deinde si ad necessitatem genitalem, 
 non ad instituta morum actus nostri factaque referantur, cur 
 leges propositae sunt, iura etiam promulgata, quibus aut poena 
 inprobis decernitur aut securitas defertur innoxiis? cur non uenia B 
 datur reis, cum utique, ut ipsi aiunt, non sua uoluntate, sed 
 ex necessitate deliquerint? cur laborat agricola et non magis 
 expectat, ut inelaboratos fructus priuilegio suae natiuitatis 
 inuehat receptaculis horreorum ? si ita natus est, ut ei diuitiae 
 absque opera affluant, utique operiatur, ut sibi spontaneos 
 reditus sine ullo semine terra parturiat, non uomerem aruis 
 imprimat, non cnruae manus falci admoueat admoneat , non legendae c 
 uindemiae subeat expensam, sed ultro ei in omnes serias 
 iiuentia fluentia uina fundantur, sponte ei oleum nullis inserta caudicibus 
 siluestris oleae baca desudet. nec diffusi aequoris transfretator 
 periculum propriae salutis sollicitus mercator horrescat, 
 cui otioso potest quadam, ut aiunt, sorte genitali diuitiarum 
 thensaurus inlabi. sed non haec est uniuersorum sententia.

 5 Bas. 138 BC (56 E, 57 AB). cr. Philo de prouid. 180 sq. 15 Uerg. 
 Georg. I 508 

 1 ioram. et ioram N odiam C (oziam m3) P ochodiam V 2 regis CPV 
 4 motos C hominum om. N\' 5 genitale CPV 7 poenam probis C (et 
 corr. m2) P 9 adiunt C (d eras.) P 10 delinquerint C (n exp.) P 
 delinquernnt M et tcorr. m2) S 11 expecta*t C inelab?ratus CPY 
 priuilegio C (p ex b m3) 12 inueniat CPV 13 absque V aque CP 
 adque QI atque eet . opera CP et ml B opere V opes B m2 UM\'MS, 
 om . U\' fluant CPV et ml B operiatur MB opperiantur S (p alt. 
 a . u. m2, n eras.) operatnr CPVUM\' opera 9t\' spontaneas C at (o 
 T 
 s. a alt.) B 14 reditos C (v m3) terram C aomerem C (uom 
 in ras.) 15 impremat C (corr. m3) manum.\' in ras, m2 falci B 
 falcis U\' (s eras.) eet . 16 ei ex ea B, s. u . m2 MS series C et (a 
 8. e alt.) P seriens V 17 uino C 18 transrretatur VN\' et (-or m2) B 
 19 orrescat II (horr. m2 G) 21 thensaurus C thesaurus cd . inlabi.. G 
 (de ut uidetur eras.) sententiam C 
 
 
 denique inpiger depresso aratro terram scindit agricola, nudus 
 arat, nudus serit, nudus sole feruenti tostas aestu in area D 
 terit fruges, et negotiator inpatiens sui euris intuto 
 plerumque nauigio sulcat mare. unde inportunitatem eorum 
 temeritatemque condemnans propheta ait: erubesce, Sidon, 
 dixit mare, hoc est : si pericula uos non mouent, uel pudor 
 conprimat, uerecundia confundat. erubesce, Sidon, in qua 
 nullus uirtuti locus, nulla salutis cura, nulla iuuentus pro 
 excubiis patriae bello dedita suum exercita, sed omnis 
 sollicitudo de quaestu, omne studium mercaturae. semen E 
 inquit mercatorum sicut messis. quae autem merces homini 
 Christiano, si non ex uoluntate, sed ex necessitate curas 
 suas et opera componit? 
 ubi enim decreta necessitas, ibi 
 inhonorata industria. multa diximus, plura nolumus, ne quis F 
 ea quae a nobis de illorum adsertionibus usurpantur ad refellendum, 
 ad cognoscendum adsumpta arbitretur. nam quae 
 suum risimus ea senes commemorare qui possumus? nunc ad 
 ea quae secundum lectionem supersunt dirigamus stilum. 
 Sint inquit luminaria in signa et in tempora et in 72 A 
 dies e his annos. de signis diximus, tempora autem quae 
 sunt nisi mutationum uices, hiems, uer, aestas atque autumnus ? 
 in istis igitur temporibus aut uelocior est transitus solis aut 
 tardior; alia enim praestringit radiis suis, alia inflammat 
 caloribus. itaque cum sol meridianis partibus inmoratur, hiemps 
 \' nobis est. nam cum sol longius abest, terra rigescit gelu, 
 stringitur frigore et plurima noctis umbra terras operit, ut

 1 Uerg. Georg. I 45 et 299 2 Uerg. Georg. I 298 5 Esai. 
 23, 4 10 Esai. 23, 3 17 Bas. 133 D, 186 A (ó7 B-D) 19 Gen. 
 1. 14 Isid. de nat. rer. 7, 1 sq. 

 1 agricula CU\' 2 arat C (a pr . in Tas.) serit C (s s. u.) fernente 
 VN\'B arei C (a et A in ras.) P aream (m del. m2) G 
 S intuto UU\'M in toto VSB in toto G (in expo m2) cet . 5 ait in mg. 
 m1 0 ..erubesce C 9 eIcita n exercitata S (ta m2 in mg.) 
 12 xpiano C (a 8. U. m3) 13 decreta fiB directa eet . 16 recognoscendum 
 N1 17 pueri risimus N pueris simus C et ml G pueri sirous 
 V pueri sciuimus G m2 
 
 
 multo prolixiora sint noctis spatia quam diei. hinc causa oritur, B 
 ut hibernis imperialis nimia uis niuium pluuiarumque fundatur. 
 cum uero ex meridianis decedens partibus super terram redit, 
 noctis ac diei exaequat tempora et quo magis moras suis 
 adiungit cursibus, eo paulatim temperiem aeris huius reducit 
 et reuocat aurarum clementiam, quae fouens omnia repetendos 
 cogit in partus, ut terra germinet ac resoluta sulcis semina 
 reuiuescant, insignibus arbores, ad perpetuitatem quoque C conseruandi 
 generis eomm quae uel in terris sunt uel aquis 
 gaudent annuis fetibus successio propagetur. ast ubi ad 
 aestiuas conuersiones in septentrionem se subrigit, spatia 
 diurna producit, noctes uero artat ac stringit. itaque quo 
 magis usu assiduo aeri huic copulatur atque miscetur, eo 
 amplius aerem ipsum uaporat et terrarum exsiccat umorem et 
 adolescere facit semina et tamquam in sucos uiriles maturescere 
 poma siluarum. tunc quia flagrantior est, minores umbras D 
 facit in meridiano, quoniam ex alto hunc inluminat locum.\' 
 unde et synagoga dicit in Canticis canticorum : adnuntia 
 mihi, quem dilexit anima mea. ubi pascis, ubi 
 manes in meridiano, ne forte fiam circumamicta 
 super greges sodalium tuorum, hoc est: adnuntia mihi, 
 Christe, quem dilexit anima mea. cur non potius (quem 
 diligit)? sed synagoga nostri, ecclesia diligit nec umquam

 11 Isid. de nat. rer. 7, 3 18 Cant. 1, 7 

 1 noctis spatia quam diei N\' diei spatia quam noctis eet . in G m2 in 
 mg. sup. post sint haec add..) noctis spatia quam diei. rursus cum sol 
 propius ad breoior umbra terras operit. ut longiora sint 2 et hibernis 
 (om . ut) C 3 decidens C (corr. m3) GP 4 et quo N et m.2 GV ∗∗quo C 
 aequo P dequo G ml equo V ml 8 reuiuiscant C (i alt. ex e) G m2 
 VMB reairescant N\' (om. uirescant) 9 aquis N\' in aquis S lin up.) 
 cet . 10 fletibus C (1 eras.) ast eras. C 11 conuersionis C aeptentrionem 
 C (o in ras.) 12 procedit C et adstringit N\' 14 aerem II 
 et aerem N umorem U\'M humorem eet . et adolescere Isid., et 
 om. libri 16 tunc IIB et m2 S tum S 7111 cd . 18 synagoga GU 
 sinagoga eet . 19 pasces C et (corr. m2) GP 20 meridie C m3 
 fiant 11 fiar N\' 21 gregis C 
 
 
 circa Christum suum mutat adfectum. ubi inquit nostri, 
 ubi manes in meridiano. sequi te cupio quasi alumna, E 
 quae quasi copulata ante retinebam, et greges tuos quaerere, 
 quia amisi meos. in nostris pascis, in ecclesiae loco, 
 nostri resplendet, ubi fulget iudicium sicut meridies, 
 ubi umbra non cernitur, ubi maiores dies sunt, quod eis sol 
 iustitiae tamquam aestiuis mensibus diutius immoretur. 
 denique dies domini non est breuis, sed magnus, quia 
 scriptum est: donec ueniat dies domini magnus. unde 
 et Iacob ait: omnes dies uitae meae quos ago, breues F et maligni; est enim maligna lux dubia. ergo dies breues 
 dubiae lucis sunt et umbrosi. dies magni sine umbra sunt, 
 ut plurimi in aliquibus locis feruentioribus usu exemploque 
 cognorunt. synagoga itaque in diebus breuibus et malignis, 
 indicii typum plerumque Iacob in persona sua exprimit uel 
 populi huius, umbram habebat plurimam, quae solem iustitiae 
 non uidebat et uidebat illum non ex alto supra caput suum, 
 sed ex meridiano indicii, quando hiems indicio erat. 
 ecclesiae autem dicitur: hiems abiit, indicium sibi: 
 flores uisi sunt in terra, tempus messis aduenit. 73 A 
 ante aduentum Christi hiems erat, post aduentum Christi flores / 
 praesaepibus ueris et messis aestatis. ex meridiano ergo et ex minimum- \' 
 tium conuersione illum inluminantem uidens obumbratur. 
 populus autem gentium, qui erat confusionis, gentiles, qui 
 sedebant in tenebris, lucem uiderunt magnam ; qui sedebant in 
 regione umbrae mortis, lux orta est illis, magna lux diuinitatis,

 5 Psalm. XXXVI 6 6 et 16 Malach. 4. 2 9 locI 2, 31 10 Gen. 
 47, 9 19 Cant. 2, 11 sq. 25 Mattb. 4. 16 Esai. 9, 2 

 1 pasces C et (corr. m2) P pascis G (-es m2) 4 pasces C (-ia m2) P 
 pascis hoc est in N 6 sunt dies N\'B 8 quia ... magnus om. C 
 10 quo C 12 magni VN maligni C(?JP 14 cognorunt CMS cognouerunt 
 c<< . 15 tipum CFIK 16 huius 11 eius cet . plurimam N primam CG et 
 (-um m2) P, pturimam...non uidebat OMt. V 17 super GN\' 18 illi 
 om. N\' 22 uiris C (uisę m3) 24 in confusione (e fj: is m2) Jf6\' 
 gentiles GPF et m2 SB gentilis SB m1 ce< . 25 sedebant pr . n (n 
 eras. C) B sedebat cet . 26 regionem C (m eras.) GP 

 XXXU. Ambr. part 1, fase 1. 

 9 
 
 
 quam nulla umbra mortis interpolat. ideo ex alto inluminat, quia B 
 et hoc candore est dicente ceris: in quibus uisitauit 
 nos oriens ex alto inluminare his qui in tenebris 
 et in umbra mortis sedent. est sane et aliqua salutis 
 umbra, non mortis, ut est potius: sub umbra alarum tuarum 
 proteges me, umbra quidem, quia corporis est, umbra, quia 
 crucis, sed umbra salutis, quia in ea erat peccatorum remissio 
 et rescuscitatio mortuorum. 
 Exemplum ergo possumus capere, quia hiemales dies breues, c 
 sed umbras maiores habent, aestiui dies maiores, sed umbras 
 minores habent. medio quoque die minor umbra quam uel 
 in principio est diei uel fine, et hoc apud nos in parte 
 occidentis. ceterum sunt qui melius duos totius anni dies sine 
 umbra fuerint in partibus meridianis, eo quod solem habentes 
 super uerticem suum undique per circuitum inluminentur, 
 unde et ascii graece dicuntur. amplius etiam ferunt sic 
 e regione ex alto fieri solem, ut per angusta puteorum 
 aquam quae in profundo est grauius refulgere. esse autem D 
 dicuntur in meridiano qui amphiscii uocantur, eo quod umbram 
 ex utroque latere transmittant. umbra enim e regione solis 
 ambulantibus pos tergum est, ut puta si contra orientem 
 pergas, matutinis horis, si contra meridianam plagam contendas, 
 medio die, si contra occidentem, in occasu diei. extribus 
 igitur partibus illa tibi sol obuius, ex oriente, ex meridiano, ex 
 occidente. mane et sero pos tergum est, meridie quoque

 2 Luc. 1. 78 aq. 5 Psalm. XVI 8 7 Luc. 1, 77 9 Bas. 136 
 BC (57 E, 58 A) 

 1 ideoque MSB 2 in quibus... alto in mg. inf. m1 <7 4 salus 11 
 6 proteges C et G (a eras.) P protege cet. quidem N\'MS et s. t*. 
 m2 B uidimus C nidemQa ce< . est N\' et s. M. m2 B et 11, OM. JfN 
 7 in ea erat MSB inter erat fINI 10 sed jpr . n et N 14 habentis C 
 16 dicuntur graece N 19 amfiscii N\' et m2 B (in quo quia amSacii, 
 am s. M. m2) anfiscii cet . umbra CPF 20 utraque C 21 pos GM\'M 
 post C (t in ras.) ce< . 23 occasum n 25 pos tergum M\'MS potest 
 ergum F post tergum C (t alt . s. M. m1) M<. 
 
 
 a latere, at uero a septentrione numquam est sol et ideo E 
 umbra, si contra septentrionem dirigas siue mane siue sero 
 siue meridie, non potest esse pos tergum. soli sunt enim in 
 hoc quem nos incolimus orbe terrarum circa meridiem positi 
 qui in australem plagam uideantur umbram transmittere. hoc 
 autem illa dicitur summo aestu, cum ad aquilonem sol 
 dirigit. postea nos autumnus excipiens infringit quidem 
 aestuum magnitudinem, sed paulisper relaxato ac deposito 
 calore per temperiem medii moderaminis sine fraude nos F 
 atque ulla noxia flatibus tradit hiemalibus.