et E quia plerique refugientes praecepta legis, cum dederint pecuniam negotiatoribus, non in pecunia usuras exigunt, sed de mercibus eorum tamquam usurarum emolumenta percipiunt, ideo audiant quid lex dicat. neque usuram inquit escarum accipies neque omnium rerum, quascumque faeneraueris fratri tuo. fraus enim ista et circumscriptio est legis, non custodia. et putas te pie facere, quia a negotiatore uelut mutuum suscipis? inde ille fraudem facit in mercium pretio, unde tibi soluit usuram. fraudis illius tu auctor, tu F particeps, tibi proficit quidquid ille fraudauerit. et esca usura est et uestis usura est et quodcumque sorti accedit usura est. quod uelis ei nomen inponas, usura est. si licitum est, cur uocabulum refugis, cur uelamen obtexis? si inlicitum, cur incrementum requiris?

quod peius est, hoc uitium 1 Deut. 23, 19 et 20 1 exigis PB et (-es corr.) T 2 pecuniae usuram et B 3 quascum- . que V quaecumque cet., cf. u. 15 4 si alieniginae in ras. m4 V credediris P 5 (bis) exigis PB et (-es corr.) T tuo om T uides autem quantum B 6 sit in uerbis r\' inquit exigere B 8 exiges V 9 exegere P 10 dederis (de pr. s. w. m2) V cum om. B soluat (\' 11 praecepta legis refugientes B 13 mercidibus, (di del. ml) P usuram BT 14 et ideo DP\' eo C audiunt PVI /. escarum inquit Y 16 circumlocutio B 17 costodia P (fere semper) facere] uiuere B a om. BT negotiatore (re 8. «. mJ2) V negotiatores BT 18 mutuum DP\' mutus PBT munus VC 20 prin-, ceps B 21 accedit sorti B sorte (fore P1) acciderit DP\'j plurimorum est et maxime diuitum, quibus hoc nomine instruuntur cellaria. si quis instaurandum conuiuium putat, ad negotiatorem mittit, ut absentiati cupellam sibi gratis deferat: 608 A ad cauponem dirigit, ut Picenum uinum aut Tyriacum requirat, ad lanium, ut uuluam sibi procuret, ad alium, ut poma adornet. itaque humanitatem iudicant quae alieno constant periculo. tu bibis et alius diffluit lacrimis, tu epularis et alios cibo tuo strangulas, tu symphonia delectaris et alius miserabili deplorat ululatu, tu poma degustas et alius spinam uorat. numquid colligunt de spinis uuas aut de tribulis ficus? spina usura est, spina centesima est, B tribulus faenus est, male urit. quomodo ergo potes fructum habere de spinis? si iste fructus de spinis non nascitur, ille nascetur aeternus? de aerumnis ditaris, de lacrimis lucrum quaeris, de fame aliena pasceris, de exuuiis despoliatorum hominum cudis argentum et iudicas te diuitem, qui stipem poscis a paupere? sed audi quid dicat saluator: uae uobis diuitibus, qui habetis consolationem uestram!

Sed forte dicas quia scriptum est: alienigenae C faenerabis et non consideras quid euangelium dicat, quod est D plenius. sed hoc interim sequestremus: legis ipsius uerba considera. fratri tuo non faenerabis inquit ad usuram; alienigenam exiges. quis erat tunc alienigena nisi Amalech, nisi Amorraeus, nisi hostis? ibi inquit usuram 10 Matth. 7,16 Bas. 280 B (113 B) 14 Bas. 280 C (113 D) 17 Luc. 6, 24 19 Deut. 23. 20 22 Deut. 23, 19 et 20 24 Deut. 25, 17; 31, 4 2 quis om. BT 3 absintiati B absinthiati C 4 piceum BT 5 lanum VBT uulbam Tx (u e. b) PBT procurat D et (-et corr.) P4 . 6 humanitate* (s R. u. lJ) indicant DP\' alienos (-orum m2) constat V 7 diffluit Erasmus defluet B defluit V (in quo lacrimis defluit) cet. 8 cibos V strangylas V symfonia V simfonia P simphonia TC 9 misero B spinft§ P 10 colligunt (i ex e) P colligunt inquit V V / / 11 ficos Y centisima P centensima V 12 tribulos P potes ergo r ergo om. DP\' 13 iste (ic 8. e) D istic P illic DP\' 14 nascitur PIJP\'O 17 ssaluator (s pr. del. ml) P 24 amalech (h ll. u. m2) V ammoreus libri hostes DI-\' usuro P 35* exige. cui merito nocere desideras, cui iure inferuntur arma, huic legitime indicuntur usurae. quem bello non potes facile uincere, de hoc cito te potes centesima uindicare. ab hoc usuram exige quem non sit crimen occidere. sine ferro E dimicat qui usuram flagitat, sine gladio se de hoste ulciscitur qui fuerit usurarius exactor inimici. ergo ubi ius belli, ibi etiam ius usurae. frater autem tuus omnis, fidei primum, deinde Romani iuris est populus: narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio ecclesiae laudabo te.