non anima ex anima, sed os de ossibus meis 
 et caro de carne mea haec uocabitur mulier. ergo causam 
 humanae generationis agnouimus. set quia plerosque mouet.

 9 Gen. 2, 21 16 Gen. 2, 22 23 Gen. 2, 23 

 2 ad (eras.) ominem A 3 congregando R 4 operationis (ation 
 8. u. m2) V hoc om. R (illud in mg. m2) humanae (h s. u. m. 
 ant.) A qua** A 5 adducta BC eunt MB 6 constarse (a s. 
 u.) A 7 ipso BPx ipse (o s. e) M usu* A necesarium P 9 inquit 
 om. B 10 quia s. u. A 11 uelut R ad (d ex t) P coniangium 
 P (n alt. eras.) V (n alt. exp.) 14 cum SBP\' 15 inquit 
 om. CC inmisit dS N 16 et 22 sumsit AD 17 muliere RSBP\' 
 dixit om. R 18 creationg (om . de) R & (eras.) quia A 24 cause 
 A causa (& ut uidetur ex a m2) P 25 sed A (d ex t) cet . yomouet A 

 20* 
 
 
 qui diligentius intuentur, quomodo si uel primo magnum F 
 munus dei fuit circa homines, ut in paradiso homines 
 collocarentur uel postea magnorum remuneratio uideretur 
 esse meritorum, ut ad paradisum iustus unusquisque rapiatur, 
 dicuntur etiam bestiae et pecora agri et uolatilia 
 caeli in paradiso fuisse. unde plerique paradisum animam 
 hominis esse uoluerunt, in qua uirtutum quaedam germina 
 pullulauerint, hominem autem et ad operandum et ad custodiendum 
 paradisum esse positum, hoc est mentem hominis. 
 cuius uirtus animam uidetur excolere, non solum excolere, sed 
 etiam cum excoluerit custodire. bestiae autem agri et uolatilia 168 A 
 caeli, quae adducuntur ad Adam, nostri inrationabiles motus 
 sunt, eo quod bestiae uel pecora quaedam diuersae Sint corporis 
 passiones uel turbulentiores uel etiam languidiores. 
 uolatilia autem caeli quid aliud aestimamus nisi inanes cogitationes, 
 quae uelut uolatilium more nostram circumuolant 
 animam et huc atque illuc uario motu saepe transducunt? 
 propterea nullus inuentus est menti nostrae similis adiutor 
 nisi sensus, hoc est αἴσθησις . similem sibi solam voo ? noster RI 
 potuit inuenire. 
 
 Sed forte arguas quia haec quoque deus in tali paradiso 
 locauit, hoc est passiones corporis et uanitatem quandam 
 fluctuantium uel inanium cogitationum, quod ipse nostri fuerit

 13 Philo Legg. alleg. II 4 68, 30 et 42; I 92, 13 et 21 C.) 

 ,1 quia R uel si RM 3 locarentur N uideretur Y (re s. u. 
 m2) D (in ras.) uideatur R (post esse t-ranspositum) M uidetur SBP\'Px 
 4 iustus A (s alt. postea add.) 6 anime (a s . ę) A 7 hominis om. R 
 8 pullulauerint (i ex u) V et pr. om. RMC ad alt. om. R 
 9 est s . u. A 10 uirtutis A et non BI) sed] uerum SB et (rx 
 uero m2) P1 13 uell et R corporeae R 14 etiam om. B 17 uariV 
 motus AVJ) uario motns P transducant  V et (-unt corr.) P 
 19 AECBECIC S aesthesis PV ehesin R aestesin P1 athe∗∗∗∗ M aestesis 
 uel estesis cet . NOTC M NiuHC S noys cet . 22 possessiones AP]) 
 ct (corr.) ml V m2 C 23 ipsi AC\']) noster R fuerint AI) et 
 (n del. m2) P 
 
 
 auctor erroris. considera quid dicat. habete inquit potestatem 
 piscium maris et uolatilium caeli et omnium 
 repentium, quae repunt super terram. uides quod ille 
 tibi tribuerit potestatem, ut de omnibus iudicare tu debeas, 
 singulorum genera iudicii tui sobria definitione discernere. C 
 uocauit ad te omnia deus, ut supra omnia mentem tuam esse 
 cognosceres. cur quae tibi similia minime repperisti adsciscere 
 tibi et copulare uoluisti? dedit tibi certe sensum, quo uniuersa 
 cognosceres et de cognitis iudicares, meritoque de illo 
 fecundo paradisi agro eiectus es, quia non potuisti seruare 
 mandatum. sciebat enim deus esse te fragilem, sciebat iudicare 
 non posse: ideo dixit quasi fragilioribus: nolite iudicare, 
 ut non iudicemini. ergo quia sciuit infirmum te esse ad D 
 iudicandum, uoluit oboedientem esse mandato: ideo praeceptum 
 posuit. quod si non praeuaricatus esses, periculum incerti 
 iudicii incidere nequiuisses. itaque quoniam iudicare uoluisti, 
 ideo addidit: ecce Adam factus est quasi unus ex 
 nobis, ut sciat bonum et malum. uoluisti tibi adrogare 
 iudicium: poenam praui iudicii refutare non debes. 
 posuit tamen te contra paradisum, ne memoriam eius posses 
 abolere. denique iusti in paradisum rapiuntur, sicut Paulus E raptus 
 est in paradisum et audiuit uerba ineffabilia. et tu si a primo

 1 Gen. 1, 28 12 Matth. 7, 1 17 Gen. 3, 22 21 II Cor. 
 12, 2-6 

 1 consiaerat (si s. u., t erus . A habet A 6 reptilium SUlr 
 uideor (s 8. or) A 4 tibi s. u. A tu s. u. A 5 singulorumque 
 B 6 esse om. BCI 7 similis (m2 disimilia, om . minime) 
 R 8 certu ̃ RP\'V\' quol ut M 9 cogitatibus J2 10 es 
 otn. RY\' 11 te MSBJP4 & B, om. cet . 13 quia in ras. P 
 sciebat SBPC intirmante esse A et (v s. a ̣ n ̣ m2) P et (infiimfl te 
 in mg. m2) Y 14 noluit V uoluit te RB obedientem te C obedientê. 
 (s eras.) A 15 es.ses (e eras.) A 16 iudicis BV\' inciderel 
 iudicare A itaque om. BYI noluisti APVD 17 quisi A (a 8. i) 
 quasi CD, om. PVM, tamquam cet . 18 scias .APYMC\' sciebat (eb 
 eras.) P4 sciat B (t s. u.) cet . 20 te tamen SBP, tamen om. B 
 21 rapiuntur APVD saepe rapiuntur cet . sicut et SBP1 22 ineffabilia 
 A (a alt. ex fl), que non licet homini loqui add. pol 
 
 
 caelo ad secundum, a secundo caelo ad tertium mentis tuae 
 uigore rapiaris, hoc est quia primum unusquisque homo est 
 corporalis, secundo animalis, tertio spiritalis, si ita rapiaris 
 ad tertium caelum, ut uideas fulgorem gratiae spiritalis — 
 animalis enim homo quae sunt spiritus nescit, et ideo tertii 
 caeli ascensio tibi est necessaria, ut rapiaris in paradisum — F 
 rapieris iam sine periculo, ut possis diiudicare omnia, quia 
 spiritalis diiudicat omnia, ipse autem a nemine diiudicatur, 
 et fortasse quasi adhuc fragilis audies uerba ineffabilia, 
 quae non liceat homini loqui, et tunc quod acceperis reseruato 
 et quod audieris custodi. Paulus apostolus custodiebat, ne 
 laberetur uel alios certe faceret errare. aut fortasse ideo dixit Paulus: 
 quae non licet h omini loqui, quia erat adhuc in corpore 
 constitutus, hoc est uidebat istius corporis passiones, uidebat 
 legem carnis suae repugnantem legi mentis suae. hoc enim 
 malo intellegi, ne uideamur quendam adhuc futuri periculi 169 A 
 iactare terrorem; sit enim uel propter hanc uitam securitas, 
 ut nullos praeuaricationis posthac futurae laqueos formidemus. 
 ergo quicumque fuerit in paradiso ascensione uirtutis 
 audiet mysteria dei arcana illa atque secreta, audiet dicentem 
 dominum tamquam latroni illi a scelere ad confessionem et ad 
 fidem a latrocinio reuertenti: hodie mecum eris in paradiso.

 5 I Cor. 2, 14 8 I Cor. 2, 15 12 Augustinus contra lul. Pelag. 
 II 5, 13 (fortasse... mentis suae) 13 II Cor. 12, 4 14 Rom. 7, 23 
 20 Luc. 23, 43 

 1 a secundo om. R caelum RVI, caelo om. C 2 liunusquisque A 
 (h eras.) 4 fulgore P 5 spiritus dei N (ra ro5 πνεύματος tou ϑεοῡ ). 
 6 rapieris (om . ut) APVD 7 rapieris APVD rapiaris cet . 8 autem] 
 enim R iudicatur RMCVI 9 fragilis A (r 8 . u.) 11 custodito X 
 12 dicit C 13 quae Augustinns qui V quia cet . 14 passiones AI 
 (e ex i) 15 car**nis A (ci eras.) repugnantem ... suae om. hoc 
 siglo * adscripto A ( fuit in mg. inf. nunc absciso) 16 iutellegi malo B 
 17 siç\\lt A sic RC 18 posthac SBP\'V\' post hanc cet . 19 fverit 
 fuerit A ascensionjs (e s. ag m2) A 20 audiet pr. ] audit AP/J 
 arcana M archana cet . dicente domino M 21 dum in ras. A 
 a] ab RMSBVI et ad fidem a latrocinio m2 PP", om. C . et ad 
 fidei latrocinium ml PP" eet . 22 peruertenti R reuerti B 
 
 
 
 Serpens autem erat sapientior omnium B bestiarum, 
 quae erant super terram, quas fecit dominus 
 deus. et dixit serpens mulieri: quid utique dixit 
 deus, needatis ab omni ligno quod est in paradiso? 
 cum dicit sapientiorem serpentem, intellegis quem loquatur, C 
 id est illum aduersarium nostrum, qui tamen habet huius 
 sapientiam mundi. sed et uoluptas atque delectatio bene 
 sapiens dicitur, quia et carnis appellatur sapientia, sicut habes 
 quia sapientia huius carnis inimica est deo et ad 
 exquirenda delectationum genera astuti sunt qui adpetentes 
 sunt uoluptatum. siue ergo delectationem intellegas, quaedam 
 est diuino aduersa mandato et inimica sensibus nostris, unde D 
 sanctus Paulus ait: uideo aliam legem m membris 
 meis repugnantem legi mentis meae et captiuantem 
 me in lege peccati, si autem ad diabolum referas, uerus 
 inimicus est generis humani. quae causa autem inimicitiarum 
 nisi inuidia? sicut Solomon ait quia inuidia diaboli mors 
 introiuit in orbem terrarum. inuidiae autem causa 
 beatitudo hominis in paradiso positi et ideo, quoniam ipse. 
 diabolus acceptam gratiam tenere non potuit, inuidit homini 
 eo quod figuratus e limo, ut incola paradisi esset, electus est. E 
 considerabat enim diabolus quod ipse, qui fuisset superioris

 1 Gen. 3, 1 5 Augustinus contra Iul. Pelag. II 5, 13 (cum dicit 
 ... lege peccati); cf. III 21, 48 9 Rom. 8, 7 13 Rom. 7, 23 
 17 Sap. 2, 24 

 1 erat om. RV\' 2 erant] repunt R V quas RSBP\'C\'V\' quam 
 cet . 5 quemJ quae RV\' loquebatur BC et eb exp. S 6 illum] 
 ilico SB et (e. m2 illfl) P\' sapientiam huius RCC\'V\' 7 uoluntas 
 RMV 8 et II et sapientia M sapientia cet . 9 quia A (i 8. u.) 
 huius om. SBPCC, fort. recte in dell R, om. Y\' 11 sunt s. m. 
 m2 M 12 aduersata RV mandato A (n in ras., da 8. u.) 13 paulus 
 AC\'D et 8. u. m2 S apfs 8. u. M apostolus Paulus P\', om. cet . menbris 
 A 15 me om. RV 16 autem causa SBP\' 17 solomon M salemon 
 V\' salomon cet . 18 introiuit A (i alt. 8. u.) introuit (m2 intrauit) 
 S introibit (v a. b) R autem] enim M 19 beatitudo est B 
 siti RV et ipse BP\' 21 est om. PVCC 
 
 
 naturae, in haec saecularia et mundana deciderat, homo autem 
 inferioris creaturae sperabat aeterna. hoc est ergo quod inuidit 
 dicens: \'iste inferior adipiscetur quod ego seruare non potui? 
 iste de terris migrabit ad caelum, cum ego de caelo lapsus 
 in terras sim? multas uias habeo quibus hominem decipere 
 possim. de limo factus est, terra ei mater est, coruptibilibus 
 inuolutus est. etsi anima superioris naturae, tamen et ipsa F 
 lapsui potest esse obnoxia in corporis carcere constituta, 
 quando ego lapsum uitare non potui. est igitur uia prima, ut 
 decipiatur. dum condicione sua maiora desiderat. hic enim 
 quidam est conatus industriae. deinde carnis est quod non 
 habeat desiderare. postremo in quo uideor ego omnibus esse 
 sapientior, nisi circumscribam hominem et uersutia et fraude 
 contendam?1 itaque machinatus est ut non primo Adam 
 adoriretur, sed Adam per mulierem circumscribere conaretur. 
 non adorsus est eum qui coram acceperat caeleste mandatum. 170 A 
 sed eam adorsus est quae a uiro didicerat, non a deo quid 
 obseruaret acceperat. neque enim habes quia mulieri dixit deus, 
 sed quia Adae dixit, et ideo per Adam cognouisse mulier 
 aestimanda est. cognoscens igitur hoc loco temptamenti genus 
 plurima etiam aliis locis temptamenti genera repperies. alia sunt 
 per principem istius mundi, qui quaedam uenena sapientiae in 
 hunc mundum euomuit, ut uera putarent homines esse quae 
 falsa sunt et specie quadam hominum caperetur affectus. B 

 2 inferior APRYMVI, fort . inferior creatura, quod est in P" aeterna 
 (r 8. u.) A inuidit RPVI inuidens (dicit) C inuidet P (i s. e) cet . 
 3 adipiscetur SBP\'C\' adipiscitur cet . 4 e terris RVI migrauit Rl" 
 et (corr. m2) 8 migrabit A (b ex u) ergo P caelis B 5 terra 
 ARSD terram MBP1 6 poaspm A (i 8. Q) possum C est (pr.) et RP1 
 ei terra P1 7 etsij si enim B anima est MP\' 10 conditione 
 libri 11 quiadam P 13 nisi om. RMV\' 14 est om. RV 15 adoletur 
 R (v s . o m2, adoriretur in mg. m2) V 16 eat om. BVI curant 
 AD 17 quid (d a. u.) A 18 et acceperat SBP\'C\' 19 ideoque 
 (om . et) B per] ab RV 20 tsemtamenta (ae ex a. i a . a alt.) A 
 21 reperies A reperiris R (e 8. i pr. m2) V repperiens M 23 euomui1: 
 V l e 8. u. m2) esse om. R VI 24 quedam A 
 
 
 non enim semper quasi apertus hostis ingreditur, sed sunt 
 quaedam potestates quae amorem simulent gratiamque praetendant, 
 ut paulatim cogitationibus nostris uenenum suae iniquitatis 
 infundant, a quibus oriuntur illa peccata, quae uel ex delectatione 
 uel ex quadam mentis facilitate nascuntur. sunt 
 etiam aliae potestates, quae ueluti conluctantur nobiscum. 
 unde et apostolus ait: quia non est nobis conluctatio 
 aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus 
 . principatus et potestates et rectores huius mun di, C 
 tenebrarum harum, aduersus nequitiam spiritalium, 
 quae sunt in caelestibus; uolunt enim hac quadam 
 contentione nos frangere et ueluti quoddam animae nostrae 
 corpus elidere. unde et Paulus quasi bonus athleta non solum 
 ictus aduersantium potestatum uitare cognouerat, uerum etiam 
 aduersantes ferire. unde et ait: percutio pugnis, non ut 
 aera caedens. et ideo quasi bonus athleta ad coronam 
 meruit peruenire. ergo multiplicia temptamenta sunt diaboli. D 
 et ideo bilinguis serpens habetur atque letalis, eo quod diaboli 
 minister aliud lingua loquitur aliud corde meditatur. sunt 
 et alii ministri, qui et cordis et uocis suae infectas ueneno 
 ueluti uerborum suorum iactant sagittas, quibus dominus 
 ait: generatio uiperarum, quomodo potestis bona 
 loqui, cum sitis mali?

 7 Ephes. 6, 12 15 I Cor. 9, 26 16 II Tim. 4, 8 22 Matth. 
 12, 34 

 1 ostis A 2 praetentdant A 3 suae a. u. m2 M infundant B (n 8. łI. 
 m2) infundat MP\'V\' 5 quedam A noscuntur B V 7 et om. BCDV 
 est om. BV\' 8 et aduersus R aduersua et V\' aduersus (ad 8. u.) A 
 9 rectores (S 8. M.) A 13 eludere MV\' eludere P\' ludere R (e 8. u 
 m2) atleta AV et (corr . ml) C\' adleta PB 15 aduersitates B et 
 om. BMV ut om. RMDV\' 16 aera (e 8. u.) .1 aerem SBP1 atleta 
 APV 17 multiplicia (i ult. 8. u.) P 18 laetalis A et ml S loetalis P 
 (o 8. u.) B et m2 S 19 loquatur N meditetur RMSP\' meditemur V 
 20 suae om. BV\' infectos P 21 uelut PCC sagittns iactantiJV 
 22 potestis (s alt. 8. u.) A