tunc secum reputat, tunc scripturas recordatur, tunc dicit: nonne mihi scriptum est: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum c fontibus. quid mihi cum puteo faeneratoris, ubi et aqua\' includitur? suauiora erant holera cum securitate quam alieno partae epulae cum sollicitudine. non oportuit aliena quaerere. deinde incideram debita, de meis oportuit fontibus remedium 18 Prouerb. 5, 15 Bas. 269 A (109 A), cf. Prouerb. 23, 27 Baa. 269 B (109 A) 22 Prouerb. 15, 17 1 solutioni V 2 adoritur om. spatio relicto V, adortatur (t pr. s. u.) add. m2 4 deauratae DP\' siricae P ueniunt de medio DP\' minores DP\' 5 coniux PVC coniunx HT cum uii DP\' iam] tam DP\' 6 uendenda ... auctione om. DP auctione (u del.) T 9 accepit P 11 hic certa ... includitur om. spaiio relicto V 12 pectus lorica BT 13 carcer PC et (corr. m2) B arma T et (corr. ml) B 14 uinclis BT adlegandas P alligandis (a 8. i m2) B 15 accnsat D 17 ea Ya PC et (a eras.) T hac cet. accusari BC 19 mihi om. BT 20 tuorum puteorum DP\' 22 alienae DP\' 23 partae Y pasto BT pastae cet. sollicidudine P quaerere. erant domi uasa minutiora. melius erat ministerium deesse quam cibum, melius uestem uenalem proponere quam libertatem addicere. quid profuit quod publicare paupertatem D meam uerecundatus sum? ecce alius publicauit.

ego nolui nutritores uendere, ecce alius adiudicat. sera haec consideratio. tunc decuit metuisse tuis, cum acciperes aliena: tunc decuit succurrere, cum uulnera prima proserperent. melius fuerat in principio tenuare sumptum et necessitatem debiti rei familiaris angustiis ableuare quam ut ad horam ditatus alienis postea exuereris et propriis.

Accusamus debitorem. quod inprudentius se gesserit, sed E tamen nihil nequius faeneratoribus, qui lucra sua aliena damna arbitrantur et dispendio suo deputant quidquid ab aliis possidetur. aucupantur heredes nouos, adulescentulos diuites explorant per suos, adiungunt se simulantes paternam atque F auitam amicitiam, uolunt domesticas eorum cognoscere necessitates. si quam causam inuenerint, accusant uerecundiam, pudorem arguunt, quod non ante de se speratum fuerit atque praesumptum; sin uero nullos laqueos alicuius necessitatis offenderint. intexunt fabulas, aiunt nobile praedium esse uenale, amplam domum, accumulant prouentus fructuum, annuos reditus exaggerant, hortantur ut coemat. similiter faciunt pretiosas uestes et monilia nobilia praedicantes. neganti se habere pecuniam ingerunt suam dicentes: \'utere ut tua;

598 A de fructibus emptae possessionis pretium multiplicabis, 3 puplicare et 4 puplicauit P 4 uerecon<latu« P 5 notritoreH P diiudicat D 6 meluisse ... decuit om. VJJI H neceaitate JiT 9 alleuare JBDPT 10 exuereris (e alt. e, u.) m2 B ml T exurerr-rih (r pr. eras.) D cxsuereris P exareria P esnriea C 13 poanfdetur P 14 aduliscentulos P 15 atquel et DP\' aduitam (d del.) P Utram 7\' 16 cognoscere domcticaa eorum BT domeotiros (a s. o alt. w2\' V 17 inuenerint 1x (int in ras.) inuenerit I) uen-rondiam P 18 de se speratum YBT de se separatum P6\' desperatum om. fuerit) J)i\' 19 uiro nullus P 20 tabolas P tabulas lJ/\'I{) . 21 prouf\'Ctl/s PlJP 22 coemat (o 8. u. P coernant Illx emant C 25 fruffibu» B XXXII. Ambr. pan 2. u debitum reddes\'. praetendunt alienos fundos adulescenti, ut eum spolient suis: tendunt retia, simul ut indagine cincta spatia fuerit ingressus, cogunt eum in retia cautionum, laqueos usurarum; petunt obligari sibi auitum praetorium, paternum sepulchrum. praestituitur dies solutioni, dissimulatur conuentio, quando potest solutio sustineri. ubi satis securum B reddiderint, repente ingruunt et instant uehementius, causanti incumbunt dicentes: \'tu possides tua praedia, nos nostram pecuniam non habemus: aurum dedimus, lignum tenemus: tibi fructuum emolumenta procedunt, nobis nihil accrescit pecuniae. otiosa causatio est: saltem renouetur chirographum\\

Itaque dum primo adulescens nihil putat de uestibus suis c aut etiam possessionibus esse uendendum aut ad haec facienda poscit dilationem, usurae adplicantur ad sortem, adcumulatur centesima. iam suspirare incipit, iam malum suum agnoscere. die ac nocte usuram cogitat, quicquid occurrerit, faeneratorem 11 putat, quicquid crepuerit, uocem sibi uidetur faeneratoris audire. si habes, cur non soluis? si non habes, cur malum malo adiungis et de uulnere quaeris remedium? cur cotidie obsidionem pateris faeneratoris, expugnationem times? uetus sententia est: faeneratoris et debitoris sibi occurrentium prospectum amborum facit dominus. alter 22 Prouerb. 29, 13 Bas. 269 A (108 E) 1 fundos alienos BT fandos (v s. a m2) V aduliscenti P 2 expolient D et (om. suis) P\' 3 eum om. BT 5 sepulcrum VD solationi §y§tii?$ri (sustineri exp. m2) V (in quo dissimulatur... sustineri infra in mg. m2) 6 securas (s alt. eras.) B 7 instant rnp\' et (et om.) C stant PBT uehementer (tius s. ter m2) V 11 cautio B (ti in ras.) VT chirografum PV cirographum T cyrografum B cyrographum cet. 13 primum BDT, om. P4 aduliscens P nichil adolescens DP\' 14 uindendum P aut om. DP\'C ad om. P 16 centisima P centensima V accumulantur (antur ex ante P\') centesimae DP\' 17 ocurerit P 18 increpuerit V faeneratores P 22 post debitoris add. inuicem VBT quasi <canis> praedam requirit, alter aperta quasi praeda declinat: ille quasi leo quaerit quem deuoret, iste quasi bos E iuuenculus praedonis impetum reformidat: ille quasi accipiter unguibus olorem quaerit inuadere, iste quasi anser aut fulica mauult se uel in praerupta deicere uel in profunda demergere quam istum humani corporis accipitrem sustinere. quid cotidie fugis? etsi non occurrat faenerator, occurrit tibi inopia tamquam bonus cursor. ambos ergo uidet dominus, faeneratorem et debitorem, occurrentes sibi ambos spectat testis alterius iniquitatis, alterius iniuriae: illius auaritiam F condemnat, huius stultitiam. ille gressus debitoris singulos numerat, aucupatur deflexus: iste continuo post columnas caput obumbrat; nullam enim habet debitor auctoritatem. ambobus in digitis usurarum repetitur saepius calculatio. par cura, sed dispar allectus: alter laetatur incremento faenoris, alter cumulo debitionis adfligitur, ille quaestus numerat, hic aerumnas.