haec 
 est ecclesia, quae super maria fundata est et super flumina 
 praeparata. supra uos enim confirmata est et praeparata, 
 qui sicut flumina puro in eam mundi fonte decurritis, de 
 quibus dictum est: eleuauerunt flumina, domine, F eleuauerunt 
 flumina uoces suas a uoce aquarum multarum. 
 et addidit: mirabiles elationes maris, mirabilis in 
 excelsis dominus. bona flumina; hausistis enim ex illo 
 perenni et pleno fonte, quo adsumpserit, qui ait uobis: qui credit 35 A 
 in me, sicut dixit scriptura, flumina de uentre eius 
 fluent aquae uiuae. hoc autem dicebat de spiritu, quem 
 incipiebant accipere qui credituri erant in eum. sed iam quasi 
 boni Iordanis fluenta reuertimini mecum in originem. 
 Congregetur inquit aqua quae sub caelo est in B congregationem 
 unam, et appareat arida. et factum est sic. 
 fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus

 1 Esai. 54, 2 sq. \'8 Psalm. XXIII 2 11 Psalm. LXXXXII 3 sq. 
 13 Psalm. LXXXXn 4 15 Ioh. 7, 38 19 Psalm. CXIII 3 20 Gen. 1, 9 

 4 dextra (dextera M\') et sinistra IIM\' dextram (deItęram B) et ainistram 
 cet . 5 possidebit Gm2 Uind . 6 habe CG 7 adtollitur G m2 
 bona uita II teguntur G m2 culpa C et (a ex & m2) G obumbratur 
 Gm2 10 eam MS ea cet . 11 eleuauerunt flumina domine 
 om. G 12 uocem suam N 14 ausistis II (corr. m2 G) S hausistis 
 (m2 ex auxisti) M 16 dicit S scriptura dixit 5tM\' scriptura dicit B 
 19 iordanes (e ex i St) om . fluenta N 20 f. 40 libri C, quo continentur 
 uerba congregetur inquit usque ad uerba motum eius p. 64,13, 
 litteris minoribus Carolinorum aetate usitatis scriptum postea, cum hoc 
 loco folium intrrcidisset, insertum est. quam ob rem in hac parte librum 
 C siglo (C) significabo congregationem unam %M\'MSB congregatione 
 una cet . 21 sic. factum fortasse (C) 
 
 
 nostris, quibus tractauimus inuisibilem ideo fuisse terram, 
 quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis non posset 
 uideri. ad se enim propheta rettulit, hoc est ad nostram C condicionem, 
 non ad diuinae maiestatem naturae, quae utique 
 omnia uidet. sed ut aduertatis quia non quasi nostri ingenii 
 probandi gratia, sed uestrae causa instructionis suscepimus 
 hunc tractandi laborem, adstipulantem nobis lectionis seriem 
 testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae, 
 quae erat super terram, et post deriuationem eius in maria 
 apparuisse aridam. desinant ergo nobis dialecticis disputationibus D 
 mouere negotia dicentes: quomodo terra inuisibilis, cum omni 
 corpori naturaliter species et color insit, omnis autem color 
 sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congregetur aqua 
 et appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata 
 est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. 
 quid opus fuit iterare, nisi occurrendum quaestionibus obseruant 
 propheta ? nonne uidetur dicere: non dixi inuisibilem secundum 
 naturam, sed secundum superfusionem aquarum? denique E 
 addidit sublato uelamine apparuisse aridam, quae ante non 
 uidebatur. 
 iterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congregationibus 
 diuersis aqua erat, quomodo si illae congregationes 
 in superioribus erant, non defluebat aqua ad eum locum, ad 
 quem post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum 
 sponte in inferiora prolabitur — sin uero in inferioribus erant

 10 Bas. 80 D, 81 A (33 E, 34 A) 14 Gen. 1, 10 20 Bas. 81 
 AB (34 BC) 

 2 opertam (C) (m eras.) 3 rettulit 51 (ret ex re) retulit cet . 6 causae 
 n (causa G m2) 9 erant (C) et (n 8. u.) V diriuationem (C)PS 
 0C 
 deriuationem cet . mare (C)B mari GN\'M\' 10 uobis dialeticis (et 
 in ras. m. ant,) (C) 12 corpore (C) 15 est 8. u. (C) congregationem 
 unam MSB congregatione una cet . 16 iudicas (C) 17 dixit 
 (C)V 19 addidi (C)V et G (-dit mSt) addedi (corr. ml) P addit UU\' 
 20 iterom quoque MS alias asserunt (C) alii asserunt 31 (i alt . 8. u . 
 m2) 31\' (in quo aeerunt) S (i alt. exp.) M 21 quomo (C) 22 defluebant 
 (om . aqua) (C) id (m2 ad) eum P 23 diriuata (C) deriuata P 
 (i 8 . e m2) 
 
 
 illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad F 
 superiora conscendit? itaque aut naturalis cursus imperio non 
 eguit aut contra naturam imperio proficere non potuit. cui 
 quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi ante respondeant 
 ante praeceptum domini hanc aquarum fiiisse fuisse naturam, ut 
 laberetur, ut flueret. non enim ex usu hoc habet ceterorum 
 elementorum, sed speciale et proprium, non ex quodam ordine, 
 sed magis ex uoluntate et operatione dei summi. quid iusserit 
 deus audiunt. uox autem dei efficiens naturae est. eam uocem 36 A 
 effectus operationis impleuit. coepit labi aqua et in unam confluere 
 congregationem, quae ante erat diffusa per terras et 
 plurimis receptaculis inhaerebat. cursum eius ante non legi, 
 motum eius ante non didici, nec oculus meus uidit nec auris 
 audiuit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. 
 nonne uidetur quia naturam ei huiusmodi uox dei fecit? 
 secuta est creatura praeceptum et usum fecit ex lege; primae B 
 enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. denique 
 semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diurna 
 successio et diurna reparatio. iussa est etiam aqua currere in 
 congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluuios, in 
 freta currunt flumina, lacus deriuantur in maria, ipsa se aqua 
 praecedit, urguet et sequitur. unus est ductus, unum corpus. 
 et cum sit altitudo diuersa, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. 
 unde et aequor adpellatum arbitror, quod superficies eius aequalis C 
 sit. respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant 
 mihi, si numquam uiderunt fontes ex inferioribus scaturrire,

 12 Bas. 81 C (34 D) 21 Uerg. Aen. I 607 

 4 antea (C) ante cet . 8 uoluntatem (m eras.) (C)P (m ezp.) G 
 operationem (m eras.) (C)P (m exp.) G 9 effigies II (corr. m2 G) 
 natura G (ra ex rae m2) 10 aquas (C) 13 dedici C (corr. m3) aures 
 C (corr. m3) 17 derelinquid (n del.) CGP 18 diuturna CMSB et (tu 
 del.) G successio diurna (om . et) N\' 19 diuturna MS, om. N\' 
 20 et (8. u. m2) ex G 25 responde.ant C (r eras.) 26 uiderint liber 
 S. Marci 611 (nunc Laurentianus) scaturrire C (r pr. eras.) G (r 
 pr. 8. u. m2) scaturire \\WS 
 
 
 de pauimento aquam surgere. quis eam cogit ? unde prorumpit ? 
 quemadmodum non deficit? quomodo fit, ut ima soli ora 
 undam uomant? haec secundum occultae secreta naturae. 
 ceterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in 
 ima descendens in superiora se subrigat atque in D supercilium 
 montis adtollat, plerumque etiam canalibus manu 
 artificis deriuata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? 
 itaque si uel impetu suo fertur uel artificis ingenio contra naturam 
 suam ducitur et eleuatur, miramini si diuini operatione praecepti 
 aliquid ad usum naturae eius accessit, quod in usn usu eius 
 ante non fuerit? dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem 
 congregauerit aquas maris, ut scriptum est, quomodo eduxerit 
 de petra aquas? qui potuit de petra educere aquam quae 
 non erat non potuit ducere aquam quae erat? percussit F 
 petram, et fluxerunt aquae clamat Dauid et torrentes 
 inundaueruut inundauerunt et alibi super montes stabunt aquae. 
 habes in euangelio, quod cum grauis esset procella et magnus 
 in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, 
 excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens 
 imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. 
 qui potuit imperio mare totum sedare non potuit F 
 aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod 
 eruperint fontes abyssi et quod induxerit postea spiritum et

 11 Psalm. XXXII 7 13 Psalm. LXXVII 16 14 Psalm. LXXVII 20 
 16 Psalm. CIII 6 17 Matth. 8, 24 sqq. 22 Gen. 7, 11; 8. 1 

 2 fit G m2 fiat Gml cet . 2 et 5 hima CV et (h exp.) P (h eras.) G 
 solii (soli P) ora CGPS solidiora M (di 8. u. m2) cet . 3 secretae 
 CP et (-a m2) G 5 discendens C (corr. m3) 7 artifecia (corr. m3 
 C (corr. m2) P discenderit C (corr. m3) G (corr. m2) discenderat P 
 (corr. m2) 8 artifecis C (corr. m3) 10 usu eius II usu N 11 fuerit 
 (u s. u.) m3 C m2 GP utre II 13 aquas II aquam N 14 non 
 potuit... erat om. V ducere aquam CGP aquam educere 91\' (e pr. 
 8. u.) WM\'MS aquam (om . ducere) B 19 excitauerunt N\' excitauerint 
 ex excitarent B puppi m2 PS 20 imperauit N\'B et (8. u.) ml 
 C m2 GP tempestae est (tas est in ras.) 91\' refussa (s pr. eras.) 
 CG 22 adquin CV adqui M\' et ml GP adque (corr . atque) 9t atque 91\' 
 atqui GP m2 cet . 23 abyssi fontes MS 

 XXXII. Ambr. pars 1, fasc. 1. 

 5 
 
 
 siccauerit aquam. si nolunt oboedisse naturam usumque 
 elementi imperio dei esse conuersum conuersura , uel hoc concedant 
 potuisse immisso uento aquas currere, quod cottidie uidemus 
 in mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si 
 tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, 
 eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in 37 i 
 mare profluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed 
 discant naturam posse conuerti, quando petra aquas ornasset et 
 ferrum aquis supernatauit, quod utique peruius orando facere 
 meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit 
 contra naturam, Christus aquas mouere patientis potuit ? sed mouit 
 qui potuit dicere: Lazare ueni foras et mortuum suscitauit; 
 deus enim quod iubet fecit. itaque pari exemplo dictum 
 accipe: congregetur aqua, et congregata est. dicendo B 
 autem congregetur non solam solum mouit eam de loco, sed etiam 
 statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. 
 I Hoc itaque maioris miraculi est, quomodo omnes congregationes 
 in unam congregationem defluxerint et una congregatio 
 non adimpleta sit. nam et scriptura hoc inter mirabilia 
 constituit dicendo: omnes torrentes eunt in mare, et 
 mare non adimpletur. utrumque igitur ex praecepto dei, 
 ut et fluat aqua et non superfluat. circumscripta igitur inposito c 
 fine mana maria clauduntur, ne superfusa terris mundent omnia et 
 destituto aruorum cultu munus terrenae fecunditatis inpediant. 
 cognoscant igitur diuini esse praecepti operationisque caelestis. 
 ait enim dominus per nubem ad Iob inter alia etiam de maris 
 claustro: posui ei fines adponens claustra et portas; 
 dixi autem ei: usque huc uenies nec transgredieris,

 5 Eiod. 14, 21 8 Exod. 17, 5 sq. 9 Reg. IIII 6, 6 12 Ioh. 
 11, 43 17 Bas. 84 AB (35 AB) 20 Eccl. 1, 7 22 Bas. 84 B 
 (35 B) 27 Iob 38, 10 sq. 

 2 concedant Gm2 M concedunt II (a 8 . u) cet . 4 mare C 6 siccare 
 C 9 aquis II et m2 MS aquae MS ml cet . 13 facit G m2 8 
 22 et fluat G m2 N effluat Gml cet . 24 aruorum Gm2 MS arborum 
 eet . 25 cognuscunt C et (m2 cognoscant) G cognoscunt P 28 nec C 
 (c 8. u. m3) 
 
 
 sed in te ipso conterentur fluctus tui. nonne ipsi 
 uidemus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus D 
 eius tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum 
 suum ad litus inliserit, in spumas resolui repagulis quibusdam 
 harenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: 
 aut non timebitis me, dicit dominus, qui posui 
 harenam fines mari? infirmissimo itaque omnium uilis 
 sablonis puluere uis maris intempesta cohibetur et uelut 
 habenis quibusdam caelestis imperii praescripto sibi fine 
 reuocatur uiolentique aequoris motus in sese frangitur atque in E 
reductos sinus suos scinditur.