Sed forte dicas quia scriptum est: alienigenae C faenerabis et non consideras quid euangelium dicat, quod est D plenius. sed hoc interim sequestremus: legis ipsius uerba considera. fratri tuo non faenerabis inquit ad usuram; alienigenam exiges. quis erat tunc alienigena nisi Amalech, nisi Amorraeus, nisi hostis? ibi inquit usuram 10 Matth. 7,16 Bas. 280 B (113 B) 14 Bas. 280 C (113 D) 17 Luc. 6, 24 19 Deut. 23. 20 22 Deut. 23, 19 et 20 24 Deut. 25, 17; 31, 4 2 quis om. BT 3 absintiati B absinthiati C 4 piceum BT 5 lanum VBT uulbam Tx (u e. b) PBT procurat D et (-et corr.) P4 . 6 humanitate* (s R. u. lJ) indicant DP\' alienos (-orum m2) constat V 7 diffluit Erasmus defluet B defluit V (in quo lacrimis defluit) cet. 8 cibos V strangylas V symfonia V simfonia P simphonia TC 9 misero B spinft§ P 10 colligunt (i ex e) P colligunt inquit V V / / 11 ficos Y centisima P centensima V 12 tribulos P potes ergo r ergo om. DP\' 13 iste (ic 8. e) D istic P illic DP\' 14 nascitur PIJP\'O 17 ssaluator (s pr. del. ml) P 24 amalech (h ll. u. m2) V ammoreus libri hostes DI-\' usuro P 35* exige. cui merito nocere desideras, cui iure inferuntur arma, huic legitime indicuntur usurae. quem bello non potes facile uincere, de hoc cito te potes centesima uindicare. ab hoc usuram exige quem non sit crimen occidere. sine ferro E dimicat qui usuram flagitat, sine gladio se de hoste ulciscitur qui fuerit usurarius exactor inimici. ergo ubi ius belli, ibi etiam ius usurae. frater autem tuus omnis, fidei primum, deinde Romani iuris est populus: narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio ecclesiae laudabo te.

denique etiam in Leuitico praescribit lex usuram a fratre non esse poscendam. sic enim habes: et uiuet frater tuus tecum. pecuniam tuam non dabis illi in usuram et in amplius recipiendum non dabis illi escas F tuas. generaliter haec sententia dei omne sortis exclusit augmentum. unde et Dauid et benedictum aestimauit et dignum habitatione caelesti qui pecuniam non dedit in usuram. si ergo qui non dedit benedictus, sine dubio maledictus qui ad usuram dedit. cur ergo maledictionem potius eligis quam benedictionem? potestis benedicti esse, si uelitis, potestis iusti esse. homo enim iustus secundum Ezechiel qui pignus debitori reddet et pecuniam suam in usuram non dabit et superabundantiam non accipiet et ab iniustitia 609 A auertet manum suam. iustus est iste; uita inquit uiuet, 8 Psalm. XXI 23 11 Leuit. 25, 36 et 37 15 Psalm. XlIII 1 et 5 Bas. 265 B (107 C) 20 Ezech. 18, 7 et 8 23 Ezech. 18, 9 2 indicuntur BT inferuntur C indicantur cet. non] si B 3 de om. V centisima P centensima V 4 sine VC si mecum cet. 5 de hoste se B 6 et exactor DP 7 ius etiam BT fidei (i alt. tras.) B 8 iuris (is ex es) P 10 praescripsit DP\' 12 illi om. B 13 in oni. B ante recipiendum add. non PBT illis PVB et (s eras.) T 15 et dauid et P4 (subter et alt. graphio adscriptum ut uidetur ait) C et dauit ait V (ait exp.) PD dauid ait T ait dauid B exstimauit D 16 pecuniam suam V 18 dedit ad usuram BT elegis P 20 iezechihel B iezechiel DP T 21 debitoris PV debitores (i tn2 8. e alt.) V reddiderit DP\' reddit C et] qui (s. et) V 22 dederit... acceperit DPC iniustitià P 23 aueitit VC auerterit DP4 manus suas B iste est BT uita uiuet inquit C dicit dominus. qui autem pignus non reddidit et in simulacra apposuit oculos suos, iniquitatem fecit. cum usura dedit et superabundantiam accepit, hic uita non uiuet. omnes iniquitates istas fecit, morte morietur, sanguis eius super ipsum erit. uide quomodo faeneratorem cum idolatra copulauit, quasi crimen aequaret. elige ergo quod dulce est.

Cur semper tristes, cur semper amarissimi, cur semper B solliciti? procedat aliquando a uobis misericordia, procedat ueritas: ablegetur mendacium, fraus odio sit. docuistis periurium. faeneratorium sacramentum dicitur, ubi paratur periurium. peieratis frequenter, cum reddita fuerit pecunia, quod syngrapha non appareat, peieratis postea quod non receperitis pecuniam. nolite ergo semper miseri esse, semper auari, semper maesti. leones sunt et feritatem suam mutant. de manducante inquit exiuit esca et de forte C et tristi exiuit dulce. Graecus \'et tristi habet; sic, inuenimus. tamen de forte hoc intellegitur, quia leo fortis est feritate et qui ferus tristis. et de uobis, qui pecuniam et auaritiam deuoratis, exeat misericordia — haec enim esca est egenorum — et de tristi exeat dulce, ut dimittatis ei qui non habet unde dissoluat. quid trahitis peccata ut fune 1 Ezech. 18, 12 et 13 16 Iudd. 14, 14 Bas. 219 B (113 B) 1 quia T non om. T reddedit P reddit BTC 3 usuram J\'BTP 4 huic P 6 foenerationem BT idolatra scripsi idololatra Costenus idolatria libri copolauit P 7 elege P eligit V dulcis D et (ius ex is) P 8 tristis PC 9 procedit (a m2 s. i) V a om. BT 10 ablegetur V obligetor cet. 11 foeneratorum B 12 peiorium P peiurium VD peieratis scripsi peierastia (in ras. m3 et in mg. m2) T iuiatis T\' purastis B (in quo frequenter parastis) cet. 13 syngrapha P4 svngrafa r singrafa DT symgrafa B siingrafa PC perieratis V peierates P peierastis BT 14 reciperetis P receperatis V 16 forti B 18 et de V forti B et (i m2 ex e) T intelligetur T 19 et alt. om. T 20 auaritiam (ti s. u. m2) V deuorastis DP\' est enim esca DP\' 21 triste PD et (-i m3) T demittatis P 22 persoluat B soluat C longo et ut iugi loro uitulae? quod fit utique, cum faenus producitis. tenetis pauperem debitorem: uel ibi sit aliqua D gratia, ubi nulla spes commodi. et hoc secundum uestram auaritiam loquor.

Ceterum dominus in euangelio talibus magis existimat E faenerandum, a quibus redhibitio non speretur. sic enim ait: etsi mutuum dederitis a quibus speratis recipere, quae uobis est gratia? nam peccatores peccatoribus faenerant, ut recipiant. uerum tamen amate inimicos uestros et benefacite et mutuum date nihil sperantes, et erit merces uestra multa in caelo et eritis filii altissimi, quia ipse benignus super ingratos et malos. estote misericordes, sicut F et pater uester misericors est. aduertitis misericors est nomen a domino faenerator acceperit, quod nomen etiam qui faenori uestro fuerit obligatus. peccatores inquit peccatoribus faenerant, ut recipiant. uterque peccatores, et faenerator et debitor. uos autem amate inquit inimicos uestros. non discutiatis quid mereantur inimici, sed quid uos facere oporteat. date mutuum his a quibus non speratis uos quod datum fuerit recepturos. nullum hic damnum est, sed conpendium. minimum datis, multum recipietis. in terra datis et id uobis soluetur in caelo: faenus amittitis, mercedem magnam habebitis: faeneratores esse desinitis, filii eritis altissimi: 610 A eritis misericordes, qui uos aeterni patris probetis heredes. 7 Luc. 6, 34-36 20 Bas. 277 C (112 E) 1 et ut PVC et cet. lero (o 8. e) V lorio T 2 uelut ibi DPx uel ubi T 3 auaritiam uestram BDP* 4 auaritiam (ti 8. u. m-8) F 7 mituum P muatnum V 8 namqijie V 9 fenerantur DP\' 10 benefacite eis DP\' et (eis et mutuum in ras. m3, eadem in mg. m2) T 11 nihilm (m del.) P mercis P multa 8. «. D 13 estote (e alt. s. M.) V 15 acciperit P 16 obligatus fuerit BT 17 peccatores PVC / / peccator est B et (est in ras. m3) T peccator DP\' 18 amate autem inquit per inim. V inquit amate B 20 sperastis T 24 habebitis P (e ex i) V (bi s. tt. m2) 25 quo VB quod (d in ras.) T

Sed faeneratorum uos delectat et usurarum uocabulum. id quoque non inuideo. docebo quomodo boni faeneratores esse possitis, quomodo bonas quaeratis usuras. dicit Solomon: faenerat domino qui miseretur pauperi, secundum datum autem eius retribuet ei. ecce bonum faenus de malo factum est, ecce inreprehensibilis faenerator, ecce usura B laudabilis. nolite ergo iam me inuidentem uestris commodis aestimare. putatis quod hominem uobis subtraham debitorem? deum prouideo, Christum subrogo, illum demonstro qui uos fraudare non possit. faenerate ergo domino pecuniam uestram in manu pauperis. ille adstringitur et tenetur, ille scribit quidquid egenus acceperit — euangelium eius cautio —, ille promittit pro omnibus indigentibus, ille dicit fidem. quid dubitatis dare? si quis uobis diues huius saeculi offertur, C qui fide promittit sua pro aliquo debitore, statim numeratis pecuniam. pauper est nobis dominus caeli et conditor mundi huius, et adhuc deliberatis, quem ditiorem quaeritis fideiussorem.