ceterum nisi uis statuti caelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus iacens uallibus campestris adseritur, mare rubrum Aegyptio pelago misceretur ? denique docent hoc qui uoluerunt haec duo sibi maria conectere atque in se transfundere, Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui maioris contuitu potentiae in effectum uoluit adducere quod ab indigena fuerat ante temptatum. quae res indicio est quod F superius est mare Indicum, in quo mare rubrum, quam aequor Aegyptium, quod inferius alluit. et fortasse ne latius se mare effunderet de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molimina sua rex uterque reuocauit.

Quaero nunc cum dixerit: colligatur aqua in 38 A congregationem unam, quomodo diffusas per lacus paludes stagna B 25 aquas et superfusas uallibus et campis omnibusque planioribus 1 Bas. 84 AB (35 B) 3 Uerg. Aen. I 105 5 Hier. 5, 22 10 Uerg. Aen. I 161 11 Bas. 84 C (85 C) 23 Gen. 1, 9 Baa. 84 D, 85 A (35 DE) 1 conterentur C (en ex corr. m3) conteretur V ipse (corr. m3) C (corr. m2) P 3 praeruptis C (v s, i tn3) insurgant G m2 UM\'B 4 repaculis C et (corr. m2) GP 8 sabulonis G m2 puluerem (m del.) CGP 12 inhiberet (t add. m2) CP (t in ras. m2) G 14 misceri*«r C m1 (misceretur m3) uoluerint II (-runt Pm2) 19 aequore C et (e exp.) P 20 alluit G m2 adluit N\'MS affluit G m1 cet. 23 congregatione Tina II (congregationem unam G m2) collectione una N\' collectionem undm AfSB 24 diffusa CGP 25 superfusas C (s ult. eras.) 5* locis currentes fontibus atque fluminibus una potuerit recipere collectio, aut quomodo una collectio, cum hodieque diuersa sint maria? nam et oceanum mare dicimus et T)Trrenum et Hadriaticum et Indicum et Aegyptium et Pontum et Propontidem et Ellespontum et Euxinum Aegaeum Ionicum Atlanticum; plerique etiam Creticum et septentrionale Caspium c adpellant mare. unde consideremus scripturae uerba, quae librato sunt trutinata examine.

colligatur inquit aqua in collectionem unam. una aquarum iugisque et continua congregatio est, sed diuersi sinus maris, ut quidam de scriptoribus forensibus ait. namque Pontus maris nostri sinus amplissimus meritoque in diuersis locis diuersa sunt nomina, quia uocabula aquis ex regionum uocabulis adhaeserunt, una autem D congregatio aquarum, eo quod iugis unda atque continua ab indico mari usque ad Gaditani oram litoris et inde in mare rubrum extremum circumfuso orbem terrarum includit oceano; interius quoque Tyrreno Hadrias, Hadriae cetera maria miscentur nominibus distincta, non fluctibus. unde pulchre habes quia deus congregationes aquarum uocauit maria. ita et una est generalis collectio, quae dicitur mare, et multae collectiones, quae maria pro regionibus nuncupantur. sicut enim multae E terrae ut Africa Hispania Thracia Macedonia praecanent Aegyptus Gallia atque Italia pro regionum appellantur uocabulis et una est terra, ita multa dicuntur pro locorum appellationibus 3 Bas. 88 AB (36 E 37 A) 10 Cic. Tim.. cf. Plat. Tim. p. 24 sq. 13 Bas. 85 BC (35 E 36 AB) 19 Gen. 1, 10 4 hadriaticum N (h exp. %MB) adriaticum II pontium (8. 1\' ponticum) Brux. 5 ellespontum liMB hellespontum cet. atlanticum P m2 in mg. et (at in ras.) M athianticum Crnl PM\' athlianticum V athlanticum Cm3 cet. 18 regione P et (corr. m3) C (tn2) G lo mare C gaditani oram (horam G m2 [in quo gadithani] MS) G vi2 N\'MS gadethanorum C (gadith. m3) P et m1 G gaditanorum B litora m2 CP 16 extremum circumfuso scripsi extremo circumfusa Brux. extremo circumfusum m2 GWL extrema circumfuso G% m1 cet. orbem VN\' et m2 GP orbe cet. 17 adrias adriae II 22 hispania (hi 8. u.) m3 (\' m2 GP tracia CN\'B tratia GPV machedonia CViiM\'B maria et unum est mare, sicut ait propheta dicens: tui sunt caeli et tua est terra; orbem terrarum et plenitudinem eius tu fundasti. aquilonem et mare tu creasti. et ad Iob ipse dominus ait: conclusi autem mare portis.

Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit, utrum, F cum per omnem fere terram et super terram fuerint aquae diffusae per uallestria agrorum, concaua montium planitiemque camporum, modo aequoris fusa congregatio una potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire terras, quae ante fuso per uniuersum flumine stagnabantur. praecanent si ita operta erant omnia — non enim diceret \'uisa est terra\\ nisi retectam uellet 39 A locis omnibus demonstrare —, si diluuium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum iam et super caelos et infra firmamentum fuerat facta discretio: quanto magis dubitaiidubitari non potest etiam montium uertices illa superfusione latuisse ? quo igitur illa omnis aquarum redundantia deriuata est? quae receptacula eam tam continua atque conexa absorbere potuerunt? de quo multus nobis potest sermo subpetere.

primum B quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere, quod aliqui ante nos confirmantes propria posuerunt sententia. ego quid facere potuerit non praetermitto: quid fecerit, quod aperte scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. adsero tamen secundum scripturas quia potuit locorum humilia et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: ego ante te ambulabo et montes planos C 1 Psalm. LXXXVIII 12 sq. 4 Iob 38, 8 13 Gen. 7, 20 27 Esai. 45, 2 3 tu fundasti om. II 7 aquae diffusae C diffusae aquae (atque G) GPVMSB diffusa quae 91M\' diffusa eaque M\' 9 effusa M congregatione IIWB (ne del. GB) congregationem UM\' 11 erunt C (corr. m3) 13 diluuium m3 C m2 CN diluui (diluuii S) et MS diluuii Caw. ml cet. 15 dubitari GPVWS et m2 B dubitare B ml cet. 21 diffundere C (e pr. ex i m3) 22 et p. 70, 1 facere C (e pr. ex i m3) 23 auctoritatem (m del.) CP dedici C (corr. m3) 24 praeterio C (corr. m3) faciam. potuit etiam ipsa aquarum uis profundiora ea facere quae insederat tanto fluctuum motu tantoque aestu concitatioris elementi, qui cotidie ima pelagi torquere et harenas uertere soleat de profundo. quis deinde sciat in quantum se illud magnum et inausum nauigantibus atque intemptatum nautis fundat mare, quod Brittannias frequenti includit aequore atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit. quis deinde non colligat quantum Lucrino et Auerno in Italia, D Tiberiadi quoque in Palaestina et ei lacui, qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta praetendit, portibusque diuersis Augusti atque Traiani ceterisque per uniuersum orbem infusum addiderit mare? sed sunt etiam non confusi lacus et