suae dispositione sapientiae, quid dubitamus quod etiam in echinum contulerit huius gratiam praescientiae? nihil enim inexploratum, nihil dissimulatum reliquit. omnia uidet qui pascit omnia, omnia replet sapientia qui omnia in sapientia fecit, ut scriptum est. et ideo si echinum uisitationis suae exortem non praetermisit, si eum considerat et futurorum informat indiciis, tua non considerat? B 9 Mattb. 6, 30 Luc. 12, 28; Matth. 6. 26 Luc. 12, 24 10 lob 38, 41 11 lob 38. 36 13 lob 39. 19 aqq. 17 Matth. 6, 28 Luc. 12, 27 21 Psalm. Cin 24 1 collegit N (colligit N શm2) G m2 colligere CtMjf et (ig in ras.) C (ac colligis tte! colligea) F collegere P percipit શM\'B et m3 C m2 P 2 homines 11 saepe homines cet. 3 puto : ea...diacutiatur uel tempestate <uentus> discutiat 5 tantam scientiam PVM\'M et (m bis <r<M.) Cશશ\' tanta scientia G (-tia ac -tià) SB praenuntiet VMSB pronnntiet (pronunciet C) Mt. 6 quo pr. N quod 11 quo alt. N quod n 7 quod per indulgentiam N quod prudentiam II (-ia corr. G); per prouidentiam Me! prouidentia Henricus Schenkl 8 hic njfaB id N\' 11 et Bi mulieribus 11 13 relinquit CFM et (n &Bp.) GS 15 eminis C 17 et lilia ed. Paris. o. 1642 20 relinquid CGP quia CP et (a exp.) G 21 aic n, si OM. B immo uero considerat, sicut testatur eius diuina sapientia dicens: si respicit uolatilia, si pascit illa, nonne uos pluris estis illis? si enim faenum agri, quod hodie est et cras in ignem mittitur, deus sic uestit, quanto magis uos minimae fidei?

An uero sine quadam dote naturae manere piscibus etiam c illam putamus gratiam, quod unumquodque genus piscium praescripta sibi domicilia habet, quae sui generis nullus excedat, non incurset alienus ? quis geometra his diuisit habi- \' D tacula nullis rumpenda temporibuatemporibus? sed geometram audiuimus, thalassometram numquam audiuimus: et tamen pisces mensuram suam norunt, non muriamuris urbium portisque praescriptam, non aedificiis domorum, non agrorum finibus limitatam, sed mensuram eius quod oporteat, ut tautumtantum satis sit unicuique quantum ad usum abundet, non quantum auiditas quaedam inmoderata sibi uindicet. lex quaedam naturae est tantum quaerere quantum sufficiat ad uictum et E alimentorum modo sortem censere patrimonii. hoc genus piscium in illo sinu maris alitur et gignitur, illud in alio. denique non repperies confusa genera piscium, sed quod hic abundat alibi deest iterum. ille sinus maris cephalos alit, lupos ille, ille perimendum, lucustas alius. non est libera uagandi potestas, nec tamen aut interclusa montibus copia aut fluuiis interlabentibus 2 Matth. 6, 26 Luc. 12, 24 3 Matth. 6, 30 Luc. 12, 28 6 Bas. 156 AB (66 B) 3 pluris GPVUM m2 SB plures GPVUM m1 cet. enim om. N 4 mittetur MB et (i N. e) <S 5 minimae ΠΜS modicae N\'B 7 unamquodque P\' (d exp.) MSB unumquoque C9t\'M\' et (corr. m2) CPN 8 nullas OM. n 9 geometra his jV geometrias C (geometncus m3) G e< P (m2 geometra) F 10 rumpendam n (m (M. GP) H talassometram 11 12 non muris G m2 N numeris C (non numeria, non &. M., m3) FF et Mt-! G 15 ait] eat CW quanta C 17 sufficiat B et m2 GU efficiat 6\'9t tnJ\' ce<. 18 modo C (v s. o aM.) 21 et iterum N\'B cefalos libri lupus (corr. m3) C (corr. m2) GPY 22 locustas C (o m2 ex u) M (u s. o) M\'<S\'J3 uacandi 11 (c ex g C) M transitus inpeditur, sed usus natura inpressus tamquam patriae finibus unumquemque sese tenere et ultra incolas prodire F suspectum.

at nobis longe alia sententia, mutare exilio domus, incolarum fastidio teneri, aduenarum captare gratiam, transferre terminos perpetuos, quos posuerunt patres nostri, agrum ad agrum iungere, domum ad domum. interfecti terra hominibus, sternuntur et maria, rursus pro singulorum libidine inciditur terra, mare infunditur, ut insulas faciant, possideant freta. spatia maris sibi uindicant iure mancipii pisciumque iura sicut uernaculorum condicione seruitii sibi subiecta 91 A commemorant. iste, inquit, sinus maris meus, ille alterius: aurum elementa sibi potentes. his ostreae in fluctibus nutriuntur, his in uiuario piscis includitur. luxuriae nec mare sufficit, nisi apothecas habeant ostrearum. itaque aetates earum numerant et piscium receptacula instruunt, ne conuiuium maria mari non possit inpleri. nam uicini nomen quibus audiunt auribus, quibus oculis intuentur possessiones eorum ! quemadmodum dies noctisque excogitant, ut aliquid B proximis auferant! numquid soli habitabitis super terram? clamat propheta. cognoscit haec dominus et uindictae reseruat.

Quanto aliena a piscibus auiditatis rapina! illi naturalia 3 Bas. 156 B (66 C) 5 et 16 Esai. 5, 8 19Esai.5,8 22B&8. I56BC(66CD) 1 naturae C (ae ex a.) SB 3 domos MSB 4 gratia C et (-ia m2) C 6 deficit C m3 B Brux. TeM. Trec. 7 ruraus*****. C libidinem <\' et C (m eras.) F (m e.cp.) 8 faciant C (n eras.) facidt B . ut posaideant A\'\' possedeant M\' et corr. m3 C m2 GP 9 freta. C 10 sibi seraitii N\' 12 ostriae C (corr. m3) C (con\'. m2) PV in fluctibus ·//. ·/. ostreae M ostreae in fluctibus S 14 aufRcit B C\'artt. TcM. Trec. efTecit 9t (s. M. m2 auHecit) M\' efficit DtM. (in mg. m1 t sufHcit) cet. 15 numerat C struunt MS nec C (c e.cp. m2) 16 mare N\'B TeM. Trec. marine (<?ot. non) P non exp. m2 C implere B Tell. Trec. 18 noctieque Cm1 noctesque CM.3 GPVMS eicogitant (oMt. N0 dies noctesqae N\' excogitant die noctuque B (M mg. hic deest multum) 19 proximis II proximi N XXXII. Ambr. pars 1, fMc. 1. 11 captant secreta et ultra orbis terrarum terminos mare norunt, quod nullae interpolant insulae, nec terra aliqua interiacet uel ulterius ulla sit posita. illic igitur ubi diffusum late mare omnem spectandi usum, utilitatis gratia nauigandi intercludat c audaciam, condere se feruntur cete, illa inmensa genera piscium, aequalia montibus corpora, ut tradiderunt nobis qui uidere potuerunt. illic quietum aeuum exigunt discreta ab insulis et ab omnibus maritimarum urbium contagiis separata habent suas regiones et habitacula distributa. manent in his inoffenso uicinorum limite nec uago transitu mutationes quaerunt locorum, sed tamquam patrium solum diligunt et in his inmorari dulce arbitrantur. quae ideo elegerunt, ut D solitariam uitam remota possint arbitrorum interpellatione transigere.

sunt tamen aliqua piscium genera, qui non ingenii facilitate loca mutent, sed fouendi partus necessitate, quem oportuno atque legitimo procurantes tempore ex plurimis locis ac diuerso maris sinu uelut communi consilio conuenientes coniuncto agmine aquilonis maria petunt et ad illud marinos mare partium quadam naturae lege contendunt. E dicas, si ascendentes uideas, reuma quoddam esse; ita proruunt fluctusque intersecant per Propontidem in Euxinum uiolento impetu profluentes. quis piscibus haec adnuntiat loca, 14 Bas. 156 CD (66 DE) 1 terminos orbis terrarum N\'B orbis C (o ex u) 8 nulla C (n <M.) 4 expectandi n (apectandi C m2) 5 feruntur JfS* ferunt U\' (OM. cete... corpora) ferunt ut c<\'<. certa II 6 et qualia CP et (et ęqualia m2) C 7 uidire C 8 omnibus jS\'JB Brux. Carn. jDttt. omnia yeH. Trec. omni ce<. 9 hiis C et (i pf. exp.) P (i alt. exp.) G 10 inofFensi CGP 11 patrium C (u in rtM.) patriam G (cofr. m2) 14 genera piscium N quae UM\'B et m2 G 17 mari CP et (maris m2) C diuerso (diueraos 9t m2 ac diuersus, U\', diuersus M\') sinu (ainua jV\') maria innumeri N\'B uel 11 (uelnt Gm2) 18 aagmme V et (n eras.) CP (n c.cp. m2) C illum 11 20 decaasic CG et (denique m2) P dacassi F rheuma M (h eras.) quodam C et (cotT. m2) GP 21 praepontidem CF et (corr. m1) P propoutid6 G (o pro exc e) eaxinum portum M<S* euxinum pontum CtMd. 22 Qiolentn C (-to m3) F praecipit tempora? quis tribuit dispositionem uiandi, comitandi ordinem, metas et tempora reuei\'teQdi? homines scilicet imperatorem habent, cuius expectatur imperium, procedit tessera, proponuntur edicta prouincialibus ut conueniant, tribunis F militum litterae diriguntur, dies statuitur: et plerique ad dies statutos occurrere nequeunt. quis imperator piscibus praeceptum dedit, quis doctor hanc tribuit disciplinam, qui metatores itinera disponunt, qui duces iter dirigunt, ut nullius desit occursus? sed agnosco quis ille sit imperator, qui ordinatione diuina sensibus uniuersorum suum infundat imperium, qui tacitus mutis animantibus naturalis disciplinae ordinem tribuat, non solum magna penetret, sed etiam per minima quaeque se fundat. diuinae legi piscis obsequitur, et homines contradicunt. piscis sollemniter obaudit mandata caelestia, et homines inrita faciunt dei praecepta. an contemptibilis tibi 92 A uidetur, quia mutus est rationisque expers? sed uide ne tu tibi magis incipias esse contemptui, si inrationabili maria deprehendaris. quid autem rationabilius hoc piscium transitu, cuius rationem quidem uerbis non explicant, sed factis locuntur? pergunt enim aestatis tempore ad fretum Ponti, eo quod reliquo maris sinu hic sinus dulcior sit. non enim tamdiu sol ei fluctu quamdiu ceteris inmoratur, eaque B mari causa ut non omnem aquam exhauriat, quae dulcis ac 6 Bas. 156 CD 157 A (66 E, 67 A) 20 Baa. 157 B (67 B), cf. Plin. N. H. VIIII 49 aq. 1 praecipi F et (-pit m2) CGP praecepti ?[ (praedpit m2) praecepta U\'M\'MS 2 scilicet scripsi 5 U\' sunt ce<. suum Gelenius 4 edicta. C 6 nequeant 11 non queunt N 7 doctor C (do et or in ?\'<M.) 8 nullus deBit occursui C 11 tacitis 11 (-us m2 C) B 12 non ΠΝ\' nec MS et non B y<\'H. Trec. 14 obit M oboedit S Ptttd. mandatis caelestibus Uind. et homines ... praecepta OM. N\'MS 15 inritam C (m e.cp. m3) P contemtibilis CGP contemplabilis V 17 contemtui C\' contemptui (p M<3) G\'P contentui F inrationabili ow. n 19 ratione C 20 loquuntur M\'MSB 22 auctu C flata GjPF freta M freto M<. 23 exauriat V et (corr. m2) CG ac 11 atque JV II* potabilis sit. quis autem ignoret quod etiam ea quae maritima sunt aquis plerumque dulcibus delectentur? denique dum flumina secuntur et ad superiora ascendunt, frequenter alieni pisces generis capiuntur in mari. cum haec igitur causa Pontum illis faciat gratiorem uel quod aestus temperet sollemnis illic flatus aquilonis, tum oportuniorem ceteris iudicant, in quo generare et partus possint omnesque enutrire, c quod teneri fetus laborem alienae regionis ferre uix possint, quos illic fouet aeris blanda clementia. itaque peracto munere omnes simul eo quo uenerant agmine reuertuntur.