Quotiens uidi a faeneratoribus teneri defunctos pro pignore 602 A et negari tumulum, dum faenus exposcitur? quibus ego adquieui libenter, ut suum constringerent debitorem, ut electo eo fideiussor euaderet; haec sunt enim faenoris leges. dixi B itaque: tenete reum uestrum et, ne uobis possit elabi, domum ducite, claudite in cubiculo uestro carnificibus duriores, 5 Esai. 3, 12 7 Luc. 12, 58 2 dulcias P 3 redimptorem P redemtorem V 4 centisimam oue P qui B quid C 8 opera P 9 te bis om. DP\' 10 minat B exactor sit B 11 qui etiam om. V 12 uaeat 1,0 8. a pr.) V 13 ut 8. u. V 14 inlita V illita C et (i alt. ex a) DP\' inlata P illata BT calici B abscondat DP\'T abscondit (a s. i) B 15 incredulos (v 8. o) V ad quem] atque VC 16 fidelis om. B, infidelis C oppignerat B obpignerat T 17 uidi a VP\'O et (i alt. ex ua) D uidaa P nidua a BT foeneratoribus P defunctos (os ex us) D pignere B 18 negarit (t eras.) B nega T ergo B adquietus PBT 19 conatringerint P cOlIstringeret DP\' deuitorem P 20 euaderit P hae Y heg D enim om. DP\' foeneratoris (fen. P\') DP\' leges (es ex is) P dixit D (t exp.) P\' 22 cubiculo (o ex um) P cubili DP\' duriori DP\' quoniam quem uos tenetis carcer non suscipit, exactor absoluit.) peccatorum reos post mortem carcer emittit, uos clauditis: legum seueritate defunctus absoluitur, uobis tenetur; certe hic sortem suam iam memoratur implesse. non inuideo tamen pignus uestrum reseruare. nihil interest inter funus et faenus, nihil inter mortem distat et sortem: personat, personat funebrem ululatum faenebris usura. nunc uere capite minutus est quem conuenitis; uehementioribus tamen nexibus alligate, ne uincula uestra non sentiat. durus et rigidus est debitor et qui iam non nouerit erubescere. unum sane est, quod non timere possitis, quia poscere non nouit alimenta' a). iussi igitur

leuari corpus et ad faeneratoris domum exsequiarum ordinem duci; sed etiam inde clausorum mugitu talia personabant. ibi quoque funus esse crederes, ibi mortuos plangi putares, nec fallebat sententia nisi quod plures constabat illic esse morituros. uictus religionis consuetudine faenerator — nam alibi suscipi pignora etiam ista dicuntur — rogat ut ad tumuli locum reliquiae deferantur. tunc tantum uidi humanos faeneratores, grauari me: tamen ego eorum humanitatem memorabam prospicere, ne postea se quererentur esse fraudatos, donec feretro colla subiecti ipsi defunctum ad sepulchra deducerent, grauiore maerore deflentes pecuniae suae funus. 1 et exactor BT exartor D 3 seueritate C BeueritatS DP\' seueritatis (8 alt. del.) P seueritati cet. 5 reseruate a; sed uos facile auditur, quamquam uos ante uestrum excidisse potuit faenus et funus B 6 nihil distat (distat eras., om. deinde distat) B alt. personat om. VC 7 faenebris P (e alt. ex i, b s. u.) V funebris BT fenoris cet. uero DP\' minutus ex munitus B 8 conuenetis (con s. u. m3, i s. e alt.) V alligati PDP\' 10 erubiscere P 11 possetis PDP\'C 14 crederis P mortuos B (s s. II.) D (os ex us) potares P 15 neci P et (i eras.) D plures (1 ex o) P 16 uictus ex uictis D regionis V consuidudine P faenerator (or ex ur, in mg. ml tor) D iam ex nam B 17 suscepi PDP\' suscepit C tumulum (om. locum) BT 18 homanos P 19 grauarit (t del.) P grauari (a ex i) B humanitate VBT memorabar (ar ex or) B memerabor T 20 proficere DP\' quererentur (re alt. 8. u.) B fraudatos esse DP\' 21 sepulcrha P sepulchrum BT 22 grauiore PC graaiori cet.

Aliud non minoris acerbitatis accipite. obseruant isti F aleatorum conuenticula et perdentis aerumnam commoditatem suam iudicant. spondent pro singulis: uarios primo sors ludit euentus, ad diuersos saepe transfertur uictoria stipendiaque eius uicissim atque aerumna mutantur. omnes uincuntur et uincunt, faenerator solus adquirit: penes alios inane nomen quod uicerint, penes solum faeneratorem fructus est, non annuus, sed momentarius: illi soli lucrum faciunt in omnium detrimento, illis solis est usura uictoriae. uideas reliquos subito egentes, repente diuites, deinde nudos, singulis iactibus statum mutantes. uersatur enim eorum uita ut tessera, 603 A uoluitur census in tabula, fit ludus de periculo et de ludo periculum; quot propositiones tot proscriptiones. clamor plaudentium, fletus despoliatorum, gemitus deplorantium. sedet inter hos creditor ut tyrannus, damnans unumquemque sorte capitali, agitat hastas, feralem instituit de singulorum exuuiis auctionem. alios proscriptioni addicit, alios seruituti: non tanti occisi sub tyrannis sunt. uitae igitur hanc aleam rectius dixerim quam pecuniae; sub momento fertur quod B ualeat in aeternum. ebrietas iudicat et nullus appellat. habet et alea suas leges, quas fori iura non soluant. notatur, si credi potest, infamia qui putauerit renitendum et infamium sententia grauius quam censura iudicialis inurit opprobrium, quoniam qui apud iudicem damnantur apud illos gloriosi sunt, qui apud illos damnantur et apud iudicem criminosi sunt. 1 isti (i alt. ex a) pOlit conuenticala transponit B 2 perdendis V perdentes DP\' 3 pro] per B 6 paenes PV inanes (s del.) P 7 paenes P (s 8. u.) V non] sed BT 8 momentaneus T 9 illi P usure DP\' 11 cessera (t s. c) V 13 quod P et (t 8. d m2) 1\' propositionis t. proscriptionis P 14 fit plaudentium (in ras. m3, eadem in mg. m2) T dispoliatorum PD 15 creditor (or ex ur) D singulos creditor Put] et BT tirrannus P tirannus B 16 constituit BT 17 auctionem (u del. m2) T alios bis ex alius D proscriptionem P 18 tyrrannis P igitur om. V 20 apellat P 21 fori C foris P4 (s exp.) eet. 22 potauerit P retinendum BT 23 grauiQ DP\' oppropriam PT obprobrium BDP\' 25 et om. DP\' nobile Moyses constituit seniorum iudicium: hi tamen de C leuioribus iudicabant, uerbum graue, hoc est de potioribus negotiis Moysi iudicio reseruare consueuerant. hic dicitur: ('aleonum concilium iudicauit\', et plus eorum timetur potentia quam leonum. inter has feras uiuis, faenerator, atque uersaris, his bestiis cibum eripis, his taetrior aestimaris, his! crudelior plus timeris.

Ferunt Chunorum populos omnibus bellum inferre nationi-I bus, faeneratoribus tamen esse subiectos et cum sine legibus uiuant, aleae solius legibus oboedire, in procinctu ludere, D tesseras simul et arma portare et plures suis quam hostilibus, iactibus interire, in uictoria sua captiuos fieri et spolia suorum perpeti, quae pati ab hoste non nouerint, ideo numquam belli studia deponere, quod uictus aleae ludo, cum totius!i praedae munus amiserit, ludendi subsidia requirat bellandi periculo, frequenter autem tanto ardore rapi, ut, cum ea quae sola magni aestimant uictus arma tradiderit, ad unum aleae iactum uitam suam potestati uel uictoris uel faeneratoris E addicat. denique constitit quod quidam eorum et imperatori Romano cognitus in fide pretium seruitutis, quam sibi tali sorte superatus intulerat, suppliciis imperatae mortis exsoluerit. premit ergo faenerator etiam colla Chunorum et eos urget in ferrum, premit barbaros suae terrore saeuitiae.

Quid enim taetrius eo qui hodie faenerat et eras expetit? 604 A et odibilis inquit homo huiusmodi. oblatio quidem 1 Exod. 18, 25 sq. 25 Sir. 20, 15 (16)\' 2 iudicabunt V iudicandum T 3 iudicium DP\' consuerant B 4 concilio iudicabit liT 5 leonum (u ex e m2) P uiuis] unus BT atque post uersaris transponit B 6 bistiis P his alt. (h s. fl. m2) V taetrior V deterior B tetrior eet. 8 hunorum B populos (os ex us) B omnium (ibus s. ium) V nationibus BTC rationibus cef. 10 aleae! (e pr. 8. u m2) V 11 et alt. (in ras. tn3, ita tng. ras.) T **• (int eras.) B hostilibus (li s. u. mii) P hostibus VB hortium C 12 factibus P ictibus D (ex factibus) P\'C 13 perpeti s. U. m4 P 14 aleae (e 8. u. m2) V 16 rapi C rapti PDP\' raptati eet., fort. raptari 17 magna DP\' 22 chunorum (c eras.) B 24 enint] etiam B te-, trins PV tetriuB eet. expedit (d ex t) B 25 blanda quidem BI blanda, sed inmanis exactio. uerum ipsa oblationis humanitas B facit exactionis saeuitiam. protulit pecuniam, hypothecas exigit atque in suis apothecis recondit. una pecunia a faeneratoribus datur et quam multa a debitoribus exiguntur! quanta sibi fecerunt uocabula! nummus datur, faenus appellatur: sors dicitur, caput uocatur: aes alienum scribitur, multorum hoc capitum inmane prodigium numerosam exactionem efficit: syngrapham nuncupat, chirographum nominat, hypothecas .