I Non nouum nec perfunctorium hoc malum est, quod ueteris D 
 atque diuinae praescripto legis inhibetur. populus, qui despoliauerat 
 Aegyptum, qui pede transierat mare, monetur a faenoris 
 pecunia cauere naufragia. et cum de aliis peccatis semel aut 
 multum iterata admonitione praescripserit, de faenore saepius 
 intimauit. habes in Exodo: quodsi pecuniam faeneraueris 
 pupillo, orphano, pauperi, aput te non suffocabis 
 eum, non inpones illi usuram. ostendit quid 
 sit suffocare, id est usuram inponere; strangulat enim et 
 quod peius est animam laqueus creditoris. quo sermone et E 
 praedonis uiolentiam et deformis nodum mortis expressit: 
 quodsi pignus acceperis uestimentum propinqui 
 tui, ante solis occasum restitues illud; est enim 
 hoc coopertorium eius tantum, hoc uestimentum 607 A 

 17 Exod. 22, 25 23 Exod. 22, 26 et 27 

 1 etiam om. B 2 acciperit P 4 magnidudhiemque P 6 furmam P 
 exteodens (ce s. t..-fJ) li 7 contenit P tenet YBT, fort. recte 
 animantia V 8 his] ipsis B orta om. V uisum T et (corr. 
 ml) D 10 partos V 11 solitus PBT adiunctionem BDT 12 non] 
 nec (ec in ras. m3) T perfanctorium (i s. u.) V perfunctorum C 
 13 praescriptf* D praescriptia (tis ex te) P\' 14 aegiptum V 15 de 
 om.. V 16 itenerata P itaerata T ammouitio B Smonitionc DC 
 faeneore P 18 orfano PVDT 19 non] nec (ec in ras. m3) T 
 20 strangylat V 21 quod om. B laqueus (us ex um) P laqueat DP1 
 22 uiolentia Y C nudum V 23 acciperis P 
 
 
 turpitudinis eius. in quo dormiet? quod si itaque 
 proclamauerit ad me, exaudiam eum. audistis, faeneratores, 
 quid lex dicat, de qua dixit dominus: non ueni 
 legem soluere, sed inplere? quam dominus non soluit 
 uos soluitis? \'usuram* inquit \'petere suffocare est). hoc quoque 
 foris sero est dictum a quibusdam eorum prudentibus: 
 quid est faenerare? hominem inquit occidere. sed 
 utique non Cato prior quam Moyses, qui legem accepit. 
 multo ille posterior. 
 si pignus acceperis uestimentum B 
 propinqui tui, ante solis occasum restitues illud, 
 ne nudati appareat turpitudo: uos uero exuitis atque nudatis 
 et non redditis. uidete ne sol occidat super auaritiam uestram, 
 ne sol iustitiae uobis occidat, quia iustitiam non tenetis, aut 
 sol iniquitatis super flagitia uestra condatur. dies quoque 
 perit inuito, nox inruit sicut Iudae, qui cum diabolus se 
 misisset in cor eius, surrexit ad proditionem et facta est nox; 
 sol enim iustitiae occiderat ei ac super eum recubuerat qui C 
 in cor eius intrauit. fecit illi tenebras, ut lucis non uideret 
 auctorem. ibi miser periit in illo conuiuio, quo alii saluantur. 
 reddite igitur uestimentum debitori, in quo dormiat et quietus 
 sit. si nolueris reddere, exaudiam inquit eum, 
 quia misericors sum. si uos non exauditis, ego exaudiam, 
 ego miserebor, ego non despiciam inopis precem.

 3 Matth. 5, 17 7 Cic. de off. II 89 9 Eiod. 22, 26 sq. 
 12 Ephes. 4, 26 13 Malach. 4, 2 16 loh. 13, 2 et 27 21 Eiod. 22, 27 

 1 turpidudinis P 3 dominus om. V 4 adimplere BT 6 sero] ęşţ 
 sermo V fere (ex sero) P4 7 est] sit V est inquit DP\' hominem] 
 quid hominem V 8 moyses (y a. u.) Y 9 acciperiss (s pr. eras.) P 
 11 appereat turpidudo P 12 non om. T uedete P auariciam 
 (ci 8. u. m2) V 13 occidat uobis B 14 sol om. DP4 15 iniusto V 
 qui] cui B diabulos (u 8. o) V 16 corde (om. eius) B nox 
 8. M. m2 Y 17 iniustitiae PV et (in del.) B, (in 8. u.) D ac] et DP4 
 incubuerat BT 18 facit T lucidum BT uiderit J\\ quod ferri 
 potest 19 perit fC 20 ergo P4 21 nolueris (n ex u) B nolueritis 
 VDP\' 23 dispiciam P 

 XXXII. Ambr. pars 2. 

 35 
 
 
 In Deuteronomio quoque scriptum est: non exiges a 
 fratre tuo usuram -pecuniae et usuram escarum D 
 et usuram omnium rerum, quascumque faeneraueris 
 fratri tuo. si alienigenae credideris, usuram 
 exiges ab eo, a fratre autem tuo non exiges. uides 
 quantum pondus in uerbis sit. (noli exigere) inquit (usuram 
 a fratre tuo\\ hoc est: cum quo debes omnia habere communia. 
 ab eo tu usuram exigis? frater tuus consors naturae et 
 coheres gratiae: noli ab eo exigere amplius a quo durum est 
 repetere quod dederis, nisi cum habuerit unde dissoluat. 
 et E 
 quia plerique refugientes praecepta legis, cum dederint pecuniam 
 negotiatoribus, non in pecunia usuras exigunt, sed de 
 mercibus eorum tamquam usurarum emolumenta percipiunt, 
 ideo audiant quid lex dicat. neque usuram inquit escarum 
 accipies neque omnium rerum, quascumque faeneraueris 
 fratri tuo. fraus enim ista et circumscriptio est 
 legis, non custodia. et putas te pie facere, quia a negotiatore 
 uelut mutuum suscipis? inde ille fraudem facit in mercium 
 pretio, unde tibi soluit usuram. fraudis illius tu auctor, tu F 
 particeps, tibi proficit quidquid ille fraudauerit. et esca usura 
 est et uestis usura est et quodcumque sorti accedit usura 
 est. quod uelis ei nomen inponas, usura est. si licitum est, 
 cur uocabulum refugis, cur uelamen obtexis? si inlicitum, 
 cur incrementum requiris? 
 quod peius est, hoc uitium

 1 Deut. 23, 19 et 20 

 1 exigis PB et (-es corr.) T 2 pecuniae usuram et B 3 quascum- 
 . que V quaecumque cet., cf . u. 15 4 si alieniginae in ras. m4 V 
 credediris P 5 (bis) exigis PB et (-es corr.) T tuo om T 
 uides autem quantum B 6 sit in uerbis r\' inquit exigere B 
 8 exiges V 9 exegere P 10 dederis (de pr. s . w. m2) V cum 
 om. B soluat (\' 11 praecepta legis refugientes B 13 mercidibus, 
 (di del. ml) P usuram BT 14 et ideo DP\' eo C audiunt PVI 
 /. 
 escarum inquit Y 16 circumlocutio B 17 costodia P (fere semper) 
 facere] uiuere B a om. BT negotiatore (re 8 . «. mJ2) V negotiatores 
 BT 18 mutuum DP\' mutus PBT munus VC 20 prin-, 
 ceps B 21 accedit sorti B sorte (fore P1) acciderit DP\' j 
 
 
 plurimorum est et maxime diuitum, quibus hoc nomine instruuntur 
 cellaria. si quis instaurandum conuiuium putat, ad negotiatorem 
 mittit, ut absentiati cupellam sibi gratis deferat: 608 A 
 ad cauponem dirigit, ut Picenum uinum aut Tyriacum 
 requirat, ad lanium, ut uuluam sibi procuret, ad alium, ut 
 poma adornet. itaque humanitatem iudicant quae alieno constant 
 periculo. tu bibis et alius diffluit lacrimis, tu epularis 
 et alios cibo tuo strangulas, tu symphonia delectaris et alius 
 miserabili deplorat ululatu, tu poma degustas et alius spinam 
 uorat. numquid colligunt de spinis uuas aut de 
 tribulis ficus? spina usura est, spina centesima est, B 
 tribulus faenus est, male urit. quomodo ergo potes fructum 
 habere de spinis? si iste fructus de spinis non nascitur, ille 
 nascetur aeternus? de aerumnis ditaris, de lacrimis lucrum 
 quaeris, de fame aliena pasceris, de exuuiis despoliatorum 
 hominum cudis argentum et iudicas te diuitem, qui stipem 
 poscis a paupere? sed audi quid dicat saluator: uae uobis 
 diuitibus, qui habetis consolationem uestram!