unde exiguo animali tantam scientiam, ut futura praenuntiet? 
 quo magis in eo nihil est, quo tantam possit habere uero, 
 crede quod per indulgentiam domini rerum omnium 
 hic quoque praescientiae huius coniugalis acceperit. etenim si 
 faenum deus sic uestit, ut miremur, si pascit uolatilia, singulorum 
 parauit coruo escam — pulli enim eius ad dominum clamant 
 —, si mulieribus dedit texturae sapientiam, si araneam, 
 quae tam subtiliter ac docte laxos casses suspendit in foribus, 
 sapientiae non reliquit inmunem, si ipse uirtutem equo dedit 
 et soluit de ceruice eius formidinem, ut exultet in campo et 
 occurrens regibus uanitatis, odoretur bellum eminus, excitetur 90 A 
 sono tubae, si haec inrationabilia pleraque et alia insensibilia 
 ut faenum, ut lilia repleuit suae dispositione sapientiae, quid 
 dubitamus quod etiam in echinum contulerit huius gratiam 
 praescientiae? nihil enim inexploratum, nihil dissimulatum 
 reliquit. omnia uidet qui pascit omnia, omnia replet sapientia 
 qui omnia in sapientia fecit, ut scriptum est. et ideo si 
 echinum uisitationis suae exortem non praetermisit, si eum 
 considerat et futurorum informat indiciis, tua non considerat? B 

 9 Mattb. 6, 30 Luc. 12, 28; Matth. 6. 26 Luc. 12, 24 10 lob 
 38, 41 11 lob 38. 36 13 lob 39. 19 aqq. 17 Matth. 6, 28 Luc. 
 12, 27 21 Psalm. Cin 24 

 1 collegit N (colligit N શ m2) G m2 colligere CtMjf et (ig in ras.) C 
 (ac colligis tte ! colligea) F collegere P percipit શ M\'B et m3 C m2 P 
 2 homines 11 saepe homines cet. 3 puto : ea...diacutiatur uel tempestate 
 <uentus> discutiat 5 tantam scientiam PVM\'M et (m bis 
 <r<M.) Cશશ\' tanta scientia G (-tia ac -tià) SB praenuntiet VMSB pronnntiet 
 (pronunciet C) Mt . 6 quo pr. N quod 11 quo alt. N 
 quod n 7 quod per indulgentiam N quod prudentiam II (-ia corr. G); 
 per prouidentiam Me ! prouidentia Henricus Schenkl 8 hic njfaB id N\' 
 11 et Bi mulieribus 11 13 relinquit CFM et (n &Bp.) GS 15 eminis C 
 17 et lilia ed. Paris. o . 1642 20 relinquid CGP quia CP et (a 
 exp.) G 21 aic n, si OM. B 
 
 
 immo uero considerat, sicut testatur eius diuina sapientia 
 dicens: si respicit uolatilia, si pascit illa, nonne uos 
 pluris estis illis? si enim faenum agri, quod hodie 
 est et cras in ignem mittitur, deus sic uestit, 
 quanto magis uos minimae fidei? 
 
 An uero sine quadam dote naturae manere piscibus etiam c 
 illam putamus gratiam, quod unumquodque genus piscium 
 praescripta sibi domicilia habet, quae sui generis nullus 
 excedat, non incurset alienus ? quis geometra his diuisit habi- \' D 
 tacula nullis rumpenda temporibua temporibus ? sed geometram audiuimus, 
 thalassometram numquam audiuimus: et tamen pisces 
 mensuram suam norunt, non muria muris urbium portisque praescriptam, 
 non aedificiis domorum, non agrorum finibus limitatam, 
 sed mensuram eius quod oporteat, ut tautum tantum satis 
 sit unicuique quantum ad usum abundet, non quantum 
 auiditas quaedam inmoderata sibi uindicet. lex quaedam naturae 
 est tantum quaerere quantum sufficiat ad uictum et E alimentorum 
 modo sortem censere patrimonii. hoc genus piscium in 
 illo sinu maris alitur et gignitur, illud in alio. denique non 
 repperies confusa genera piscium, sed quod hic abundat alibi 
 deest iterum. ille sinus maris cephalos alit, lupos ille, ille 
 perimendum, lucustas alius. non est libera uagandi potestas, nec 
 tamen aut interclusa montibus copia aut fluuiis interlabentibus

 2 Matth. 6, 26 Luc. 12, 24 3 Matth. 6, 30 Luc. 12, 28 6 Bas. 
 156 AB (66 B) 

 3 pluris GPVUM m2 SB plures GPVUM m1 cet . enim om. N 
 4 mittetur MB et (i N. e) <S 5 minimae ΠΜ S modicae N\'B 7 unamquodque 
 P\' (d exp.) MSB unumquoque C9t\'M\' et (corr. m2) CPN 
 8 nullas OM . n 9 geometra his jV geometrias C (geometncus m3) G 
 e< P (m2 geometra) F 10 rumpendam n (m (M. GP) H talassometram 
 11 12 non muris G m2 N numeris C (non numeria, non &. M., 
 m3) FF et Mt-! G 15 ait] eat CW quanta C 17 sufficiat B 
 et m2 GU efficiat 6\'9t tnJ\' ce< . 18 modo C (v s. o aM.) 21 et 
 iterum N\'B cefalos libri lupus (corr. m3) C (corr. m2) GPY 
 22 locustas C (o m2 ex u) M (u s. o) M\'<S\'J3 uacandi 11 (c ex 
 g C) M 
 
 
 transitus inpeditur, sed usus natura inpressus tamquam patriae 
 finibus unumquemque sese tenere et ultra incolas prodire F suspectum. 

 at nobis longe alia sententia, mutare exilio domus, 
 incolarum fastidio teneri, aduenarum captare gratiam, transferre 
 terminos perpetuos, quos posuerunt patres nostri, agrum 
 ad agrum iungere, domum ad domum. interfecti terra hominibus, 
 sternuntur et maria, rursus pro singulorum libidine 
 inciditur terra, mare infunditur, ut insulas faciant, possideant 
 freta. spatia maris sibi uindicant iure mancipii pisciumque 
 iura sicut uernaculorum condicione seruitii sibi subiecta 91 A 
 commemorant. iste, inquit, sinus maris meus, ille alterius: 
 aurum elementa sibi potentes. his ostreae in fluctibus 
 nutriuntur, his in uiuario piscis includitur. luxuriae nec mare 
 sufficit, nisi apothecas habeant ostrearum. itaque aetates 
 earum numerant et piscium receptacula instruunt, ne conuiuium 
 maria mari non possit inpleri. nam uicini nomen 
 quibus audiunt auribus, quibus oculis intuentur possessiones 
 eorum ! quemadmodum dies noctisque excogitant, ut aliquid B 
 proximis auferant! numquid soli habitabitis super 
 terram? clamat propheta. cognoscit haec dominus et uindictae 
 reseruat. 
 Quanto aliena a piscibus auiditatis rapina! illi naturalia

 3 Bas. 156 B (66 C) 5 et 16 Esai. 5, 8 19Esai.5,8 22B&8. 
 I56BC(66CD) 

 1 naturae C (ae ex a.) SB 3 domos MSB 4 gratia C et (-ia m2) C 
 6 deficit C m3 B Brux. TeM. Trec . 7 ruraus*****. C libidinem <\' 
 et C (m eras.) F (m e.cp.) 8 faciant C (n eras.) facidt B . ut posaideant 
 A\'\' possedeant M\' et corr . m3 C m2 GP 9 freta. C 10 sibi 
 seraitii N\' 12 ostriae C (corr . m3) C (con\'. m2) PV in fluctibus 
 ·//. ·/ . 
 ostreae M ostreae in fluctibus S 14 aufRcit B C\'artt. TcM. Trec . efTecit 
 9t (s. M . m2 auHecit) M\' efficit DtM. (in mg . m1 t sufHcit) cet . 
 15 numerat C struunt MS nec C (c e.cp. m2) 16 mare N\'B 
 TeM. Trec . marine (<?ot . non) P non exp. m2 C implere B Tell. 
 Trec . 18 noctieque Cm1 noctesque CM.3 GPVMS eicogitant (oMt. 
 N0 dies noctesqae N\' excogitant die noctuque B (M mg . hic deest 
 multum) 19 proximis II proximi N 

 XXXII. Ambr. pars 1, fMc. 1. 

 11 
 
 
 captant secreta et ultra orbis terrarum terminos mare norunt, 
 quod nullae interpolant insulae, nec terra aliqua interiacet uel 
 ulterius ulla sit posita. illic igitur ubi diffusum late mare 
 omnem spectandi usum, utilitatis gratia nauigandi intercludat c 
 audaciam, condere se feruntur cete, illa inmensa genera 
 piscium, aequalia montibus corpora, ut tradiderunt nobis qui 
 uidere potuerunt. illic quietum aeuum exigunt discreta ab 
 insulis et ab omnibus maritimarum urbium contagiis separata 
 habent suas regiones et habitacula distributa. manent in his 
 inoffenso uicinorum limite nec uago transitu mutationes 
 quaerunt locorum, sed tamquam patrium solum diligunt et 
 in his inmorari dulce arbitrantur. quae ideo elegerunt, ut D 
 solitariam uitam remota possint arbitrorum interpellatione transigere. 
 sunt tamen aliqua piscium genera, qui non ingenii facilitate loca 
 mutent, sed fouendi partus necessitate, quem oportuno 
 atque legitimo procurantes tempore ex plurimis locis ac 
 diuerso maris sinu uelut communi consilio conuenientes coniuncto 
 agmine aquilonis maria petunt et ad illud marinos 
 mare partium quadam naturae lege contendunt. E 
 dicas, si ascendentes uideas, reuma quoddam esse; ita proruunt 
 fluctusque intersecant per Propontidem in Euxinum 
 uiolento impetu profluentes. quis piscibus haec adnuntiat loca,

 14 Bas. 156 CD (66 DE) 

 1 terminos orbis terrarum N\'B orbis C (o ex u) 8 nulla C (n 
 <M.) 4 expectandi n (apectandi C m2) 5 feruntur JfS* ferunt U\' 
 (OM . cete... corpora) ferunt ut c<\'< . certa II 6 et qualia CP et (et 
 ęqualia m2) C 7 uidire C 8 omnibus jS\'JB Brux. Carn . jDttt. omnia 
 yeH. Trec . omni ce< . 9 hiis C et (i pf. exp.) P (i alt. exp.) G 10 inofFensi 
 CGP 11 patrium C (u in rtM.) patriam G (cofr. m2) 14 genera 
 piscium N quae UM\'B et m2 G 17 mari CP et (maris m2) C 
 diuerso (diueraos 9t m2 ac diuersus, U\', diuersus M\') sinu (ainua jV\') 
 maria innumeri N\'B uel 11 (uelnt Gm2) 18 aagmme V et (n eras.) CP 
 (n c.cp. m2) C illum 11 20 decaasic CG et (denique m2) P dacassi 
 F rheuma M (h eras.) quodam C et (cotT. m2) GP 
 21 praepontidem CF et (corr . m1) P propoutid6 G (o pro exc e) eaxinum 
 portum M<S* euxinum pontum CtMd . 22 Qiolentn C (-to m3) F 
 
 
 praecipit tempora? quis tribuit dispositionem uiandi, comitandi 
 ordinem, metas et tempora reuei\'teQdi? homines scilicet imperatorem 
 habent, cuius expectatur imperium, procedit tessera, 
 proponuntur edicta prouincialibus ut conueniant, tribunis F 
 militum litterae diriguntur, dies statuitur: et plerique ad 
 dies statutos occurrere nequeunt. quis imperator piscibus 
 praeceptum dedit, quis doctor hanc tribuit disciplinam, qui 
 metatores itinera disponunt, qui duces iter dirigunt, ut nullius 
 desit occursus? sed agnosco quis ille sit imperator, qui ordinatione 
 diuina sensibus uniuersorum suum infundat imperium, 
 qui tacitus mutis animantibus naturalis disciplinae ordinem 
 tribuat, non solum magna penetret, sed etiam per minima 
 quaeque se fundat. diuinae legi piscis obsequitur, et homines 
 contradicunt. piscis sollemniter obaudit mandata caelestia, et 
 homines inrita faciunt dei praecepta. an contemptibilis tibi 92 A 
 uidetur, quia mutus est rationisque expers? sed uide ne tu 
 tibi magis incipias esse contemptui, si inrationabili maria 
 deprehendaris. quid autem rationabilius hoc piscium 
 transitu, cuius rationem quidem uerbis non explicant, sed 
 factis locuntur? pergunt enim aestatis tempore ad fretum 
 Ponti, eo quod reliquo maris sinu hic sinus dulcior sit. non 
 enim tamdiu sol ei fluctu quamdiu ceteris inmoratur, eaque B 
 mari causa ut non omnem aquam exhauriat, quae dulcis ac

 6 Bas. 156 CD 157 A (66 E, 67 A) 20 Baa. 157 B (67 B), cf. 
 Plin. N. H. VIIII 49 aq. 

 1 praecipi F et (-pit m2) CGP praecepti ?[ (praedpit m2) praecepta 
 U\'M\'MS 2 scilicet scripsi 5 U\' sunt ce<. suum Gelenius 4 edicta. C 
 6 nequeant 11 non queunt N 7 doctor C (do et or in ?\'<M.) 8 nullus 
 deBit occursui C 11 tacitis 11 (-us m2 C) B 12 non 
 ΠΝ \' nec MS et non B y<\'H. Trec . 14 obit M oboedit S Ptttd . 
 mandatis caelestibus Uind . et homines ... praecepta OM. N\'MS 
 15 inritam C (m e.cp. m3) P contemtibilis CGP contemplabilis V 
 17 contemtui C\' contemptui (p M<3) G\'P contentui F inrationabili 
 ow . n 19 ratione C 20 loquuntur M\'MSB 22 auctu C flata GjPF 
 freta M freto M< . 23 exauriat V et (corr . m2) CG ac 11 atque JV 

 II* 
 
 
 potabilis sit. quis autem ignoret quod etiam ea quae maritima 
 sunt aquis plerumque dulcibus delectentur? denique 
 dum flumina secuntur et ad superiora ascendunt, frequenter 
 alieni pisces generis capiuntur in mari. cum haec igitur 
 causa Pontum illis faciat gratiorem uel quod aestus temperet 
 sollemnis illic flatus aquilonis, tum oportuniorem ceteris 
 iudicant, in quo generare et partus possint omnesque enutrire, c 
 quod teneri fetus laborem alienae regionis ferre uix possint, 
 quos illic fouet aeris blanda clementia. itaque peracto munere 
 omnes simul eo quo uenerant agmine reuertuntur.