magna sanctis cura est uerecundiae, ut plerumque in ipsis 
 pudor uotis sit, sicut hoc loco aduertimus sanctam Elisabet, 
 quae utique filios habere cupiebat, occultantem se mensibus 
 quinque. quae causa occultationis nisi pudoris? est enim F unicuique 
 officio praescripta aetas et quod tempore decet tempore 
 non decet aeuique mutatio facti uniuscuiusque mutat 
 saepe naturam. sunt etiam ipsi quaedam tempora praescripta ■ 
 coniugio, quando dare operam liberis sit decorum, dum anni 
 uigent, dum suscipiendorum liberorum spes est, dum generandi 
 usus est in exemplo, copulae quoque usus in studio 
 est. at uero ubi matura aeui senectus successerit et aetas 
 regendis liberis habilior quam creandis, pudor est legitimi 
 licet coitus indicia gestare et grauari alienae aetatis onere 
 et tumescere aluum non sui temporis fructu. senes enim ab 1281 A 
 ipsa concluduntur aetate et iusto intemperantiae pudore reuocantur 
 facere opera nuptiarum. adulescentes ipsi plerumque 
 filiorum uota praetendunt et excusandum arbitrantur aetatis 
 calorem generationis adfectu. quanto magis senibus agere 
 turpe est quod adulescentibus pudor est confiteri! quin etiam 
 ipsi iuuenes, sobria timore diuino corda qui temperant, suscepta 
 plerumque subole renuntiant operibus iuuentutis. et B 
 quid mirum de hominibus, si pecudes quoque muto quodam 
 opere loquuntur generandi sibi studium, non desiderium esse

 3 Origenes hom. in Lucam VI (XIII 1813 cd M.) 9 cf. Exain. 
 V 30, Xen. Cjmm. I 4, 12 10 cf. Sall. Cat. 20, 10 

 1 quid mihi sic (sic s . u.) fecit... quibus in ras. P iu quibus CX 
 2 homines magna scis cura in mg. ittf. P 3 cura scis C 4 uoti Xy 
 (m2 ex uoci 7; corr . notis T) 6 occultationis est Gf 8 aeuiquem 
 (m eras.) P 11 generandis aL 12 est usus a in om. X est 
 in studio 7 14 creandi y 15 coetue P ml et (i 8. e) G coitus P m3 
 grauare X (-ri corr. FOV) 16 fructum (m exp.) P, (m eras.) L 
 17 claduntur X (excluduntur m2 0) 19 et] ut X arbitrandum 
 (-atur corr. m3) P, (m2) L 22 sobria (0 ex u) n, sobrii (0 ex u, i 
 alt. ex a) V, sobrii a Ox (sobria corr. E) 25 locuntur BCG . 
 
 
 coeundi? siquidem ubi semel grauem aluum sibi senserint et 
 genitali aruo semen receptum, iam nec concubitu indulgent 
 nec lasciuiam amantis, sed curam parentis adsumunt. at uero 
 homines nec conceptis nec deo parcunt: illos contaminant, 
 hunc exasperant. priusquam te inquit formarem in 
 utero, noui te et in uulua matris sanctificaui te. 
 ad cohibendam petulantiam tuam manus quasdam tui C auctoris 
 in utero hominem formantis aduertis. ille operatur, et 
 tu sacri uteri secretum incestas libidine? uel pecudem imitare 
 uel deum uerere. et quid de pecudibus loquar? terra 
 ipsa a generandi opere saepe requiescit et, si inpatienti hominum 
 studio iactis frequenter seminibus occupetur, inpudentiam 
 multat agricolae, fecunditatem sterilitate conmutat. ita quidam 1282 A 
 in ipsis elementis ac pecudibus ab usu non cessare generandi 
 naturae pudor est. merito ergo sancta Elisabet erubescebat 
 gratiam, etsi non recognosceret culpam. nam etsi concepit 
 de uiro — neque enim aliter de hominis ortu fas est credere — 
 tamen partus sui erubescebat aetatem. et rursus caruisse se 
 gaudebat obprobrio; pudor est enim feminis nuptiarum praemia 
 non habere, quibus haec sola est causa nubendi. hoc B 
 igitur obprobrium consolatur sui pudore sublatum, eo pudore, 
 ut dixi, quod pudebat eam propter aetatem. unde intellegi 
 potest quia iam non conueniebant inter se concubitu coniugali; 
 neque enim ea quae senilem non erubesceret coitum

 2 Uerg. Georg. III 136 5 Hier. 1, 5 19 Gen. 30, 23 

 2 aruo PL aluo y (8 . m2 aruo) cet . perceptum X (per ex prae V) 
 3 at (m2 in ras. ex ad) P 7 auctoris tui C 9 pecudes X (-em 
 corr. V) imitarc (i pr. ex e m3) P emittare L eminare F et (s. m2 
 ł emulare) TC, (imitare corr.) V 10 loquar a loquor cet . 13 multat 
 BCfX et (s. m2 mactat) ET multa PL multe G mutat a 15 ergo 
 sca P ergo sca etiam B ergo etiam sca cet . 17 fas est de hominis 
 ortu y 18 se s. u. L, om. X 19 pudoris X 21 obprobrio P 
 sui pudoris esse ctC sublatum (o s . u ̣ m ̣ m3) P, (u alt. ex a) a 
 eo] et aX (eo s . et m2 0) 22 quo PL pro aetate a unde 
 et P 24 quae anil est (t. e . anilem) P (anilis esset m3) post coitum 
 a . m. m3 add . cum P erubescet X (i s. e tert. F, ere 6 e. et m2 m) 
 
 
 erubesceret partum; et tamen erubescit onus parentis, quamdiu nescit 
 mysterium religionis. illa quae occultabat se, quia conceperat 
 filium, iactare se coepit, quia generabat prophetam, et c 
 quae erubescebat ante benedicit et quae dubitabat ante firmatur 
 ecce enim inquit, ut uox salutationis tuae 
 facta est in auribus meis, exsultauit in gaudio 
 infans in utero meo. itaque magna uoce clamauit, ubi 
 domini sensit aduentum, quia religiosum credidit partum; 
 nulla enim causa erat pudoris, ubi prophetae ortus datae, non 
 adfectatae fidem generationis adscisceret. 
 
 LIBER SECVNDVS. 1,26 sq. Eodem autem tempore missus est angelus 1281 D Gabrihel 
 a domino in ciuitatem Galilaeae, cui nomen 
 Nazareth, ad uirginem desponsatam uiro, cui nomen 
 erat Ioseph, de domo Dauid, et nomen uirginis 
 Maria. latent quidem diuina mysteria nec facile iuxta 
 propheticum dictum quisquam hominum potest scire consilium 
 dei, sed tamen ex ceteris factis atque praeceptis domini salutaris 
 possumus intellegere et hoc perpensioris fuisse consilii, E 

 5 Luc. 1, 44 16 sqq. Origenes hom. in Lucam VI (XIII 1814 c 
 M.); cf. de inst. uirg. 6, 42 17 Esai. 40, 13 

 1 onas] omnis X (onus in mg. F, onus in mg. m1 et onus m2 
 corr . V) 2 religionis (i pr. ex e m3) P 4 benedixit X (x ex c m2 V) 
 5 tuae om. X (s. u. m2 0) 6 in gaudio P (in 8. u. eras.) G Εγ LX 
 in om. cet.; cf. de fide IIII113 7 uoce magna a 8 sentit ET religiosum 
 (i pr. ex e m3) P gloriosum a 9 erit (a 8. i m3) P pudoris F 
 (is ex e) L (s eras.) X pudore 0 et (-ri corr.) V pudori cet . EX- 
 PLICIT LIB. I. INCIPIT LIB. II. a FINIT LIB PRIM\' INCIPIT LIB 
 SCDS IN EVGL SCDM LVCAM DE ANNVNTIATIONE C EXPLICIT 
 LIBER PRIMVS DE IOHANNIS BAPT GENERATIONE. INCIPIT LT- 
 BER SECVNDVS (y add.: DE MATRE DNI VBI AB ANGELO SA- 
 LVTATVR) x- in ceteris neque subscriptio est neque inscriptio 13 nomen 
 erat X 14 na∗∗∗zareth (na in ras.) P disponsatam X 15 eius 
 uirginis a 18 dni G praeceptis] mandatis X saluatoris CE et 
 (m2 ex salutaris) 0 19 propensioris C 
 
 
 quod ea potissimum lecta est, ut dominum pareret, quae 
 erat desponsata uiro. cur autem non antequam desponsaretur 
 inpleta est? fortasse ne diceretur quod conceperat ex adulterio. 
 et bene utrumque posuit scriptura, ut et desponsata esset et 
 uirgo: uirgo, ut expers uirilis consorti uideretur, desponsata, 
 ne temeratae uirginitatis adureretur infamia, cui grauis aluus 
 corruptelae uideretur insigne praeferre. maluit autem dominus 
 aliquos de suo ortu quam de matris pudore dubitare — sciebat 
 enim teneram esse uirginis uerecundiam et lubricam 
 famam pudoris — nec putauit ortus sui fidem matris iniuriis 
 adstruendam. seruatur itaque sanctae Mariae sicut pudore 
 integra ita inuiolabilis opinione uirginitas; oportet enim 1282 D sanctos 
 et ab his testimonium habere qui foris sunt, nec decuit 
 sinistra uirginibus opinione uiuentibus uelamen excusationis 
 relinqui, quod infamata mater quoque domini uideretur.