haec est ecclesia, quae super maria fundata est et super flumina praeparata. supra uos enim confirmata est et praeparata, qui sicut flumina puro in eam mundi fonte decurritis, de quibus dictum est: eleuauerunt flumina, domine, F eleuauerunt flumina uoces suas a uoce aquarum multarum. et addidit: mirabiles elationes maris, mirabilis in excelsis dominus. bona flumina; hausistis enim ex illo perenni et pleno fonte, quo adsumpserit, qui ait uobis: qui credit 35 A in me, sicut dixit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. hoc autem dicebat de spiritu, quem incipiebant accipere qui credituri erant in eum. sed iam quasi boni Iordanis fluenta reuertimini mecum in originem.

Congregetur inquit aqua quae sub caelo est in B congregationem unam, et appareat arida. et factum est sic. fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus 1 Esai. 54, 2 sq. \'8 Psalm. XXIII 2 11 Psalm. LXXXXII 3 sq. 13 Psalm. LXXXXn 4 15 Ioh. 7, 38 19 Psalm. CXIII 3 20 Gen. 1, 9 4 dextra (dextera M\') et sinistra IIM\' dextram (deItęram B) et ainistram cet. 5 possidebit Gm2 Uind. 6 habe CG 7 adtollitur G m2 bona uita II teguntur G m2 culpa C et (a ex & m2) G obumbratur Gm2 10 eam MS ea cet. 11 eleuauerunt flumina domine om. G 12 uocem suam N 14 ausistis II (corr. m2 G) S hausistis (m2 ex auxisti) M 16 dicit S scriptura dixit 5tM\' scriptura dicit B 19 iordanes (e ex i St) om. fluenta N 20 f. 40 libri C, quo continentur uerba congregetur inquit usque ad uerba motum eius p. 64,13, litteris minoribus Carolinorum aetate usitatis scriptum postea, cum hoc loco folium intrrcidisset, insertum est. quam ob rem in hac parte librum C siglo (C) significabo congregationem unam %M\'MSB congregatione una cet. 21 sic. factum fortasse (C) nostris, quibus tractauimus inuisibilem ideo fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis non posset uideri. ad se enim propheta rettulit, hoc est ad nostram C condicionem, non ad diuinae maiestatem naturae, quae utique omnia uidet. sed ut aduertatis quia non quasi nostri ingenii probandi gratia, sed uestrae causa instructionis suscepimus hunc tractandi laborem, adstipulantem nobis lectionis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae, quae erat super terram, et post deriuationem eius in maria apparuisse aridam. desinant ergo nobis dialecticis disputationibus D mouere negotia dicentes: quomodo terra inuisibilis, cum omni corpori naturaliter species et color insit, omnis autem color sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congregetur aqua et appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. quid opus fuit iterare, nisi occurrendum quaestionibus obseruant propheta ? nonne uidetur dicere: non dixi inuisibilem secundum naturam, sed secundum superfusionem aquarum? denique E addidit sublato uelamine apparuisse aridam, quae ante non uidebatur.

iterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congregationibus diuersis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua ad eum locum, ad quem post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur — sin uero in inferioribus erant 10 Bas. 80 D, 81 A (33 E, 34 A) 14 Gen. 1, 10 20 Bas. 81 AB (34 BC) 2 opertam (C) (m eras.) 3 rettulit 51 (ret ex re) retulit cet. 6 causae n (causa G m2) 9 erant (C) et (n 8. u.) V diriuationem (C)PS 0C deriuationem cet. mare (C)B mari GN\'M\' 10 uobis dialeticis (et in ras. m. ant,) (C) 12 corpore (C) 15 est 8. u. (C) congregationem unam MSB congregatione una cet. 16 iudicas (C) 17 dixit (C)V 19 addidi (C)V et G (-dit mSt) addedi (corr. ml) P addit UU\' 20 iterom quoque MS alias asserunt (C) alii asserunt 31 (i alt. 8. u. m2) 31\' (in quo aeerunt) S (i alt. exp.) M 21 quomo (C) 22 defluebant (om. aqua) (C) id (m2 ad) eum P 23 diriuata (C) deriuata P (i 8. e m2) illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad F superiora conscendit? itaque aut naturalis cursus imperio non eguit aut contra naturam imperio proficere non potuit. cui quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi ante respondeant ante praeceptum domini hanc aquarum fiiissefuisse naturam, ut laberetur, ut flueret. non enim ex usu hoc habet ceterorum elementorum, sed speciale et proprium, non ex quodam ordine, sed magis ex uoluntate et operatione dei summi. quid iusserit deus audiunt. uox autem dei efficiens naturae est. eam uocem 36 A effectus operationis impleuit. coepit labi aqua et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras et plurimis receptaculis inhaerebat. cursum eius ante non legi, motum eius ante non didici, nec oculus meus uidit nec auris audiuit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. nonne uidetur quia naturam ei huiusmodi uox dei fecit? secuta est creatura praeceptum et usum fecit ex lege; primae B enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. denique semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diurna successio et diurna reparatio. iussa est etiam aqua currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluuios, in freta currunt flumina, lacus deriuantur in maria, ipsa se aqua praecedit, urguet et sequitur. unus est ductus, unum corpus. et cum sit altitudo diuersa, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. unde et aequor adpellatum arbitror, quod superficies eius aequalis C sit.

respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant mihi, si numquam uiderunt fontes ex inferioribus scaturrire, 12 Bas. 81 C (34 D) 21 Uerg. Aen. I 607 4 antea (C) ante cet. 8 uoluntatem (m eras.) (C)P (m ezp.) G operationem (m eras.) (C)P (m exp.) G 9 effigies II (corr. m2 G) natura G (ra ex rae m2) 10 aquas (C) 13 dedici C (corr. m3) aures C (corr. m3) 17 derelinquid (n del.) CGP 18 diuturna CMSB et (tu del.) G successio diurna (om. et) N\' 19 diuturna MS, om. N\' 20 et (8. u. m2) ex G 25 responde.ant C (r eras.) 26 uiderint liber S. Marci 611 (nunc Laurentianus) scaturrire C (r pr. eras.) G (r pr. 8. u. m2) scaturire \\WS de pauimento aquam surgere. quis eam cogit ? unde prorumpit ? quemadmodum non deficit? quomodo fit, ut ima soli ora undam uomant? haec secundum occultae secreta naturae. ceterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens in superiora se subrigat atque in D supercilium montis adtollat, plerumque etiam canalibus manu artificis deriuata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? itaque si uel impetu suo fertur uel artificis ingenio contra naturam suam ducitur et eleuatur, miramini si diuini operatione praecepti aliquid ad usum naturae eius accessit, quod in usnusu eius ante non fuerit? dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem congregauerit aquas maris, ut scriptum est, quomodo eduxerit de petra aquas? qui potuit de petra educere aquam quae non erat non potuit ducere aquam quae erat? percussit F petram, et fluxerunt aquae clamat Dauid et torrentes inundaueruutinundauerunt et alibi super montes stabunt aquae. habes in euangelio, quod cum grauis esset procella et magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imperio mare totum sedare non potuit F aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod eruperint fontes abyssi et quod induxerit postea spiritum et 11 Psalm. XXXII 7 13 Psalm. LXXVII 16 14 Psalm. LXXVII 20 16 Psalm. CIII 6 17 Matth. 8, 24 sqq. 22 Gen. 7, 11; 8. 1 2 fit G m2 fiat Gml cet. 2 et 5 hima CV et (h exp.) P (h eras.) G solii (soli P) ora CGPS solidiora M (di 8. u. m2) cet. 3 secretae CP et (-a m2) G 5 discendens C (corr. m3) 7 artifecia (corr. m3 C (corr. m2) P discenderit C (corr. m3) G (corr. m2) discenderat P (corr. m2) 8 artifecis C (corr. m3) 10 usu eius II usu N 11 fuerit (u s. u.) m3 C m2 GP utre II 13 aquas II aquam N 14 non potuit... erat om. V ducere aquam CGP aquam educere 91\' (e pr. 8. u.) WM\'MS aquam (om. ducere) B 19 excitauerunt N\' excitauerint ex excitarent B puppi m2 PS 20 imperauit N\'B et (8. u.) ml C m2 GP tempestae est (tas est in ras.) 91\' refussa (s pr. eras.) CG 22 adquin CV adqui M\' et ml GP adque (corr. atque) 9t atque 91\' atqui GP m2 cet. 23 abyssi fontes MS XXXII. Ambr. pars 1, fasc. 1. 5 siccauerit aquam. si nolunt oboedisse naturam usumque elementi imperio dei esse conuersumconuersura, uel hoc concedant potuisse immisso uento aquas currere, quod cottidie uidemus in mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in 37 i mare profluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed discant naturam posse conuerti, quando petra aquas ornasset et ferrum aquis supernatauit, quod utique peruius orando facere meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit contra naturam, Christus aquas mouere patientis potuit ? sed mouit qui potuit dicere: Lazare ueni foras et mortuum suscitauit; deus enim quod iubet fecit. itaque pari exemplo dictum accipe: congregetur aqua, et congregata est. dicendo B autem congregetur non solamsolum mouit eam de loco, sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret.

I Hoc itaque maioris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint et una congregatio non adimpleta sit. nam et scriptura hoc inter mirabilia constituit dicendo: omnes torrentes eunt in mare, et mare non adimpletur. utrumque igitur ex praecepto dei, ut et fluat aqua et non superfluat. circumscripta igitur inposito c fine manamaria clauduntur, ne superfusa terris mundent omnia et destituto aruorum cultu munus terrenae fecunditatis inpediant. cognoscant igitur diuini esse praecepti operationisque caelestis. ait enim dominus per nubem ad Iob inter alia etiam de maris claustro: posui ei fines adponens claustra et portas; dixi autem ei: usque huc uenies nec transgredieris, 5 Eiod. 14, 21 8 Exod. 17, 5 sq. 9 Reg. IIII 6, 6 12 Ioh. 11, 43 17 Bas. 84 AB (35 AB) 20 Eccl. 1, 7 22 Bas. 84 B (35 B) 27 Iob 38, 10 sq. 2 concedant Gm2 M concedunt II (a 8. u) cet. 4 mare C 6 siccare C 9 aquis II et m2 MS aquae MS ml cet. 13 facit G m2 8 22 et fluat G m2 N effluat Gml cet. 24 aruorum Gm2 MS arborum eet. 25 cognuscunt C et (m2 cognoscant) G cognoscunt P 28 nec C (c 8. u. m3) sed in te ipso conterentur fluctus tui. nonne ipsi uidemus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus D eius tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad litus inliserit, in spumas resolui repagulis quibusdam harenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: aut non timebitis me, dicit dominus, qui posui harenam fines mari? infirmissimo itaque omnium uilis sablonis puluere uis maris intempesta cohibetur et uelut habenis quibusdam caelestis imperii praescripto sibi fine reuocatur uiolentique aequoris motus in sese frangitur atque in E reductos sinus suos scinditur.