singulis quoque generibus hominum 3,11 -14 conueniens 
 tribuit sanctus Baptista responsum, unum omnibus, ita 
 publicanis, ne ultra praescriptum exigant, militibus, ne calumniam 
 faciant, praedam requirant, docens idcirco stipendia constituta 
 militiae, ne dum sumtus quaeritur, praedo grassetur. 
 sed haec et alia officiorum praecepta propria singulorum, F 
 misericordia conmunis est usus, ideo conmune praeceptum, 
 omnibus officiis, omnibus aetatibus necessaria et ab omnibus 
 deferenda. non publicanus, non miles excipitur, non agricola 
 uel urbanus, diues et pauper, omnes in conmune admonentur, 
 ut conferant non habenti; misericordia enim plenitudo uirtutum 
 est. et ideo omnibus est proposita perfectae forma uirtutis, 
 ne uestimentis alimentisque suis parcant. misericordiae 
 tamen ipsius pro possibilitate condicionis humanae mensura 1307 A 
 seruatur, ut non sibi unusquisque totum eripiat, sed quod 
 habet cum paupere partiatur. 
 Aestimante autem populo et cogitante in cordibus 3,15 iq. 
 suis de Iohanne, ne forte ipse esset Christus, respondit 
 dicens: ego quidem uos baptizo in aqua in paenitentia. 
 uidebat ergo Iohannes cordis occulta. sed consideremus 
 cuius haec gratia. quemadmodum autem prophetis palam fiant B 

 25 Matth. 3, 11 

 1 et om. C, 8. u. M2 B 2 infructuoaas PL 8 quia AX (a exp . it V) 
 habent AX (n ezp. KV) habet cet . 4 conentur ut adferant A et 
 wi2 F conetur ut adferat F m1 cet . 5 pro nobis pr. bis A 6 ne 
 (a . I si M3) P, (E . T ut m2) F 7 ferre d5 x 8 baptista iohannes 
 EjT 10 ne praedam LX 12 praeceptam (m eras.) P 13 misericordiae 
 PL Gratiam codd. aliquot et (ae ex a m2) E 14 necessariae tam omnibus 
 PL ab] ob A 21 seruiatur L seruetur Gratianus 25 baptizo 
 U08 a, uos om. G in ante aqua om. A 27 cuius] et nos (in mg. m3 
 cuiua) A nam quemadmodum (om . autem) ĄT fiunt X 

 6. 
 
 
 cordis occulta Paulus ostendit dicens: occulta quoque 
 cordis eius manifesta fient, et procidens in faciem 
 adorabit deum pronuntians quod uere deus est in 
 uobis. dei ergo munus est, qui reuelat, non uirtus hominis. 
 qui diuino magis adiuuatur beneficio quam naturali cernit 
 officio. quo autem proficit ista cogitatio Iudaeorum nisi ut 
 secundum scripturas uenisse Christum probetur? erat enim 
 qui exspectabatur et ipse utique qui exspectabatur, non is qui c 
 non exspectabatur aduenit. quid autem ineptius quam quod 
 qui in alio aestimatur in se ipso esse non creditur? quem 10 
 per mulierem uenturum putabant per uirginem uenisse non 
 credunt. quae deo secundum carnem dignior generatio quam 
 ut inmaculatus dei filius inmaculatae generationis seruaret 
 etiam in suscipiendo corpore puritatem? et utique diuini aduentus 
 signum in uirginis partu, non in mulieris constitutum 
 est. ego inquit uos aqua baptizo. cito probauit non esse D 
 se Christum, qui uisibili operetur officio. nam cum ex duabus 
 naturis homo, id est ex anima subsistat et corpore, uisibile 
 per uisibilia, inuisibile per inuisibile mysterium consecratur; 
 aqua enim corpus abluitur, spiritu animae delicta mundantur. 
 aliud agimus, aliud inuocamus, licet etiam in ipso fonte 
 sanctificatio diuinitatis adspiret; non enim aqua omnis ablutio 
 est, sed haec inter se diuisa esse non possunt et ideo aliud E 

 1 I Cor. 14, 25 15 Esai. 7, 14 

 1 Paulus 8. u. m3 A, qui om . ostendit dicens occulta 3 adorabit 
 AET adorauit P (b 8. u m3) cet . dum Αχ 6 profecit AC 8 his 
 (h eras.) PCiz 9 non om. 0, a. u. m2 V 10 his (h eraa.) PC 
 11 uenisse per uirginem PB 13 ut 8. u. m3 A, om. B 14 diuina 
 (-ni m3) P 15 partum (m del. uel eras.) X 17 duabus α C γ et (a 
 ex 0 m2) AFGTV duobus cet . 18 naturis Αα CG γΤ et (is in ras. 
 m2) V naturalis E (al eras) cet . est s. u. P uieibile per uisibilia 
 (inuisibilia a) inuisibile (in s. u. Â, et inuisibile n, per uisibilia inuisibile 
 om. G) per inuisibile (uisibile add F, del. m2) AaBCXx uiaibile per 
 inuisibile per uieibilia inuisibilia per uisibile P et (qui uisibile post 
 per inuisibile add.) L 20 sps (s. m3 spu) P 21 agimus et aliud X 
 22 adspiret (i ex e m3) P 
 
 
 fuit baptismum paenitentiae, aliud est baptismum gratiae, 
 istud ex utroque illud ex uno. nam cum delicta conmunia 
 sint mentis et corporis, purificatio quoque debuit esse conmunis. 
 et bene sanctus Iohannes se intellexisse significans quid 
 in cordibus cogitarent et quasi non intellexerit declinans maiestatis 
 inuidiam non uerbo, sed opere declarauit non esse se 
 Christum. opus enim hominis est gerere paenitentiam delictorum, 
 dei munus est gratiam inplere mysterii. uenit autem F 3,16 
 fortior me. non conparationem fecit, ut ipso se tantum fortiorem 
 dixerit Christum — neque enim inter dei filium et 
 hominem ulla poterat esse conlatio — sed quia multi fortes. 
 nam et diabolus fortis; nemo enim potest uasa fortis 
 diripere nisi prius adligauerit fortem. multi ergo tortes, 
 fortior nemo nisi Christus. denique eo usque non fecit conparationem, 
 ut addiderit: cuius non sum dignus calciamenta 
 portare, euangelicae praedicationis ostendens in apostolos 1308 A 
 gratiam esse conlatam, qui sunt calciati in euangelium. uidetur 
 tamen ideo hoc dicere, quod plerumque Iohannes personam 
 accepit populi Iudaeorum. unde ad hoc referunt quod ait: 
 illum oportet crescere, me autem minorari, quod oporteret 
 minorem fieri populum Iudaeorum, crescere in Christo 
 populum Christianum. denique et Moyses accepit personam 
 populi, sed et ille calciamentum non dominicum portabat, 
 sed pedum suorum. et isti calciati sunt calciamentum B 

 12 Marc. 3, 27 15 Matth. 3, 11 17 Ephea. 6, 15 20 Ioh. 3, 30 

 1 baptisma PL eat baptismum gratiae AaBC est gratiae PX gratiae 
 est X gratiae L 2 istud baptisma P istud baptismum L utrosque 
 F (a eras.) Y (utrisque m2) utrasque 0 (utrosque m2) n (utroque 
 m2) utroque G 5 se declinans P 6 se esse B, se om. a 
 9 comparatitionem (ti eras.) A 10 xp* (o eras. et a . m m2) P ipo L 
 xpm (o 8. tp m2) 0 11 conparatio FKV comparatio LO 12 fortis est C 
 13 mulier (er s. u.) P ergo] enim AT fortis Pa 18 in eo C 
 19 accipit PBG 20 minui PBL; ef. de ben. patr. 47 oportet 0 
 et (-eret corr.) ml π , m3 P 22 accipit Pa 24 calciamentum P 
 (i to 8 . tum mS) calciamento Εγ T 
 
 
 fortasse non suorum pedum, ille autem soluere calciamentum 
 pedum iubetur suorum, ut animi eius gressus et mentis corporei 
 nexus uinculis absolutus iter spiritale gradiatur. apostoli autem 
 calciamentum deposuerant corporale, quando missi sunt sine 
 calciamento, sine uirga, sine pera, sine zona, sed non statim 
 domini calciamenta portarunt. fortasse post resurrectionem 
 portare coeperunt; ante enim ne cui gesta domini dicerent 
 monebantur. denique postea his dicitur: ite in orbem C uniuersum 
 et praedicate euangelium, ut euangelicae praedicationis 
 uestigium proferentes toto dominicorum seriem circumferrent 
 orbe gestorum. est igitur calciamentum nuptiale euangelica 
 praedicatio. sed de hoc oportunius aliquid in aliis explicabimus.