I Et factum est uespere et factum est mane, dies B unus. quaerunt aliqui, cur prius uesperum, postea mane scriptura memorauerit, ne forte noctem prius quam diem significare uideatur. nec aduertunt primo quod praemiserit diem dicendo: et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, deinde quod uespere finis diei sit et mane C finis noctis. ergo ut praerogatiuam et primatus natiuitatis diei daret, prius finem diei significauit, post quam secutura nox esset, deinde postea finem noctis adiunxit. eo usque autem noctem diei scriptura anteferre non potuit, ut et diei et noctis tempora diei appellatione concluserit et tamquam principalis auctoritate nominis uindicauerit. et hanc scripturae esse consuetudinem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus n exemplis probamus, siquidem et Iacob dixit: dies uitae meae pusilli et mali et iterum: omnes dies uitae meae et Dauid posuit: dies annorum meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam 4 Bas. 48 C (20 BC) 15 Bas. 49 A (20 D) 17 Gen. 47, 9 18 Psalm. XXn 6 19 Psalm. LXXXVIIII 10 1 praescribtus A 2 nubibus A (bi s. u. m2) adpareat CG 3 demonstrat N 4 factus CPV factQg G uesper CP factum est om. II dies (d ex corr.) A 5 cur G (ur m2 in ras.) VMSB cum cet. 6 et 13 scribtura A 7 quod primo II 8 dicendo (c s. u. ml) A uocauit A (q pro 0 scribere uoluit librarius) lucem diem CGP 11 significaret CPV et (corr. m2) G 12 eousque (ou in ras. m2) A 13 potuit 8. u. A 15 auctoritatem CPVMB auctoritate G (e ex S) scribturae A 16 potiore P potiori G (i alt. in ras.) appellationem C (m eras.) 17 giquidem A (9 ex s m3) 18 et pr. s. u. m2 A et iterum... meae post meorum u. 19 transponenda esse uidentur 19 daaid (d alt. ex t m2) A posuit (s in ras. m%) A 20 in om. II 21 legisse (se del. m2) A 22 lux pr. s. u. m2 A uespere UB uesper U\'M\'MS sequens dies ex noctis fine succedit. sententia autem dei euidens, quia diem primo uocauit lucem et secundo uocauit tenebras noctem.

praeclare etiam unum, non primum diem dixit; nam E secuturo secundo et tertio die et deinceps reliquis primum potuit dicere — et hoc ordinis uidebatur - sed legem statuit, ut XXIIII horae diurnae atque nocturnae diei tantum nomine 22 A definiantur, ut si diceret: XXIIII horarum mensura unius diei tempus est. sicut enim uirorum generatio conputatur et intellegitur etiam feminarum, quia nectuntur secunda potioribus, ita etiam dies numerantur et noctes aestimantur adiunctae. sicut igitur circuitus unus ita unus dies. nam plerique etiam ebdomadam unam unum diem dicunt, quod in se quasi in unum redeat diem et quasi septies in se recurrat. est autem haec circuitus figura a se incipere et in se reuerti. unde et B saeculum unum interdum scriptura dicit — nam etsi aliis locis saecula appellat, uidetur magis diuersitates statuum publicorum uel negotiorum significare quam saeculorum successiones aliquas definire — quia dies domini magnus et praeclarus et alibi: ut quid uobrsuobis quaerere diem domini? et hic tenebrae et non lux; manifestum est enim quod male consciis et indignis dies ille tenebrosus sit, quo C fulgebit innocentia et mens noxia cruciabitur. ceterum quod sine interpellatione noctium et successione tenebrarum dies 3 Bas. 49 A-C (20 DE, 21 A) Philo de opif. mundi 3 (I 8, 86; 4, 12 C.) 14 Bas. 49 D (21 BC) 18 Ioel 2, 11 Bas. 52 A (21 C) 19 Amos 5, 18 21 Matth. 13, 43 23 Esai. 60, 19 sq. 1 ex (x m2 ex a) A sententiam (m del. m4) A 5 uidebatur (b ex u m2) A 6 atque (t ex d m4) A 7 definiantur (i alt. ex e m4) A ut ml AQ ac A m2 (8. ut m5) Gm2 B 9 ..secunda (se ut uidetur eras.) A 12 ebdomada N\' unam A una N\'B, om. cet. unum] unam $(\' diem diem (alt. del. m2) A dicunt (t s. u. m4) A 13 recurrit G (eorr. m2) P 14 haec AMS et IliVS figura C (i ex 11, u alt. in ras.) 15 et p. 40, 1 scribtura A 16 diuersitates (es ex is) A statum n (statuum Gm2) 17 su.ecessiones (s lilt. inras. ex m ut uidetur) A 18 et (t m2 in ras.) A 22 fulgebit (b ex u m4) A 23 interpellatione (J (1 pr. eras.) P et m1 AG interpollatione V (1 pr. eras.) et Gm2 interpolatione A m4 cet. perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit scriptura nos docet.

pulcre autem uicem utramque unum dicturus diem matutino eum fineline conclusit, ut et a luce incohare diem doceret et in lucem desinere. non enim est integrum diei tempus et noctis, nisi fuerit expletum. unde et nos semper quasi in die D honeste ambulemus et abiciamus opera tenebrarum. noctem enim ad quietem corporis datam esse cognoscimus, non ad excutitur alicuius et operis functionem, quae somno et obliuione transcurritur. non sit in nobis comisatio et ebrietas, cubile et inpudicitia, non dicamus: tenebrae et parietes operiunt nos, et quis scit si uidebit altissimus ? sed sit in nobis amor lucis et cura honestatis, ut tamquam in die ambulantes opera E nostra coram deo lucere cupiamus, cui est honor laus gloriapotestas cum domino nostro Iesu Christo et sancto spiritu a saeculis et nunc et semper et in omnia saecula saeculorum amen. 6 Bas. 52 B (21 E) 6 Isid. de nat. rer. 2, 1 Rom. 13, 12 9 Rom. 13, 13 10 Sir. 23, 18 (26) 13 Matth. 5, 16 1 eit AN et (t s. u. m2) V sicut CP et (sit ni2) G 2 pulcrae A (a del. m4) C pulchrae P pulchre cet. 3 cum (del. m2) concluBit A incohare C et (h 8. u.) 91\' inchoare cet. 4 luc. A luce II desineret A (t del. m4) G (t eras.) C desiniret PV dcsinire 91\' 5 ununde (un pr. del. m2) A diem CPV die G (e ex 5) 6 nocte A 8 et AN, om. n (operisue G m2), uel Atr. Tell. obliuione (u ex b m4) A 9 comesatio A (e ex i m4) B et m2 GM comisatio GM m1 et (i m2 ex e) P comessatio VUU\' ebrietatis (om. et) N\' et alt. om. N\'MS, eras. G 11 uidebit (i pr. ex e m3, b ex u m4) A 12 hononestatis (no del. m2) A diem ACP V die G (e ex 6) 14 potestas ... semper et om. G dno (n infra add. ml) A sancto spu AS spu sco cet. am 15 saeculis... omnia om. P a saecula C a saeculo VN\' 16 ;:en (in ras., fuit XP\' j A, post amen add. C emend (*. e. emendatum) in A post u. 14 uersus unus erasus, alter uaeuus relictus est, in tertio legitur EXPLICIT TRACTATUS UNIUS et post unius uersus spatium in quinto DIEI INCIPIT SECUNDI DIES PRIMUS EXPLICIT. (EXPLICIT DIES PRIMUS G VN\' B) INCIPIT DIES SECUNDUS llN\'B EXPLICIT TRACTATUS DIEI PRIMI. INCIPIT (DIEI add. S) SECUNDI (TRAC- TATUS add. S) MS EXPLICIT DIES PRIMUS. INCIPIT LIBER SE- CUNDUS Diu. EXPLICIT LIBER PRIMUS. LVCIPIT SECUNDUS Brux.

Diem primum uel potius unum — maneat enim ei F pro- phetici praerogatiua sermonis — ut potuimus absoluimus. in quo conditum caelum, terram creatam, aquarum exundantiam, circumfusum aerem, discretionem factam lucis atque tenebrarum dei omnipotentis et domini Iesu Christi, sancti 22 F quoque spiritus operatione cognouimus. quis ergo non miretur dissimilibus membris disparem mundum in corpus unum adsurgere et insolubili concordiae caritatisque lege in societatem et coniunctionem sui tam distantia conuenire, ut quae discreta natura sunt in unitatis et pacis uinculum uelut indiniduaindiuidua conpassione nectantur? aut quis haec uidens possibilit.atem rationis infirmo ingenio rimetur? quae omnia uis diuina inconprehensibilis humanis mentibus et ineffabilis sermonibus nostris uoluntatis suae auctoritate contexuit.

fecit igitur deus caelum et terram et ea quasi auctor esse 23 A praecepit, non tamquam figurae inuentor, sed tamquam operator naturae. nam quomodo sibi conueniunt operatoria inpassibilis dei uirtus et passibilis materiae natura tamquam altera ab altera quo indiguerint mutuantes? nam si increata materia, uidetur ergo deo creandae potestas materiae defuisse et ab ea operationi subiacentia mutuatus: si uero inconposita, mirum admodum coaeternam deo materiem decorem sibi B 1 Bas. 52 C (22 A) 2 profetici A prophetici. (se ut uidetur eras.) C 3 potuimus C (i ex e m3) 4 qua C et (o s. a m2) G exundantia II (-am m2 (?) 5 atque (t ex d m4) A 6 dlo (5 del. m4) A omnipotentis (s s. u., m2) A omnips C omnipotentes (-tis m2) GP sancti quoque sps A _ ZO sps quoque sci cet. 7 operatio*ne (r eras.) A 8 mnndn* (8 eras., m m2) A 9 insolubili (i ult. ex e ?) A legem CP V 10 conexionem N\'MS 11 uinculo Ami 12 conpactione II 14 inconpraeliensibilis A 15 conexuit G m2 N 16 auctor (c 8. u. m2) A 18 sibi (b ex u m2) A 19 naturae (e eras.) A 20 quod CG, 8. u. V 21 potestas (o ex u) A materia G (-ae m2) P defuisset II (t eras. G) 22 mutuatasi... inconposita (tres litt. euanidae) A mutuata (a alt. m2 ex us) G 23 materiae AC inateriaem B materiffim 3T materiam S (-em m2) GP non potuisse conferre, quae substantiam non a creatore acceperit, . sed sine tempore ipsa possederit. plus ergo inuenit operator omnium quam contulit: inuenit materiem, in qua posset operari, contulit autem figuram, quae decorem inuentis rebus adferret. unde excipiendus a ceteris tamquam dies unus, non conferendus cum ceteris tamquam dies primus est, quo fundamenta rerum omnium posita et causae esse coeperunt, quibus mundi huius atque uniuersae uisibilis creaturae fulta C substantia est. quare ad secundi diei miranda opera sermo nobis prodeat, quorum eminentia non secundum tractatus nostri possibilitatem, sed secundum scripturam ad laudem refe- renda est creatoris. uos igitur quaeso ut naturaliter aestimare