Sed forte dicas quia scriptum est: alienigenae C faenerabis 
 et non consideras quid euangelium dicat, quod est D 
 plenius. sed hoc interim sequestremus: legis ipsius uerba 
 considera. fratri tuo non faenerabis inquit ad usuram; 
 alienigenam exiges. quis erat tunc alienigena nisi 
 Amalech, nisi Amorraeus, nisi hostis? ibi inquit usuram

 10 Matth. 7,16 Bas. 280 B (113 B) 14 Bas. 280 C (113 D) 17 Luc. 
 6, 24 19 Deut. 23. 20 22 Deut. 23, 19 et 20 24 Deut. 25, 17; 31, 4 

 2 quis om. BT 3 absintiati B absinthiati C 4 piceum BT 5 lanum 
 VBT uulbam Tx (u e. b) PBT procurat D et (-et corr.) P4 . 
 6 humanitate* (s R . u. lJ) indicant DP\' alienos (-orum m2) constat V 
 7 diffluit Erasmus defluet B defluit V (in quo lacrimis defluit) cet . 
 8 cibos V strangylas V symfonia V simfonia P simphonia TC 
 9 misero B spinft§ P 10 colligunt (i ex e) P colligunt inquit V 
 V / / 
 11 ficos Y centisima P centensima V 12 tribulos P potes ergo r 
 ergo om. DP\' 13 iste (ic 8 . e) D istic P illic DP\' 14 nascitur 
 PIJP\'O 17 ssaluator (s pr. del. ml) P 24 amalech (h ll. u. m2) V 
 ammoreus libri hostes DI-\' usuro P 

 35* 
 
 
 exige. cui merito nocere desideras, cui iure inferuntur arma, 
 huic legitime indicuntur usurae. quem bello non potes facile 
 uincere, de hoc cito te potes centesima uindicare. ab hoc 
 usuram exige quem non sit crimen occidere. sine ferro E dimicat 
 qui usuram flagitat, sine gladio se de hoste ulciscitur 
 qui fuerit usurarius exactor inimici. ergo ubi ius belli, ibi 
 etiam ius usurae. frater autem tuus omnis, fidei primum, 
 deinde Romani iuris est populus: narrabo nomen tuum 
 fratribus meis, in medio ecclesiae laudabo te. 
 
 denique etiam in Leuitico praescribit lex usuram a fratre non 
 esse poscendam. sic enim habes: et uiuet frater tuus 
 tecum. pecuniam tuam non dabis illi in usuram 
 et in amplius recipiendum non dabis illi escas F 
 tuas. generaliter haec sententia dei omne sortis exclusit 
 augmentum. unde et Dauid et benedictum aestimauit et 
 dignum habitatione caelesti qui pecuniam non dedit in usuram. 
 si ergo qui non dedit benedictus, sine dubio maledictus 
 qui ad usuram dedit. cur ergo maledictionem potius eligis 
 quam benedictionem? potestis benedicti esse, si uelitis, 
 potestis iusti esse. homo enim iustus secundum Ezechiel 
 qui pignus debitori reddet et pecuniam suam in usuram non 
 dabit et superabundantiam non accipiet et ab iniustitia 609 A 
 auertet manum suam. iustus est iste; uita inquit uiuet,

 8 Psalm. XXI 23 11 Leuit. 25, 36 et 37 15 Psalm. XlIII 1 et 
 5 Bas. 265 B (107 C) 20 Ezech. 18, 7 et 8 23 Ezech. 18, 9 

 2 indicuntur BT inferuntur C indicantur cet . non] si B 3 de om. V 
 centisima P centensima V 4 sine VC si mecum cet . 5 de hoste 
 se B 6 et exactor DP 7 ius etiam BT fidei (i alt. tras.) B 
 8 iuris (is ex es) P 10 praescripsit DP\' 12 illi om. B 13 in 
 oni. B ante recipiendum add . non PBT illis PVB et (s eras.) T 
 15 et dauid et P4 (subter et alt. graphio adscriptum ut uidetur ait) C 
 et dauit ait V (ait exp.) PD dauid ait T ait dauid B exstimauit D 
 16 pecuniam suam V 18 dedit ad usuram BT elegis P 20 iezechihel 
 B iezechiel DP T 21 debitoris PV debitores (i tn2 8. e alt.) V 
 reddiderit DP\' reddit C et] qui (s . et) V 22 dederit... acceperit 
 DPC iniustitià P 23 aueitit VC auerterit DP4 manus suas B 
 iste est BT uita uiuet inquit C 
 
 
 dicit dominus. qui autem pignus non reddidit et 
 in simulacra apposuit oculos suos, iniquitatem 
 fecit. cum usura dedit et superabundantiam accepit, 
 hic uita non uiuet. omnes iniquitates istas 
 fecit, morte morietur, sanguis eius super ipsum 
 erit. uide quomodo faeneratorem cum idolatra copulauit, 
 quasi crimen aequaret. elige ergo quod dulce est. 
 Cur semper tristes, cur semper amarissimi, cur semper B 
 solliciti? procedat aliquando a uobis misericordia, procedat 
 ueritas: ablegetur mendacium, fraus odio sit. docuistis 
 periurium. faeneratorium sacramentum dicitur, ubi 
 paratur periurium. peieratis frequenter, cum reddita fuerit 
 pecunia, quod syngrapha non appareat, peieratis postea quod 
 non receperitis pecuniam. nolite ergo semper miseri esse, 
 semper auari, semper maesti. leones sunt et feritatem suam 
 mutant. de manducante inquit exiuit esca et de forte C 
 et tristi exiuit dulce. Graecus \'et tristi habet; sic, 
 inuenimus. tamen de forte hoc intellegitur, quia leo fortis 
 est feritate et qui ferus tristis. et de uobis, qui pecuniam 
 et auaritiam deuoratis, exeat misericordia — haec enim esca 
 est egenorum — et de tristi exeat dulce, ut dimittatis ei 
 qui non habet unde dissoluat. quid trahitis peccata ut fune

 1 Ezech. 18, 12 et 13 16 Iudd. 14, 14 Bas. 219 B (113 B) 

 1 quia T non om. T reddedit P reddit BTC 3 usuram J\'BTP 
 4 huic P 6 foenerationem BT idolatra scripsi idololatra Costenus 
 idolatria libri copolauit P 7 elege P eligit V dulcis D et (ius 
 ex is) P 8 tristis PC 9 procedit (a m2 s . i) V a om. BT 10 ablegetur 
 V obligetor cet . 11 foeneratorum B 12 peiorium P peiurium VD 
 peieratis scripsi peierastia (in ras. m3 et in mg. m2) T iuiatis T\' 
 purastis B (in quo frequenter parastis) cet . 13 syngrapha P4 svngrafa r 
 singrafa DT symgrafa B siingrafa PC perieratis V peierates P peierastis 
 BT 14 reciperetis P receperatis V 16 forti B 18 et de V 
 forti B et (i m2 ex e) T intelligetur T 19 et alt. om. T 
 20 auaritiam (ti s. u. m2) V deuorastis DP\' est enim esca 
 DP\' 21 triste PD et (-i m3) T demittatis P 22 persoluat B 
 soluat C 
 
 
 longo et ut iugi loro uitulae? quod fit utique, cum faenus 
 producitis. tenetis pauperem debitorem: uel ibi sit aliqua D 
 gratia, ubi nulla spes commodi. et hoc secundum uestram 
 auaritiam loquor. 
 Ceterum dominus in euangelio talibus magis existimat E 
 faenerandum, a quibus redhibitio non speretur. sic enim ait: 
 etsi mutuum dederitis a quibus speratis recipere, 
 quae uobis est gratia? nam peccatores peccatoribus 
 faenerant, ut recipiant. uerum tamen amate 
 inimicos uestros et benefacite et mutuum date 
 nihil sperantes, et erit merces uestra multa in 
 caelo et eritis filii altissimi, quia ipse benignus 
 super ingratos et malos. estote misericordes, sicut F 
 et pater uester misericors est. aduertitis misericors est nomen 
 a domino faenerator acceperit, quod nomen etiam qui faenori 
 uestro fuerit obligatus. peccatores inquit peccatoribus 
 faenerant, ut recipiant. uterque peccatores, et faenerator 
 et debitor. uos autem amate inquit inimicos uestros. 
 non discutiatis quid mereantur inimici, sed quid uos facere 
 oporteat. date mutuum his a quibus non speratis uos quod 
 datum fuerit recepturos. nullum hic damnum est, sed conpendium. 
 minimum datis, multum recipietis. in terra datis et id 
 uobis soluetur in caelo: faenus amittitis, mercedem magnam 
 habebitis: faeneratores esse desinitis, filii eritis altissimi: 610 A 
 eritis misericordes, qui uos aeterni patris probetis heredes.

 7 Luc. 6, 34-36 20 Bas. 277 C (112 E) 

 1 et ut PVC et cet . lero (o 8. e) V lorio T 2 uelut ibi DPx 
 uel ubi T 3 auaritiam uestram BDP* 4 auaritiam (ti 8. u. m-8) F 
 7 mituum P muatnum V 8 namqijie V 9 fenerantur DP\' 10 benefacite 
 eis DP\' et (eis et mutuum in ras. m3, eadem in mg. m2) T 
 11 nihilm (m del.) P mercis P multa 8. «. D 13 estote (e alt. 
 s . M.) V 15 acciperit P 16 obligatus fuerit BT 17 peccatores PVC 
 / / 
 peccator est B et (est in ras. m3) T peccator DP\' 18 amate autem 
 inquit per inim. V inquit amate B 20 sperastis T 24 habebitis 
 P (e ex i) V (bi s. tt. m2) 25 quo VB quod (d in ras.) T 
 
 
 
 Sed faeneratorum uos delectat et usurarum uocabulum. id 
 quoque non inuideo. docebo quomodo boni faeneratores esse 
 possitis, quomodo bonas quaeratis usuras. dicit Solomon: 
 faenerat domino qui miseretur pauperi, secundum 
 datum autem eius retribuet ei. ecce bonum faenus de 
 malo factum est, ecce inreprehensibilis faenerator, ecce usura B 
 laudabilis. nolite ergo iam me inuidentem uestris commodis 
 aestimare. putatis quod hominem uobis subtraham debitorem? 
 deum prouideo, Christum subrogo, illum demonstro qui uos 
 fraudare non possit. faenerate ergo domino pecuniam uestram 
 in manu pauperis. ille adstringitur et tenetur, ille scribit 
 quidquid egenus acceperit — euangelium eius cautio —, ille 
 promittit pro omnibus indigentibus, ille dicit fidem. quid 
 dubitatis dare? si quis uobis diues huius saeculi offertur, C 
 qui fide promittit sua pro aliquo debitore, statim numeratis 
 pecuniam. pauper est nobis dominus caeli et conditor 
 mundi huius, et adhuc deliberatis, quem ditiorem quaeritis 
 fideiussorem.