quam multa sunt autem quae doceant naturalem duritiam posse diligentiae studio temperari, quibus affert cultus ruralis exemplum. nam plerumque cito florent mala granata et fructum 3 Bas. 112 B (47 BC) 10 Bas. 112 BC (47 CD) 1 repraesentatur N\'MS 3 fico N\' 6 temtati CP et (m2 temptante) G 7 terra CPV gnari %\'SB ignari 91 (i pr. 8. u.) MIll haud ignari M (haud 8. u. m2) non ignari (non 8. u. m2) liber bybl. can. 8. Ambros. Mediol. 9 seseruare C et (se exp.) P 11 refulgere CP et (1 eras.) G fugere M et (re in mg. m2) S 12 sunt VNi 13 aquisitas CP adquisitus G (d s. u. m2) uehementior C (0 ex u) 15 uel II uelut N qua ΠUB commota CGP 17 possit eius esse MSB 19 illius C (u in ras. mai. spatii) 21 tuam CP dissoluetur C (e in ras.) dissoluitur 91 22 gratia MS adferre non possunt, nisi congruis peritorum remediis E excolantur, plerumque sucus uanescit interior et fonsforis species eius pulchra praetenditur. quae non inmerito conparatur ecclesiae, ut habes in Canticis ad ecclesiam dictum: ut cortex mali Punici genae tuae et infra: si floruerit uitis, floruerint mala granata. ecclesia enim bonum fidei fulgorem confessionisque praetendit tot martyrum sanguine speciosa et quod est amplius Christi cruore dotata, simul plurimos intra se fructus usu istius pomi sub. una munitione conseruans et uirtutum multa negotia conplecteosconplectens; sapiens F enim spiritu celat negotia. amygdalis quoque hoc genere medicari feruntur agricolae, ut ei amaris dulces fructus fiant, ut terebrent eius radicem arboris et in medium inserant surculum eius arboris, quam Graeci πεύϰην, nos piceam dicimus, quo facto suci amaritudo deponitur. ergo si agricultura conuertit stirpium qualitates, nonne studia doctrinae et disciplinae adtentio mitigare possunt quaslibet aegritudines 56 A passionum ? nemo ergo positus uel in adulescentiae uel intemperantiae lubrico de sui conuersione desperet. ligna plerumque in meliores uertuntur usus:

non possunt hominum corda mutari ? docuimus non solum inter diuersi generis arbores esse fructum diuersitates, sed plerumque in eadem specie arborum conpugnare sibi fructus. alia enim species masculorum, alia femineorum fructuum, sicut de dactulis supra iam diximus. 4 Cant. 4, 3 5 Cant. 7, 12 10 Pronerb. 11, 13 11 Bas. 109 CD, 112 A (46 E, 47 A) 2 uaniscit C et (corr. m2) GP 3 inmereto C 4 ut alt. G m2 N\' et G ml cet. 5 floruerit CPW et (er eras.) G fluerit V (corr. m2) floruit %M\'B et (si om.) MS 6 floruerint scripsi floruerunt libri 7 martirum CMB 8 donata (t 8. n m2) G 9 usus C (8 alt. eras.) 10 negotia multa N 11$tenim MS in spiritu II amygdalis B amigdalis cet. 12 fiant fructus Uind. 13 medio II 14 quem II (quam G m2) ΠЄΘΙΚЄN S (m2 in mg. ΠЄΟΥΚΕΝ) peucen IIB peuchen N\' peticen M 18 aduliscentiae CP et ( corr. m2) G 20 et non G m2 N\' 22 fructum CGP fructuum cet. diuersitatis ΠUM\' 24 dactylis CN\'S dactilis cet. supra iam scripsi ut supra iam II supra N 7* quis autem possit conprehendere uarietatem, speciem B gratiamque pomorum, singulorum quoque utilitatem fructuum sucorumque proprietatem, quae cuique rei apta uideantur, quemadmodum aegris uisceribus hominum amariora poma medicentur et inflationem asperitatemque interiorem temperent, quemadmodum rursus umorum aspera pomorum dulcibus temperentur ? denique ea medicina antiquior, quae herbis curare consueuit et sucis, nec ulla firmior sanitas quam quae lege C adprehenditur alimentis. unde secundum naturam docemur quia sola nobis esca medicina est. herbis certe ulcera aperta clauduntur, herbis curantur interna ideoque medicorum est opus herbarum potestates noscere; hinc enim medendi usus inoleuit.

Sed ut ad simplicia poma reuocemus stilum, alia sunt P quae quocuntur sole, alia quae et testis et corticibus clausa conplentur. mala et pyra, casus quoque genera omnia nuda obiecta sunt soli, nucis autem et nucleae, nuculei quoque fructus et testa opertus et cortice alitur tamen et ipse calore solis et quantum pineae densitate nuculeus absconditur, tantum E solis calore nutritur.

quanta deinde domini prouidentia est, ut ubi mollior fructus, ibi folii crassitudo ualidius tegimentum tuendo deferat pomo, quod uidemus in fructu ficulneae. delicatiora itaque ualidioribus munienda sunt, ut et ipse dominus per Hieremiam docet dicens: sicut ficus istas bonas recognosam translatos Iuda, quos emisi 13 Bas. 112 CD (47 D; 19 Bas. 112 D (47 DE) 23 Hier. 24. 5 1 posset CP et (corr. m2) G uarietatem C (e alt. tn ras.) 6 uinorum U\'MS humorum 91 (h 8. M.) cet. aspera pomorum om. CP asperitates G s. u. m2 (in quo sucis m2 8. u. post dulcibus) asperitates pomorum V 10 aperte C 14 quocuntnr CP et ml G cocuntur G m2 9iM\' coquuntur cet. et testis et II testis et N\' testis aut MSB 16 nuculei CM et (u alt. eras.) S nuchlei P (h eras.) nuclei cet. 17 aliter II (-tur G m2) 18 post solis add. atque nutritur N, qui om. mox tantam... nutritur (tanto ... nutritur in mg. m2 B) quanta MSB nuculeus CGM et (u alt. eras.) S nuclius P nucleus eel. 19 pronidentia est Henricus ScJienkl prouidentiae CP prouidentie G (-ia m2) prouidentia cet. 20 molior C mollior (1 pr. s. fl.) GP de loco isto in terram Chaldaeorum in bona, et confirmabo oculos meos super illos in bona. tamquam delicatos enim uelut quodam misericordiae suae ualidiori F saepsit tegmine, ne teneri fructus maturius interirent. denique de ipsis etiam in posterioribus dicit: delicati mei ambulauerunt uias asperas, quibus infra ait: constantes estote, filii, et proclamate ad dominum. hoc enim solum aduersum omnes procellas atque iniurias inuiolabile tegimen, inpenetrabile munimentum est. ubi ergo teneri fructus ibi crassiora tegmina et munimenta foliorum; contra autem ubi fructus ualidiores ibi teneriora folia, ut malus arbor docet. 57 A pomum enim ualidius non multo indiget protectionis auxilio; nam ipsa protectionis crassioris umbra pomo nocere plus posset.

denique doceat nos pampinus naturae gratiam et diuinae sapientiae interna mysteria. uidemus enim ita scissum atque diuisum, ut trium foliorum speciem uideatur ostendere; ita pars media distincta est, ut nisi inferioribus haereret, separata spectantibus uideretur. ea autem ratio uidetur seruata naturae, B ut et solem facilius admittat et umbram obtexat. denique procerius media pars eius extenditur et in ipsa summitate tenuatur, ut plus pulcritudinis quam tegumenti praeferat. etenim brabii speciem uidetur effingere significans quod uua inter pendentes ceteros fructus habeat principatum, cui tacito quodam iudicio naturae, sed euidenti indicio innascitur species 5 Baruch 4, 26 6 Baruch 4, 27 14 Bas. 112 D (47 E) 1 caldeorum II 3 ualidiore B 4 saepsit MS repsit CP et ml G sepsit G m2 cet. tenere CP et (-ri m2) G 7 clamate V Carn. dum II dfii N, fort. recte 8 homines CP et icarr. omnes) G tegimen CP tecmen V tegmen cet. 10 grassiora CGPMS grossiora V filiorum C et (corr. m2) G 12 post multo s. u. m2 add. tegmine G auxilio ... protectionis om. CG, add. in mg. inf. m2 P, cf. p. 102 u. 6 14 gratia CP 15 uidimus CP et (corr. m2) G 16 specie CP et (-8 m2) G 21 pulcritudinis CGS pulchritudinem N\' pulchritudinis cet. tegimenti MSB tegumentum N\' 22 brabii 91\' bra∗∗∗ 8 (brachii m2) brauii C (i alt. eras.) cet. 23 tacito C (to in ras.) et praerogatiua uictoriae. secum igitur habet brabium suum, quo et munimen sibi praebetur aduersum iniurias uel aeris C pariter imbriumque uiolentiam et inpedimentum non adfertur ad recipiendum solis calorem, quo tepefacta alitur coloratur augetur. ficulneae quoque folium aeque prope ut pampinus quadrifida rescinditur diuisione, quod eo clarius uidetur quo maius est folium, sane non ita ut pampinus uel ora omni uel summitate crispanti. sicut enim in ficulneae folio crassitudo ualidior ita in pampino species elegantior. D crassitudo igitur folii proficit ad tempestatis iniuriam repellendam, interscissio ad fructus gratiam uaporandam. denique hoc genus pomi grandinem non cito, maturitatem cito sentit, quia et latere uidetur aduersus iniurias et patere ad gratiam.