Docuit itaque nos ecclesia in Canticis canticorum quod iste paries domino nostro Iesu Christo obstare non potuit nec ei qui secutus est Christum dicens: uox fratris mei; ecce hic uenit saliens super montes, transiliens supercolles. similis frater meus capreae uel innulo ceruorum in montibus Bethel. ecce hic retro post parietem nostrum, prospiciens per fenestras, prospiciens per retia. respondit frater meus et dixit mihi: surge, ueni, F proxima mea, speciosa mea, columba mea, quoniam ecce hiems transiuit, pluuia abiit. discessit sibi. flores uisi sunt in terra, tempus secandi aduenit, uox turturis audita est. lores apostoli, tempus messis fructus est Christi, uox turturis uox ecclesiae. iure igitur dei filius posteaquam terrenos homines nec ad superna gradientes et corporalibus inspexit angustiis coartatos - non erat enim qui faceret bonum, non erat usque ad unum - descendere in terras ipse dignatus est, ut parietem illum legis, hoc est molem quandam et superstitionem intellectus corporalis auferret. quae quasi premeret et obumbraret corda populorum. melior igitur 1324 A maceria quam paries. denique non bonus panes dealbatus, quod non otiose dictum est principi sacerdotum eo quod medii parietis inpedimenta seruabat, quem dominus Iesus abstulit quasi duram militiam, quo clariorem obseruantiam religionis infunderet, ut iam non unum Iudaeorum genus quasi corporali quodam praescripto legis inclusum, sed omnes gentes ad dei cultum per euangelium uocarentur.

duo igitur gemini B 3 Cant. 2,8—12 15 Ps. 13, 3 21 Act. 23, 2 sq. 2 nec a. U. m3 P, om. aBCL uel Xx 3 sequutus FOV 4 et transiliens E Υ T 5 caprene X et in u. ult. m3 P, om. cet. uel Px. uelut cef. innulo P m1 B hinnulo LX hinulo P m3 C innulus a inulo X 7 nostram X (-um corr. O π V) 8 prospiciena pr. ante post transponunt X 10 transibit (v a. b) m3 P, m2 G (in quo om. ecce) discussit P (e 8. Ų m3) L 13 xps a 14 gradientes (te s. U. m.1) P et om. X 16 terram X 21 principia P (s eras.) GL 12 media PL 23 quod X (d eras. π, expo V) qua (o 8. a m2; G 24 infunderet (t a. U. m3) P non iam BCX genus iudaeorum X duae geminae uitae, duae geminae sunt militiae, ita ut prior melior sit sequente. et ideo quod est melius reformatum est. quis autem neget euangelium praestare legi? bona tamen lex, si supra litteram mentem erigas; littera enim occidit. quid autem haberet haec historia gratiae, nisi lucem tanti mysterii uideremus? docuit enim nos apostolus sanctus in simplicitate historiae secretum quaerere ueritatis et in quasdam non intellegibilis secundum litteram disputationes sensum c referre scribens : dicite mihi, qui legem legistis, legem non audistis? scriptum est enim quia Abraham duos filios habuit, unum ex ancilla et unum de libera; sed qui ex ancilla secundum carnem natus est, qui autem de libera secundum promissionem. quae sunt inquit per allegorian dicta. haec enim sunt duo testamenta et infra: quae autem sursum est Hierusalem libera est.

ad illam igitur quam medius paries incidere et diuidere non D potuit mentis sublimitate tendamus. solutus enim est secundum intellectum corporalem ueteris ille paries testamenti, expulsa est ancilla, tenetur libera. ex libera sumus liberi; libera est enim ecclesia, expulsa synagoga est - seruiebat enim populus Iudaeorum - remotum est seruitutis iugum, quod nostrae animae quaedam colla reprimebat, ne ultra parietem uitae prioris possemus aspicere. habemus iugum bonum ac leue, quod habenis pacis et gratiae uinculis magis erigat quam E deprimat copulatos. hic est dominus, cuius in Zara typus ante praecessit, eo quod ex tribu et ex semine illius Zarae dominus Iesus secundum carnem non solum a femina, sed etiam sub 4 II Cor. 3, 6 9 Galat. 4, 21-24 15 Galat. 4, 20 21 Act. 15, 10 23 Matth. 11, 29 27 Gal. 4, 4 2 sequenti BC 5 gratia P (-ae m2) L 8 intellegibiles P (es ex is m2) cet. 9 qui legem legistis] sub lege uolentes esse X 11 ex] de T et (in quibus unum de libera et unum de ancilla) X 12 ex] de n 14 allegorian P m1 allegoriam P m3 cet. 16 at 0 et (ad m2) PF 17 80llicitus PL 20 enim est B G X, enim om. PL est synagoga X 23 possemus PCET et m2 F possimus F m1 cet. 24 et] ac X 26 et 8. u. m3 P lege generatus est, ut eos qui sub lege erant redimeret pretio sui sanguinis. cuius figura ideo in manu illius Zarae praecessit, ut promitteret nobis quia uenturus erat qui ueteris uitae reuocaret usum et libertatem quam tribuerat primo illi Adam in Adam nouissimo reformaret, - ut iam genus hominum sine F lege sit seruitutis.

Si igitur Thamar cognouimus propter mysterium inter dominicas generationes esse descriptam, Ruth quoque sine dubio pari ratione minime praetermissam aestimare debemus, de qua sensisse uidetur apostolus sanctus, cum alienigenarum uocationem gentium spiritu praeuideret per euangelium esse celebrandam, dicens quod lex non sit iustis posita, sed iniustis. quomodo enim Ruth, cum esset alienigena, Iudaeo nupsit? et qua ratione in Christi generatione eius putauit euangelista copulae conmemorationem esse faciendam, quae 1325 A legis serie uetabatur? non ergo ex legitima saluator generatione manauit? uidetur esse deforme, nisi ad apostolicam sententiam reuertaris quia lex non est iustis posita, sed iniustis. haec enim cum sit alienigena et Moabitis, praesertim cum lex Moysi prohiberet has nuptias Moabitasque excluderet ab ecclesia - sic enim scriptum est: Moabitae non introibunt in ecclesiam domini usque ad tertiam et quartam generationem et usque in saeculum - quomodo intrauit in ecclesiam nisi quia sancta et inmaculata moribus supra legem facta est? si enim lex impiis et peccatoribus posita est, B utique Ruth, quae definitionem legis excessit et intrauit in 4 I Cor. 15, 45 5 Rom. 8, 15 12 I Tim. 1, 9 13 Ruth I, 4 16 Dent. 7, 3 19 Euseb. Quaest. euang. 242, 9 20 Exod. 34, 16 21 Dent. 23, 3 2 figuram (m eras.) P 4 illi adae EGT 7 Thamar] raab X 8 discriptam X 10 scs apostolus C 11 prouideret PaBLOK 12 sit posita iustis CX 16 uocabatur FΟπ non (s. u.) uocabatur (in mg. x notabatur) V post ergo add. non quod aC 17 ad 8. u. P 18 est om. a 20 prohibeat C moabitidasque G quae (om. Moabitas) a 21 intrabunt GET 22 domini] dl X ad] in X 25 sic (c eras.) P ecclesiam et facta est Israhelitis et meruit inter maiores dominici generis conputari, propter cognationem mentis electa, non corporis, magnum nobis exemplum est quia in illa nostrum omnium, qui collecti ex gentibus sumus ingrediendi in ecclesiam domini, figura praecessit. hanc igitur aemulemur, ut quia c haec moribus hanc praerogatiuam meruit adsciscendae societatis suae, sicut historia docet, nos quoque propter morum electionem in ecclesiam domini meritis suffragantibus adle.

gamur. etenim cum Israhelitas in diebus iudicum superioribus fames temporibus urgueret, a Bethleem ciuitate Iuda. in qua natus est Christus, abiit uir colere in agro Moab cum uxore et duobus filiis; Elimelech uiro nomen, mulieri Noemin. filii eius acceperunt sibi uxores Moabitidas - nomen uni D Orfa, nomen secundae Ruth - et inhabitauerunt illic quasi decem annis et mortui sunt sed derelicta mulier a duobus filiis et uiro proprio destituta cognito quod deus uisitaret Israhel regredi domum parans coepit suadere ut domum propriam repeterent uxores filiorum suorum. una concessit, Ruth uero cum socru mansit. cui cum diceret socrus: ecce iam consponsa tua ad populum suum regressa est et ad deos suos, et tu reuertere pariter cum consponsa tua, E respondit Ruth: non contingat mihi dimittere te et redire . 9 Ruth 1, 1 sq. 13 Ruth I, 3 sq. 19 Rath 1,15—17 1 israhelites (i 8. e alt. m2) P 4 ingredi PL R suffragrantibus (r alt. del.) P adlegamur B aHegamur P m3 FGrLT et (e ex i) V adligamur P ml allegemur (e alt. ex a) E alligamur α0 et (e 8. a alt.) π 10 betlehé (e alt. 8. u. ml; ê ex e m3) P bethlehem ET bethlcm aBG bethel π iuda LX iudae y indaea ΡαΒC 11 colligere aBCX et (in ras. m2) E moab in agro X 12 elimelech LX aimelech (n in ras.) V abimelech F (el a. ab m2) cet. noemin P m2 C F ϒ π T et (n alt. eras.) EV noomin P ml a noomi B (corr. noemi) G noemi L tt (i ex en m2) 0 14 et nomen BX habitauerunt ET ibi C 15 relicta G a om. PL 17 parans (s 8. u.) P 18 peterent X concessit (con 8. u.) P consensit L 19 remansit C 21 conspoosa (con 8. u. m3) P consponsata LX 22 contingat (t alt. 8. u.) P credere P (corr. redire) a ad deum meum], quia quocumque tu ieris ibo tecum et ubi tu habitaueris habitabo. populus tuus populus meus et deus tuus deus meus. et ubi mortua fueris moriar et ubi sepulta fueris sepeliar. atque ita duae peruenerunt in Bethleem. hos igitur mores atque hanc sanctitatem erga socrum, pietatem erga defunctum, religionem erga deum cum cognouisset Boos, proauus Dauid, iuxta Moysi p legem, ut semen defuncti proximi suscitaret, eam sibi elegit uxorem.