quid 
 ego foliorum describam diuersitates, quemadmodum alia 
 rutunda, alia longiora, alia flexibilia, alia rigidiora sint, 
 alia nullis facile uentis labentia, alia quae leui motu decutiantur 
 aurarum? E 
 Inexplicabile est singularum rerum exquirere proprietates 
 et uel diuersitates earum manifesta testificatione distinguere 
 uel latentes occultasque causas indeficientibus aperire F documentis. 
 una nempe atque eadem est aqua et diuersas plerumque 
 sese mutat in species: aut inter harenas flaua aut inter 
 cautes spumea aut inter nemora uiridantior aut inter florulenta 
 discolor aut inter lilia fulgentior aut inter rosas rutilantior 
 aut in gramine liquidior aut in palude turbidior aut in

 18 Bas. 113 A (47 E) 21 Bas. 113 B-D (48 B-E) 

 1 brabium CPSl et tn1 G brauium G m2 cet . 3 pariterque G (qae 
 eras.) 6 quadrifidare escinditur C (corr. m1) GP quadrifida rescinditur 
 V quadrifida interscinditur N post uidetur add . auxilio nam ipsa 
 protectionis (pro in rail. ex per C) CG et (his exp.) P (in quo periectionis); 
 cf. p. 101 u. 12 8 omni MSB omnia G (a exp.) cet . 10 profic*it 
 C repellandam C 11 uaporandam DB uaporandi cet . 12 et 
 om. N\' 13 uidetur C (u ex b) aduersum MSli 14 ergo CG et 
 (r s. II.) B (r eras.) S 15 rotunda M\' et m1 CH rotunda C m3 91 m2 
 cet . 21 in diuereas (om. postea in) NI 24 roseta N4 (t eras . U) 
 25 aut in g. liquidior 8. u. C palute (corr.) tn3 C m2 GP turbidior 
 G m2 MB turpidior G ml cet . 
 
 
 fonte perspicacior aut in mari obscurior assumpto locorum 
 quibus influit colore decurrit. rigorem quoque pari ratione 
 commutat, ut inter uaporantia ferueat, inter umbrosa frigescat, 58 A 
 sole repercussa exaestuet, niuibus inrigata glaciali umore 
 canescat. quemadmodum autem sapor eius ipse conuertitur, 
 ut nunc asperior, nunc amarior, nunc uehementior, nunc 
 austerior, nunc dulcior pro specierum quibus infusa fuerit 
 qualitate uarietur! asperatur inmaturioribus sucis, tunso cortice 
 nucis foliisque contritis, amara fit absentio, uino uehementior, 
 austerior aliis, grauescit ueneno, melle dulcescit. si B 
 uero ei lentiscum, terebinti quoque fructus uel et nucis interior 
 misceatur, in olei mollem naturam facile transfunditur. 
 cum sit autem altrix omnium uirgultorum, diuersos singulis 
 usus ministrat. si radices alluat uel nubibus fusa descendat, 
 discretas dat omnibus uires, radicem inpinguat, caudicem 
 prouehit, ramos diffundit, folia uirescere facit, fructum alit 
 semina, pomum augere consueuit. ergo cum eadem sit omnium 
 nutrix, alia arborum genera tristiores ferunt sucos, alia c dulciores, 
 alia tardos, alia praematuros. ipsae quoque inter se 
 discrepant suauitates. alia suauitas in uinea, alia in olea, 
 alia in cerasis, alia in fico, discreta in malo, dispar in dactulo. 
 
 tactus ipse aquae alibi lenis, alibi asperior, plerumque 
 pinguior est. pondere quoque distat frequenter ut specie;

 1 prespicatior C et (per m2) G praespicatior P prispicatior M\' assamto 
 C adsumpto cet . 2 colorum II (locorum G m2) rigore CP et 
 (-6 m2) G 3 uaborantia C (corr. m3) P 4 exestuat CGP aestuit 
 1K m1 M\' aestuet W m2 2T umore M humore (h 8. u. m2) SB eet . 
 9 coutritis C (t pr. in ras.) S (con 8. u. m2) contristis P tritis M 
 amarior a m2 B absentio PN\' et m1 CGP absintio S, m2 CB 
 et (corr . absentio) M absinthio G m2 V 10 alusterior C (1 eras.) 
 11 terebentis C m1 terebenti ml GP terebinti VMSB et m2 CGP terebynti 
 W terebynto -łM\' interior pars a 12 misceantur V&M\' 
 14 aluat C (u eras.) adluat MS alat cet . 16 fructuum YMSB 
 20 snauitate Brux . sua uirtute 21\' 21 cerasis MSB cereseis 91 
 ceraso W (aso in ras.) ceraseis CPM\' et ml G cerasiis G m2 V 
 ficu Gm2 SB et (m2 fico) M im malo CGP dactilo Π UB 
 dactylo eet . 23 pinguior.. C ut in ras. S et G m2 
 
 
 nam plerisque locis grauior, plerisque leuior extimatur. non 
 mirum igitur si, cum ipsa in se discrepet, discrepent etiam 
 inter se flumine arborum, quae eiusdem aquae adluuione D 
 generantur. et cum una sit omnium causa, diuersus singularum 
 usus, diuersa natura est. aliam uim habet cerasi 
 arboris lacrima, aliam lentisci. disparem quoque balsami 
 guttam odorata orientis ligna sudare produntur, diuersum 
 quoque lacrimarum genus uirgulta ferularum in Aegypto ac 
 Libya quadam ui naturae secretioris inlacrimant. quid autem 
 tibi referam — clementem licet esse sermonem — quod 
 electrum lacrima uirgulti sit et in tantae materiae soliditatem E 
 lacnma durescat ? nec leuibus id adstruitur testimoniis, quando 
 folia aut surculorum minutissimae portiones aut exigua quaedam 
 animantium genera in electro saepe reperiantur, quae 
 uidetur cum adhuc gutta esset mollior, recepisse et solidata 
 tenuisse. 
 i Sed quid ego uili sermone decerno cum alta atque pretiosa 
 ratione naturae, cum iste sermo humano alatur ingenio, 
 naturam autem omnium prouidentia diuina formauerit? unde F 
 uelut habenis quibusdam uerborum cohibenda diffusio est, 
 ne quod Solomoni specialiter sapientiae munere diuinitus 
 uidetur esse conlatum, usurpatorie uideamur exponere differentias 
 arborum et uirtutes radicum et quaecumque sunt abscondita 
 et inprouisa, sicut scriptum est. quae nec ab ipso

 5 Bas. 113 AB (48 AB), cf. Plin. N. H. XIII 66; XXIIII 42 
 11 Bas. 113 B (48 AB), cf. Plin. N. H. XXXVII 43 et 46 23 Sap. 7, 
 20 sq. 

 1 extimatur II aestimatur G m2 cet . 2 si cum] sicut G (m2 si 
 sicut)$(\' discrepat G m2 discrepent UM\' discrepant Ql\' 5 caerasi G 
 cerasei S&M\' 6 lacrimam CP alia CPV 7 gutta CP produnduntur 
 C 9 libya %M\' libia cet . 10 decet esse M. Haupt Opusc. 
 III 618 11 soliditate CPY 14 elechtro C (h eras.) P electhro V 
 lectro %\' 15 uidentur G (n exp.) cet . 18 iste C (e in ras.) 20 uelut 
 TIMSB et uelut N\' abenis CGP 21 solomoni M solomon CP 
 salomon G ml V salomoni Gm2 cet . 22 usurpatorie MSB usurpatoriae 
 C (a alt. eras.) cet . 
 
 
 tamen manifestata produntur, ut mihi uideatur potuisse eum 
 disputare de uirgultorum generibus, non potuisse tamen plenius 
 omnis creaturae explicare rationes. 
 quodsi inriguis aquarum 59 A 
 plerumque et segetes laetiores sunt et uirides fabae et hortorum B 
 multiplex suscitatur et resuscitatur gratia, si uiridantibus toris 
 fluuiorum exundantium ripa decoratur, quemadmodum ad uerbum 
 domini, quod omni aquarum cursu est redundantius, subito 
 creatura uirgultorum omnis effloruit! festinarunt campi non 
 commissam sibi frugem edere, ignorata horti holerum genera, 
 florum miracula germinare, ripae fluminum se uestire myrtetis, 
 properauerunt arbores cito surgere, cito se in florem induere, C 
 uictum hominibus, pecoribus pabulum ministrare. fructus 
 communis est omnibus, usus quoque est datus omnibus. 
 simul utrumque arbores germinarunt, aliud quo uesceremur, 
 aliud quo refrigerante umbra defenderemur a sole. cibus in 
 fructu, usus amoenitatis in foliis; tamen quia praescia erat 
 prouidentia creatoris quod fructum sibi maxime hominum 
 auiditas uindicaret, reliquis prouidit animantibus, ut specialem 
 iis donaret alimoniam. itaque esca his non mediocris in foliis D 
 est corticibusque siluestribus; ea quoque quae ad usum medendi 
 proficerent, id est suci lacrimae surculi pariter ministrata 
 sunt. itaque illa quae post experimento usu exemplo 
 utilia cognouimus, ea a principio creator, cui usui apta donaret, 
 praescientiae suae maiestate de sinu terrarum iussit exire.