Et dixit serpens mulieri: quid utique dixit deus: 
 ne edatis ex omni ligno quod est in paradiso? et 
 dixit mulier serpenti: ex omni ligno paradisi manducabimus, 
 de fructu autem ligni quod est in E 
 medio paradisi dixit deus: non manducabitis ex 
 eo neque tangetis ex eo, ne moriamini. cum audieris 
 sapientiorem bestiis omnibus esse serpentem, hic eius iam 
 quaere uersutiam. simulat se uerba dei dicere et proprios 
 intexit dolos. cum enim dixisset deus: ex omni ligno quod 
 est in paradiso edetis ad escam, de ligno autem 
 quod est scientiae boni et mali non edetis, qua 
 die autem manducabitis ex eo, morte moriemini, 
 serpens quasi interrogans mulierem, cum dixisset deus: ex F 
 omni ligno quod est in paradiso edetis, de ligno autem uno 
 non edetis\', inseruit mendacium, ut diceret: (ab omni ligno 
 non edetis\', cum de uno tantum ligno scientiae boni et mali 
 praeceperit deus non esse gustandum. qua ratione autem 
 fefellerit nihil mirum, quia iis qui aliquem circumscribere 
 conantur consuetudo est fallere. non est igitur interrogatio 
 otiosa serpentis. sed ut scias in mandato nullum uitium esse 
 potuisse, respondit mulier et ait: ex omni ligno paradisi 
 manducabimus, de fructu autem ligni quod est in 
 medio paradiso dixit deus: non manducabitis ex

 1 Gen. 3, 2 sq. 9 Gen. 2, 16 sq. 21 Gen. 8, 3 

 1 et dixit... 7 serpentem om. C\' (in quo deinde hic iam quaero serpentis 
 uers.) 2 ex] ab RV in medio p. SBP\'C\' paradisi P 
 4 ligni om. BP\' 5 deus om. APVD 6 neque] nec B ne V audieritis 
 II (ti eras. D) RV\' 8 queuero A quaero PYC 10 ad 
 escam edetis N, ad escam om. CC\' 11 quod est om. MCC\' et (in quo 
 de ligno ... boni in ras.) P* est 8. u. P edatis II et qua C\' 
 12 autem] enim 0, om. C 14 paradoso (i s. 0 pr.) A 16 ano] 
 ligno (g 8. u.) A, om. D 17 esęse (e pr. 8. u.) A 18 iis C\' is B sis S 
 (u eras.) his M (h in ras.) cet . 19 conantur (n s. u.) AC conator 
 RSBC et (a ex &) Y\' est otn. BV\' 20 uitiosa R post 
 otiosa add . responsio (om. ante interrogatio) B 21 et ait n ut 
 habes N 
 
 
 eo neque tangetis ab eo, ne morte moriamini. in 171 A 
 mandato quidem nullum uitium est, sed in relatione mandati. 
 etenim quantum praesens lectio docet. discimus nihil uel cautionis 
 gratia iungere nos debere mandato. si quid enim uel addas 
 uel detrahas, praeuaricatio quaedam uidetur esse mandati. pura 
 enim et simplex mandati forma seruanda uel testimoni series 
 intimanda est. plerumque testis dum aliquid ad seriem 
 gestorum ex suo adicit, totam testimonii fidem partis mendacio 
 decolorat. nihil igitur uel quod bonum uidetur addendum B 
 est. namque hic quid offensionis habet prima specie quod 
 addidit mulier: neque tangetis ex eo quicquam? — 
 tangetis enim deus non dixerat, sed non edetis — sed 
 tamen lapsus incipit esse principium. nam quae addidit uel 
 superfluum addidit uel addendo de proprio semiplenum intellexit 
 dei esse mandatum. docet igitur nos praesentis series 
 lectionis neque detrahere aliquid diuinis debere mandatis neque 
 C 
 addere. nam si Iohannes hoc micam ae suis scriptis: si 
 quis adposuerit inquit ad haec, adiciet in illum deus 
 plagas, quae scriptae sunt in libro isto, et qui 
 dempserit de uerbis his prophetiae huius, delebit 
 deus partem illius de libro uitae, quanto nihil 
 diuinis mandatis est detrahendum! hinc ergo coepit praeuaricatio 
 prima esse mandati. et plerique putant non mulieris 
 hoc uitium esse, sed Adae fuisse. ita Adam dixisse mulieri,

 17 Apoc. 22, 18 sq. 

 1 ab eo] ex eo B, ab eo (a. ex eo) pi, in 8 ras. 4 litt . ea BV 
 morte om. BMV 2 mandatum R VI reuelatione BV\' mandato 
 (i 8. o) A 8 dicimus R (corr. m2) V 4 quid (d ex t) P 5 detraas 
 A esse uidetur P\' 6 enimJ malim ergo testimoni R (i m2 s . 
 a) testimonii A (i ult. s. u.) cet . 7 gestorum seriem BV\' 9 uidetur 
 esse bonum B 11 addidit (i pr. postea add.) A addit R ea A 
 12 tengetis (a s. ę) A sed alt.] et BSBV 13 addit SBP\' 16 detraere 
 A mandatis debere B 19 scriptae A (ae ex a) scripta SP\' 
 et om. BV 20 delebit illum dfis B 21 quantum II quanto magis 
 B diuinis mandatis nihil est subtrahendum B 22 coepit P (o 
 s. u.) VMCP cepit AC cppit cet . 23 mandati om. B 
 
 
 dum eam uellet facere cautiorem, ut adderet mandasse deum: D 
 neque tangetis ex eo quicquam. habemus enim quia 
 Adam, non Eua mandatum acceperit a deo; non enim mulier 
 formata fuerat. ipsa quidem uerba Adae, quibus mulieri dicit 
 formam seriemque mandati, non prodit lectio, sed intellegimus 
 per uirum ad mulierem seriem transisse mandati. uidero tamen 
 quid alii sentiant; mihi tamen uidetur a muliere coepisse 
 uitium, inchoasse mendacium. nam etsi de duobus uideatur 
 incertum, tamen sexus prodit qui prius potuerit errare. adde E 
 quia praeiudicio illa constringitur, cuius et postea prior error 
 inuentus est. uiro enim mulier, non mulieri uir auctor erroris 
 est. unde et Paulus ait: Adam inquit non est deceptus, 
 mulier autem seducta in praeuaricatione fuit. 
 Nunc uideamus utrum praeter adiectionem, quae mandato 
 est adplicata, quod additum est obfuisse uideatur. nam re 
 uera si bonum est neque tangetis ex eo et ad cautionem 
 proficiebat, cur deus hoc minime interdixerit, immo non F interdicendo 
 permisisse uideatur? itaque utrumque quaerendum, 
 qua ratione nec permiserit nec interdixerit. sunt enim qui 
 dicant: qua ratione quod fecit uideri non iussit et tangi? 
 uerum cum in eo ligno audieris naturam fuisse scientiae boni 
 et mali, potest aestimari quia noluit te malum tangere. satis 
 enim nobis uidere Satanan sicut fulgur de caelo cadentem

 12 I Titn. 2, 14 23 Luc. 10, 18 

 1 uellet eam M facere uellet Cx 3 adam (a pro s. u.) A non (altJ 
 APVD necdum RV\' nondum cet . 4 fuerat] erat RMV\' uera de 
 quibus mulier II V\' 6 uidero (r del. m2) 8 tamen post uidero secludetidum 
 esse uidetur utpote ex altero tamen, quod sequitur, ortum; fort. 
 scriptum erat uidero <quidem> 7 coepisse MSP1 incipisse R incepisse V 
 cppisse BP]) cepisse cet . 8 inchoasse C (h 8. u.) incoasse M 10 praestringitur 
 SP\' que praestringitur B 12 et om. RC\'V\' 15 est alt. om. BV\' 
 uidetur a uera si bonus BV\' 16 et om . II 18 permississe P 
 20 dicunt N uideriJ ederi A et (er eras.) P edere V edi D 21 natura 
 A et (-1 m. rec.) P fuisset A et (t exp.) V 22 satia enim 
 *cripsi satis est AVBD et (est in ras.) P satis enim est BC satis est 
 anim M (est s. u. m2) cet . 23 fulgor RJIV\' 
 
 
 secundum uocem domini et dantem escam non luminis, sed 
 noctis et tenebrarum filiis, quia scriptum est: dedit eum 
 in escam populis Aethiopum. hoc igitur de eo dictum 
 est quod non mandauerit tangi; quod autem non prohibuerit, 172 A 
 quid intellegam accipe. sunt multa quae noceant, si ante 
 uoluerimus haurire quam quae sint illa cognoscere. nam et 
 de cibis et potu plerumque usu uenit, quippe si id quod 
 amarum est ante cognoscas, indues patientiam et si intellegas 
 illa quae sunt amara prodesse, indues tolerantiam, ne offendat 
 amaritudo te repentina et incipias reicere profutura. prodest 
 ergo ante cognoscere, ut ex eo quod cognoueris profuturum 
 nec amara fastidias. sed haec minus nocere possunt, illud quod B 
 magis, nisi prouideatur, nocere possit aduerte. gentilis quidam 
 est, ad fidem tendit: catechumenus est, uult maiorem 
 accipere doctrinae et fidei plenitudinem: caueat ne dum uult 
 discere male discat et discat a Photino, discat ab Ario, discat 
 a Sabellio, tradat se huiusmodi magistris, quorum quaedam eum 
 trahat auctoritas. et inductus quadam magistrorum praesumptione 
 teneris sensibus inpressa diiudicare non nouerit. prius igitur (J 
 oculis mentis perspiciat quid sequatur, uideat ubi uita sit, 
 tangat denique diuinarum uitalia lectionum, ut nullo prauo 
 offendatur interprete. legit illi Sabellius: ego in patre et 
 pater in me et dicit unam esse personam. legit Photinus 
 quia mediator dei et hominum homo Christus

 2 Psalm. LXXIII 14 22 Ioh. 14, 10 24 I Tim. 2, 5 

 3 escam (8 ex c) A 4 manducauerit R (uc exp. m2) V (uc exp.) V 
 (in mg.) Px 6 aurire APS haurire (h s. u.) C 7 de potu SB quippe 
 (p pr. 8. u.) A 8 amarum (nia s. u.) A induis RIJfp\'V\' et om. R V 
 9 induis RP V et (is m2 ex es) M 10 te* P (r eras.) profuturam APV( " 
 11 cognouerit AV(." et (s s. t) P 12 haec] et RV possint R V 13 aduertere 
 P 14 cathicuminus A VD et ml P cathecuminus Pm2 M catecuminus 
 CC caticuminua cet . est N et II 15 accipere om. V et 
 fidei om. PCCPx 16 fotino libri arrio libri semper 17 quorum quae A 
 (hocsigno X adiecto; in quo eum ... qua[ dam ] in mg. inf.) 18 tradat P (h 
 8.$) AVD teneat cet., cf. p. 318 u. 5 inducetur SBP\' praesumtione A 
 20 qui APVC 23 me est B personam esse P\' fotinus libri 
 
 
 Iesus et alibi: quid me uultis occidere hominem? 
 legit etiam Arius quia dixit: quoniam pater maior me 
 est. legitur quidem manifestum, sed qua ratione dictum D 
 sit debet ante pertractare secum, ut rationem dictorum 
 possit aduertere. ducitur quadam magistrorum auctoritate, et 
 profuisset ei non quaesisse quam talem inuenisse doctorem. 
 sed etiam gentilis si quis scripturas accipiat, legit: oculum 
 pro oculo, dentem pro dente, legit etiam: si scandalizauerit 
 te dextera tua, abscide illam: non intellegit 
 sensum, non aduertit diuini sermonis arcana, peius 
 labitur quam si non legisset. et ideo docuit quemadmodum E 
 dei uerbum inuestigare deberent, non perfunctorie, non inprouide, 
 sed diligenter atque sollicite. quod erat inquit ab 
 initio, quod audiuimus et quod uidimus oculis 
 nostris, perspeximus et manus nostrae perscrutatae 
 sunt de uerbo uitae: et uidimus et testamur et 
 adnuntiamus uobis. uides quod ante manibus quibusdam 
 perscrutatus sit dei uerbum et postea adnuntiauerit. 
 et ideo nihil Adam et Euam fortasse nocuisset uerbum, si 
 pertractantibus diligenter mentis quibusdam manibus ante F 
 tetigissent; infirmi enim pertractando et diligentius requirendo 
 uniuscuiusque quam non intellegunt possunt inuestigare naturam.

 1 Ioh. 8, 40 2 Ioh. 14, 28 7 Leuit. 24, 20 8 Matth. 5, 30 
 13 I Ioh. 1, 1 sq. 

 3 fort . manifesto 4 rationum A 5 dicitur ABSB V\' discitur D 
 quidam APV et quodam HV quidem Px 6 profuisset (t 8. «.) P 
 quaesisset A 7 quia om. HV 10 auertit BP1 et (corr. m2) S 
 animaduertit (d a. u.) B sermonis archana A (r alt. 8. u.) D archana 
 (arcana M) sermonis cet . 13 atque] ac B 14 et ante oculis trans- 
 . ponat C oculis noatris perspeximus om. N 15 et manus ... sunt 
 in mg. inf. A et quod manus SP1 17 manibus APVD uelut manibus 
 cet . 18 adnuntiaret BV adnuntiarit M 19 adam et euam II 
 adae et euae N noeuiss.et (e eras.) A 20 dilienter A quibusdam 
 (s 8. u.) A 21 infirma ̣ (i s. a) A requirrendo A 22 post inuestigare 
 add . sententiam inuestigare N, inuestigare sententiam add. post 
 requirendo C inuestigare sententiam (om . inuestigare nataram) C 
 
 
 certe illi infirmi id lignum, in quo scientiam mali esse cognouerant, 
 ante quemadmodum tangerent, debuerant perscrutari. 
 nam et mali saepe nobis potest prodesse cognitio. et ideo 
 diaboli fraudes uel in hac legimus lectione uel prophetia, ut 
 discamus quemadmodum artes eius cauere possimus; cognoscenda 
 sunt enim temptamenta eius non ut sequamur, sed ut 
 docti instructique caueamus. 
 
 Sunt hoc loco qui dubitationem habeant utrum ex omni 173 A 
 ligno ita dixerit deus esse gustandum, ut cum de omni ligno 
 ita de scientiae boni et mali ligno gustaretur, an uero de 
 omni ligno gustandum, de solo ligno scientiae boni et mali 
 dixerit non esse gustandum? qui ne id quidem putant inutilis 
 esse rationis quod, quamuis noxia esca huius ligni fuerit, 
 tamen si cum ceteris ederetur, noxia esse non posset, quandoquidem 
 antidotum theriacum de corpore serpentis confici 
 solere dicatur, quod utique uirus corpusque serpentis, 
 cum solum sumitur, nocet, cum admiscetur aliis, sanitati est 
 et saluti. scientia quoque boni et mali, si quis sapientiam 
 habeat, si quis uitae semper intendat, si quis cetera uirtutum 
 genera consequatur, nequaquam inutilis aestimatur. hac igitur 
 ratione plerique putauerant posse etiam illud intellegi, ut 
 uideatur deus id inhibuisse, ne absque ceteris solum lignum 
 scientiae boni et mali gustaretur, non prohibuisse cum ceteris. c 
 et hoc ideo putant dictum. quia ait deus ad Adam: quis 
 tibi indicauit quoniam nudus es, nisi de ligno a

 24 Gen. S. 11 

 1 cognouerunt BP cognooerint C 2 tangere SB et perscrutari 
 SB 5 discamus (a pro 8. u.).A 6 taemptamenta (te ex a).A 9 ut] 
 aut AVD et (a exp.) P 10 scientia dPY mali (Ii 8. u.).A 11 de 
 solo ... gustandum om. dPYD 14 possit N post quandoquidem 
 add . etiam N 15 antidotum BOP\' anthidotum eet . thiriacum PVM 
 teriacum R teraicum V\' tiricum C tyriacum P\'C\' de corpore om. R V\' 
 16 utique (uti in ras. m2) P 17 sanitatis est et salutis SBl 18 quoque 
 om. RV\' mali9 P quis APVMD quid cet . sapientiA P (a ex 
 ae) D sapientia Y sapientiae cet . 19 fort . iustitiae 22 ne ... prohibuisse 
 om..APYD 24 dns BV\' 25 quoniamJ quod SBP quod iam M nuşdus 
 est (t eras.) A ea] esses SBP a quoJ de quo ItM de quo de V quod SBP 
 
 
 quo praeceperam tibi, ab hoc solo ne manducares, 
 manducasti? quod uideretur dare aliquem interpretandi 
 locum, nisi mulier in superioribus dicente serpente: quid 
 utique dixit deus, ne edatis ab omni ligno quod 
 est in paradiso? respondisset: quod est in medio paradisi, 
 dixit deus: non manducabitis ex eo. in quo 
 quamuis mulieris praeuaricaturae fides uideatur infirmior, D 
 tamen non omnibus Adam spoliabo uirtutibus, ut uideatur in 
 paradiso nullam adsecutus fuisse uirtutem, nihil de ceteris 
 gustauisse lignis priusque culpam incidisse quam fructus esse 
 aliquos consecutus. non spoliabo ergo Adam, ne genus humanum 
 omne dispoliem, quod innocens est, antequam sensum 
 accipiat scientiae boni et mali. neque enim otiose dictum 
 est: nisi conuersi fueritis et efficiamini sicut 
 puer iste, non intrabitis in regnum caelorum. 
 puer enim cum maledicitur, non remaledicit, cum percutitur, E 
 non repercutit, ambitionum et rapinarum temptamenta non 
 nouit. ergo uerius puto quod ne cum aliis quidem fructibus 
 lignum edendum esse praeceperit. nam etsi bona scientia perfecto, 
 inperfecto tamen inutilis est. inperfectum auserim omnem 
 hominem dicere, quando ipse Paulus quasi inperfectus dicat: 
 non quo iam acceperim aut iam perfectus sim, 
 sequor autem si conprehendam, et ideo inperfectis dicit F 
 dominus: nolite iudicare, ut non iudicemini. ergo

 14 Matth. 18, 3 16 I Petr. 2, 23 22 Philipp. 3, 12 24 Matth. 7,1 

 1 manducaueris B manducaris VI rnanducasses S (-ares m2) BP 
 2 aliquem dare BD interptanti CClp 3 quod B et (corr. ml) PM 
 5 paradisi] paradiso NC 6 manducabis RC 10 priusquem Ca. s. e) A 
 priusquam P (quam del.) MCGI incidisset P (e s. et) CC 11 consccutus 
 tacite Muurini consecutum libri ne s. u. d 12 disonine 
 dispoliens A 13 occiosum A ociosum D odiose RV\' 17 temtamenta 
 A 18 poto (v 8. o pr., o alt. ex a) A 19 preceperit (epe s. tł.) A 
 21 quandoquidem N quasi in mg. S, om. BP1 22 non ... conprehendam 
 om. B quo iam APV quoniam R V quod iam cet . aut 
 iam IIAf aut qili li V\' aut quo iam S aut quod (d s. tt. m2) iam P4 
 23 et om. RBP\' V\', post ideo collocat M 
 
 
 inperfecto inutilis scientia. denique peccatum nesciebam, 
 nisi lex diceret: non concupisces et infra: sine lege 
 enim peccatum mortuum est. quid enim mihi proderat 
 scire quod uitare non poteram? quid mihi proderat scire quod 
 lex carnis meae inpugnaret? inpugnatur Paulus et uidet legem 
 carnis suae repugnantem legi mentis suae et captiuari 
 se in lege peccati, nec de conscientia sua praesumit, 
 sed per Christi gratiam confidit se a mortis corpore 174 A 
 liberandum : et tu quemquam opinaris scientem non posse peccare? 
 Paulus dicit: non enim quod uolo facio bonum, 
 sed quod nolo malum hoc ago: et tu arbitraris homini 
 prodesse scientiam, quae delicti augeat inuidiam? esto tamen 
 ut perfectus peccare non possit: in Adam deus omnes homines 
 praeuidebat et ideo promisce generi non conueniebat 
 humano habere scientiam boni et mali, quam per carnis uitia 
 ut oportebat exercere non poterat.